Złośliwy zespół neuroleptyczny

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Złośliwy zespół neuroleptyczny
Syndroma postneuroleptica malignum
ICD-10 G21.0
MeSH D009459

Złośliwy zespół neuroleptyczny (ang. neuroleptic malignant syndrome, NMS) – ciężkie powikłanie, które występuje najczęściej w przebiegu terapii lekami przeciwpsychotycznymi, stanowiące stan zagrożenia życia i wymagające niezwłocznego podjęcia intensywnego leczenia.

Najczęstszymi objawami klinicznymi tego zespołu są:

Śmiertelność wynika bezpośrednio z zachwiania równowagi autonomicznego układu nerwowego oraz z komplikacji ogólnoustrojowych. W latach 60. XX wieku śmiertelność w tym zespole wynosiła około 76%, obecnie szacuje się ją na 5 do 20%[1]. Tak znaczne zmniejszenie śmiertelności wynika najprawdopodobniej z większej świadomości ryzyka, wcześniejszej diagnostyki i bardziej agresywnej terapii.

Epidemiologia[edytuj | edytuj kod]

Złośliwy zespół neuroleptyczny występuje u 0,02 do 3%[2][3] pacjentów leczonych neuroleptykami. Tak szeroki zakres częstości występowania choroby może być odbiciem dużej różnorodności badanych grup pacjentów, zależeć też może od zróżnicowania metod badania oraz użytych definicji choroby.

Większość pacjentów to młodzi dorośli, jednak opisywano występowanie zespołu u osób w wieku od 0,9 do 78 lat[2][4][5][6].

Wiek nie stanowi czynnika ryzyka[7].

Według większości dostępnych źródeł zespół występuje dwa razy częściej u mężczyzn niż u kobiet.

Widać ścisłą zależność rozkładu wieku i płci pacjentów dotkniętych złośliwym zespołem neuroleptycznym z rozkładem wieku i płci pacjentów leczonych neuroleptykami[4][7].

Czynniki ryzyka[edytuj | edytuj kod]

Neuroleptyki[edytuj | edytuj kod]

Zespół stwierdza się najczęściej u pacjentów leczonych klasycznymi neuroleptykami należącymi do grupy tak zwanych „silnych” neuroleptyków (np. haloperidol)[8][9][10] jednak leczenie neuroleptykiem z każdej grupy może przyczynić się do rozwoju złośliwego zespołu neuroleptycznego. Nie są tu wyjątkiem klasyczne „słabe” neuroleptyki, nowe „atypowe” neuroleptyki ani leki przeciwwymiotne (np. metoklopramid)[4][11].

Zespół rozwija się najczęściej w ciągu pierwszych dwóch tygodni leczenia neuroleptykiem, nie jest to jednak regułą. W literaturze można znaleźć opisy zachorowania po podaniu jednej dawki leku, jak i po wielu latach terapii jednym preparatem[12].

Nie stwierdza się zależności występowania zespołu od wysokości dawki jednak wysokie dawki są czynnikiem ryzyka[4]. Niektóre źródła sugerują, że niedawne lub nagłe zwiększenie dawki, zmiana preparatu lub dożylne podanie leku są czynnikami ryzyka[1][7][13][14].

Odstawienie leków przeciwparkinsonowskich[edytuj | edytuj kod]

Złośliwy zespół neuroleptyczny zaobserwowano u pacjentów leczonych z powodu parkinsonizmu po odstawieniu L-dopy lub agonistów receptorów dopaminowych. Czynnikiem ryzyka jest także obniżenie dawki lub zmiana preparatu[1][3][15]. Nie można wykluczyć infekcji i dużych zabiegów chirurgicznych jako czynników ryzyka u tej grupy pacjentów[16]. Objawy złośliwego zespołu neuroleptycznego występujące w wyżej wymienionych okolicznościach są niekiedy opisywane jako:

  • zespół podobny do złośliwego zespołu neuroleptycznego
  • hiperpyreksja parkinsonowska
  • złośliwa akinezja
  • lub złośliwy zespół w chorobie Parkinsona[16][17].

Część dostępnej literatury sugeruje, że przebieg choroby jest łagodniejszy niż u pacjentów z typowym złośliwym zespołem neuroleptycznym, a prognoza jest bardziej pomyślna[18]. Opisano jednak także przypadki ciężkiego przebiegu choroby oraz przypadki śmiertelne.[16][19][20].

Inne czynniki ryzyka[edytuj | edytuj kod]

Dostępne źródła sugerują, że niektóre choroby psychiczne, ostra śmiertelna katatonia i znaczne pobudzenie występują znacznie częściej u pacjentów, u których rozwija się złośliwy zespół neuroleptyczny[3][13][14][21]. Nie można jednak wykluczyć, że wynika to ze stosowania u pacjentów z tych grup wyższych dawek neuroleptyków, szybszego zwiększania dawki leków lub stosowania leczenia dożylnego.

Przy opisach złośliwego zespołu neuroleptycznego tradycyjnie podaje się także inne czynniki ryzyka, nie zostały one jednak zweryfikowanie badaniami klinicznymi. Są to:

Patogeneza[edytuj | edytuj kod]

Przyczyna złośliwego zespołu neuroleptycznego nie jest znana. Teorie patogenetyczne tylko w ograniczony sposób wyjaśniają wszystkie objawy kliniczne. Istnieje także model zwierzęcy choroby, ale nie odpowiada on całkowicie obrazowi choroby u ludzi[26][27].

Blokada receptorów dopaminowych[edytuj | edytuj kod]

Receptor dopaminowy D2

W związku z tym, że stosowanie neuroleptyków jest w oczywisty sposób związane z zespołem, blokada receptorów dopaminowych jest centralnym zagadnieniem w większości teorii patogenetycznych.

Ośrodkowa blokada receptorów dopaminowych w podwzgórzu może być przyczyną gorączki oraz innych objawów dysregulacji autonomicznej[28][29]. Wpływ na przewodzenie dopaminergiczne w układzie nigro-striatalnym może prowadzić do objawów parkinsonizmu takich jak sztywność mięśniowa i drżenie[22][29]. Inne układy przewodnictwa w OUN (zależne od GABA, adrenaliny, serotoniny oraz acetylocholiny) mogą również brać udział w patogenezie pośrednio bądź też bezpośrednio[26][30].

Pierwotne uszkodzenie komórek mięśni szkieletowych[edytuj | edytuj kod]

Istnieje także teoria, na podstawie której sztywność mięśniowa i uszkodzenie komórek mięśniowych są efektem pierwotnego uszkodzenia mięśni, prawdopodobnie wywołanego zmianami w funkcjonowaniu mitochondriów w obrębie komórek mięśni poprzecznie prążkowanych[22][31]. Przyczyn zaburzenia można w takim przypadku upatrywać w pierwotnym uszkodzeniu mięśni szkieletowych bądź też w toksycznym działaniu neuroleptyków na komórkę mięśniową.

Dysregulacja wegetatywna[edytuj | edytuj kod]

Innym proponowany model patogenetyczny złośliwego zespołu neuroleptycznego kładzie nacisk na zaburzoną modulację w obrębie współczulnego zespołu nerwowego objawiającą się:

co prowadzi do zmniejszonej efektywności termoregulacji oraz niestabilnego ciśnienia tętniczego krwi i tętna[31]. W tym modelu patogenetycznym agoniści receptorów dopaminowych wywołują zaburzenia destabilizując prawidłową dopaminergiczną regulację aktywności układu współczulnego.

Genetyka[edytuj | edytuj kod]

Złośliwy zespół neuroleptyczny wykazuje tendencję do występowania rodzinnego, co może sugerować wpływ dziedziczenia na chorobę[32]. Badania genetyczne wykazały, że specyficzny allel genu kodującego receptor dopaminowy D2 występuje znamiennie częściej u pacjentów, u których zdiagnozowano złośliwy zespół neuroleptyczny[33]. Allel ten powoduje, że receptory D2 słabiej reagują na pobudzenie i są rzadziej rozmieszczone na błonie komórkowej, jego występowanie jest także skorelowane z mniejszą aktywnością dopaminową.

Obraz kliniczny[edytuj | edytuj kod]

Typowe objawy kliniczne[edytuj | edytuj kod]

Cztery najczęstsze objawy złośliwego zespołu neuroleptycznego rozwijają się najczęściej w ciągu jednego do trzech dni.

  1. Zmiana stanu psychicznego – pierwszy z objawów zespołu u ponad 80% zdiagnozowanych pacjentów[34]. Z uwagi na to, że choroba rozwija się najczęściej u chorych leczonych psychiatrycznie objaw ten bywa pomijany, a jego znaczenie jest często niedoceniane. Zmiana stanu psychicznego objawia się najczęściej zaburzeniami świadomości z pobudzeniem psychoruchowym. Relatywnie często występuje mutyzm i inne objawy katatoniczne. Objawy ewoluują w kierunku głębokiej encefalopatii z osłupieniem lub śpiączką[21].
  2. Sztywność mięśniowa – dotyczy wszystkich grup mięśniowych i często osiąga znaczny stopień. Wzmożone napięcie mięśniowe można zauważyć przy biernym zginaniu kończyn, występuje wówczas „objaw rury ołowianej” lub ciągły, znaczny opór mięśniowy w całym zakresie ruchu. Jednoczasowe, nałożone na sztywność mięśniową drżenie może prowadzić do „objawu koła zębatego”. Drżenie mięśniowe występuje relatywnie często. Obserwuje się także inne, rzadsze zjawiska: dystonię, opistotonus, szczękościsk, pląsawicę oraz inne dyskinezy[2][4]. Występować również może ślinotok, dyzartria oraz dysfagia.
  3. Hipertermia – typowa jest temperatura wyższa niż 38°C, gorączka dosyć często może przekraczać 40°C[4].
  4. Zaburzenia równowagi autonomicznego układu nerwowego – w postaci tachykardii, labilnego ciśnienia tętniczego krwi oraz tachypnoe[2][25]. Mogą występować zaburzenia rytmu serca inne niż tachykardia zatokowa. Do tej grupy należy także znaczna nadmierna potliwość.

Dynamika rozwoju objawów[edytuj | edytuj kod]

U większości pacjentów ze złośliwym zespołem neuroleptycznym zmiana stanu psychicznego jest pierwszym objawem, następnie rozwija się sztywność mięśniowa, następnie hipertermia wraz z zaburzeniami równowagi autonomicznego układu nerwowego[34]. Gorączka pojawia się niekiedy ponad dobę po pierwszych objawach, co może prowadzić do niepewności diagnostycznej[2]. Należy zaznaczyć, że znaczna część opisów klinicznych choroby nie wykazuje typowej dynamiki rozwoju choroby.

Badania laboratoryjne[edytuj | edytuj kod]

Model przestrzenny mięśniowej kinazy kreatynowej

Podwyższony poziom kinazy kreatynowej (CPK)[edytuj | edytuj kod]

Występuje wyraźna korelacja stopnia sztywności mięśniowej i poziomu CPK w surowicy. W złośliwym zespole neuroleptycznym obserwuje się wartości CPK typowo przewyższające 1000 IU/L i osiągające niekiedy nawet 100 000 IU/L[2][3][22][25][35][36]. Prawidłowe wartości CPK występują jeśli sztywność mięśniowa jest słabo wyrażona, zwłaszcza w początkowym okresie choroby. Należy pamiętać, że niewielki wzrost CPK nie jest specyficzny dla złośliwego zespołu neuroleptycznego i występuje często u pacjentów leczonych psychiatrycznie – z powodu injekcji domięśniowych, unieruchomienia lub bez wyraźnego powodu[31][35]. Poziomy CPK powyżej 1000 IU/L wymagają jednak zwiększonej uwagi. Poziom CPK koreluje pozytywnie z ciężkością choroby oraz z rokowaniem[2]. Poziom CPK z reguły normalizuje się po epizodzie złośliwego zespołu neuroleptycznego.

Inne odchylenia w badaniach laboratoryjnych[edytuj | edytuj kod]

Występują często ale nie są specyficzne

Diagnostyka różnicowa[edytuj | edytuj kod]

Przy diagnostyce różnicowej złośliwego zespołu neuroleptycznego należy brać pod uwagę dwie grupy zaburzeń – zaburzenia związane ze złośliwym zespołem neuroleptycznym oraz zaburzenia nie związane ze złośliwym zespołem neuroleptycznym, lecz często brane pod uwagę przy diagnostyce różnicowej.

Zaburzenia związane ze złośliwym zespołem neuroleptycznym[edytuj | edytuj kod]

Grupa zaburzeń autonomicznego układu nerwowego przebiegających podobnie jak złośliwy zespół neuroleptyczny ze sztywnością mięśni, gorączką oraz zaburzeniami równowagi autonomicznego układu nerwowego[4][6][39][40]. Substancja wywołująca zaburzenie bywa jedynym czynnikiem pozwalającym na ustalenie diagnozy.

Zaburzenia nie związane ze złośliwym zespołem neuroleptycznym[edytuj | edytuj kod]

Zaburzenia, których obraz kliniczny jest podobny do złośliwego zespołu neuroleptycznego[9][39]:

Diagnostyka[edytuj | edytuj kod]

Kryteria diagnostyczne złośliwego zespołu neuroleptycznego[edytuj | edytuj kod]

Kryteria diagnostyczne zaproponowali Gurrera i wsp. (2011)[41]:

  • Leczenie antagonistą receptorów dopaminergicznych lub odstawienie agonisty receptorów dopaminowych w ciągu ostatnich 3 dób,
  • Hipertermia > 38°C,
  • Sztywność mięśniowa,
  • Zmiana stanu psychicznego (ilościowe lub jakościowe zaburzenia świadomości),
  • podwyższenie poziomu kinazy kreatynowej w osoczu – co najmniej 4x normalnej wartości,
  • Co najmniej dwa z niżej wymienionych objawów zaburzenia równowagi autonomicznego układu nerwowego: podwyższone ciśnienie tętnicze krwi, fluktuacje ciśnienia tętniczego krwi, wzmożona potliwość, nietrzymanie moczu,
  • Podwyższona aktywność metaboliczna (tachykardia oraz tachyponoe),
  • Wykluczenie innych przyczyn.

Badania laboratoryjne[edytuj | edytuj kod]

Kluczowe znaczenie w diagnostyce złośliwego zespołu neuroleptycznego mają badania laboratoryjne. Typowe odchylenia pozwalają potwierdzić kliniczne podejrzenia. Inne badania pozwalają na monitorowanie stanu pacjenta oraz diagnozowanie ewentualnych komplikacji.

Inne[edytuj | edytuj kod]

  • Badanie płynu mózgowo-rdzeniowego u pacjentów ze złośliwym zespołem neuroleptycznym najczęściej nie wykazuje patologii, u części pacjentów obserwowano podwyższony poziom białka[25].

Postępowanie[edytuj | edytuj kod]

W przypadku podejrzenia złośliwego zespołu neuroleptycznego należy niezwłocznie przerwać leczenie neuroleptykami. Pozostałe leki psychotropowe także powinny być odstawione w miarę możliwości. Jeśli przyczyną było odstawienie agonistów receptorów dopaminergiczych należy włączyć je do leczenie z powrotem.

Leczenie zachowawcze[edytuj | edytuj kod]

Pacjent powinien być leczony w warunkach oddziału intensywnej terapii (OIOM). W ramach postępowania leczniczego należy:

  • przerwać leczenie lekami wywołującymi chorobę;
  • monitorować i utrzymywać równowagę układu krążeniowo-oddechowego – niezbędna może się okazać wentylacja mechaniczna, leczenie lekami antyarytmicznymi lub zastosowanie sztucznych stymulatorów serca[42];
  • utrzymać odpowiedni stan nawodnienia. W przypadku znacznego podwyższenia CPK należy podawać wysokie dawki płynów dożylnie wraz z alkalizacją moczu – może to zapobiec ostrej niewydolności nerek w przebiegu rabdomiolizy;
  • obniżać gorączkę metodami fizycznymi. Stosowanie paracetamolu lub kwasu acetylosalicylowego może odgrywać pewną rolę w terapii;
  • obniżać ciśnienie tętnicze krwi w razie takiej konieczności;
  • zapobiegać zakrzepicy żył głębokich;
  • zmniejszać pobudzenie psychoruchowe za pomocą leków uspokajających (np. benzodiazepiny)[27].

Możliwe powikłania[edytuj | edytuj kod]

Głównym celem leczenia zachowawczego jest uniknięcie powikłań złośliwego zespołu neuroleptycznego. Powikłania są częste i groźne, potencjalnie śmiertelne. Do znanych powikłań należą[43]:

Inne metody leczenia[edytuj | edytuj kod]

Leki[edytuj | edytuj kod]

W leczeniu złośliwego zespołu neuroleptycznego stosuje się szereg leków:

Żadne kontrolowane badania kliniczne nie wykazały szczególnej skuteczności wyżej wymienionych substancji, celowość ich stosowania bywa wątpliwa[1][47]. Co więcej, istnieją dowody na to, że dantrolen oraz bromokryptyna mogą wydłużać przebieg choroby[48].

Dodatkowe leczenie wskazane jest jednak u pacjentów z wysokimi wartościami CPK oraz znaczną hipertermią, jak również u pacjentów nie reagujących na leczenie podtrzymujące.

Terapia elektrowstrząsowa[edytuj | edytuj kod]

Terapia elektrowstrząsowa może być stosowana w leczeniu złośliwego zespołu neuroleptycznego, według niektórych doniesień śmiertelność po zastosowaniu elektrowstrząsów jest niższa niż u pacjentów leczonych innymi metodami. Z uwagi na ryzyko powikłań wynikających zarówno z elektrowstrząsów samych w sobie, jak i z procedur im towarzyszących, ta forma terapii zarezerwowana jest dla pacjentów, którzy nie odpowiadają na inne formy leczenia[49][50][51].

Rokowanie[edytuj | edytuj kod]

W większości przypadków objawy ustępują w ciągu dwóch tygodni[4][25].

W literaturze można znaleźć opisy dolegliwości trwających 6 miesięcy z cechami przetrwałej katatonii i objawami innymi ruchowymi[5]. Czynnikami ryzyka dla wydłużonego przebiegu choroby są:

  • stosowanie neuroleptyków o przedłużonym czasie działania,
  • towarzyszące strukturalne uszkodzenie mózgu[51].

Większość pacjentów odzyskuje pełną sprawność bez żadnych neurologicznych objawów resztkowych. Wyjątkiem są pacjenci, którzy doświadczyli niedotlenienia mózgu lub znacznej hipotermii.

Śmiertelność wynosi od 5 do 20%[1][5][52][53].

Natężenie objawów oraz obecność powikłań ogólnoustrojowych korelują dodatnio ze śmiertelnością.[39] U pacjentów z organicznym uszkodzeniem mózgu oraz u pacjentów nadużywających substancji psychoaktywnych śmiertelność wynosi około 38%. Stosowanie niższych dawek neuroleptyków oraz stosowanie neuroleptyków atypowych zmniejsza śmiertelność[5][53].

Powrót do leczenia neuroleptykami[edytuj | edytuj kod]

Znaczna większość pacjentów, którzy przeżyli złośliwy zespół neuroleptyczny wymaga dalszego leczenia neuroleptykami po wyzdrowieniu. W przypadku powrotu do leczenia neuroleptykami należy:

  • odczekać co najmniej dwa tygodnie przed rozpoczęciem leczenia, dłużej jeśli obecne są resztkowe objawy
  • używać „słabych” neuroleptyków
  • rozpoczynać małą dawką i powoli ją podnosić
  • unikać jednoczasowego leczenia litem
  • unikać odwodnienia
  • pieczołowicie monitorować pacjenta w kierunku ewentualnego rozwoju złośliwego zespołu neuroleptycznego.

Wyżej wymienione zalecenia mogą, ale nie muszą zmniejszać ryzyka ponownego zachorowania[3][25][54].

Historia[edytuj | edytuj kod]

Pierwsze przypadki złośliwego zespołu neuroleptycznego zanotowano w 1956 roku, tuż po wprowadzeniu do leczenia pierwszych neuroleptyków. W 1960 roku zespół został opisany przez francuskich naukowców, którzy obserwowali typowy jego przebieg u osób leczonych haloperidolem.

Przypisy

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 A. Shalev, H. Hermesh, H. Munitz. Mortality from neuroleptic malignant syndrome. „J Clin Psychiatry”. 50 (1), s. 18-25, 1989. PMID 2562951. 
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 2,5 2,6 2,7 2,8 2,9 JL. Levenson. Neuroleptic malignant syndrome. „Am J Psychiatry”. 142 (10), s. 1137-1145, 1985. PMID 2863986. 
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 VR. Velamoor. Neuroleptic malignant syndrome. Recognition, prevention and management.. „Drug Saf”. 19 (1), s. 73-82, Jul 1998. PMID 9673859. 
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 4,5 4,6 4,7 4,8 4,9 Caroff SN, Mann SC. Neuroleptic malignant syndrome. Med Clin North Am 1993; 77:185.
  5. 5,0 5,1 5,2 5,3 Silva RR, Munoz DM, Alpert M, et al. Neuroleptic malignant syndrome in children and adolescents. J Am Acad Child Adolesc Psychiatry 1999; 38:187.
  6. 6,0 6,1 Margetić B, Aukst-Margetić B. Neuroleptic malignant syndrome and its controversies. Pharmacoepidemiol Drug Saf 2010; 19:429.
  7. 7,0 7,1 7,2 PE. Keck, HG. Pope, BM. Cohen, SL. McElroy i inni. Risk factors for neuroleptic malignant syndrome. A case-control study. „Arch Gen Psychiatry”. 46 (10), s. 914-918, 1989. PMID 2572206. 
  8. 8,0 8,1 Chandran GJ, Mikler JR, Keegan DL. Neuroleptic malignant syndrome: case report and discussion. CMAJ 2003; 169:439.
  9. 9,0 9,1 JR. Strawn, PE. Keck, SN. Caroff. Neuroleptic malignant syndrome. „American Journal of Psychiatry”. 164 (6), s. 870-876, 2007. doi:10.1176/appi.ajp.164.6.870. PMID 17541044. 
  10. DP. Seitz, SS. Gill. Neuroleptic malignant syndrome complicating antipsychotic treatment of delirium or agitation in medical and surgical patients: case reports and a review of the literature. „Psychosomatics”. 50 (1). s. 8-15. doi:10.1176/appi.psy.50.1.8. PMID 19213967. 
  11. A. Kogoj, I. Velikonja. Olanzapine induced neuroleptic malignant syndrome--a case review. „Hum Psychopharmacol”. 18 (4), s. 301-309, 2003. doi:10.1002/hup.483. PMID 12766935. 
  12. HG. Pope, HG. Aizley, PE. Keck, SL. McElroy. Neuroleptic malignant syndrome: long-term follow-up of 20 cases. „J Clin Psychiatry”. 52 (5), s. 208-212, 1991. PMID 1674508. 
  13. 13,0 13,1 H. Hermesh, D. Aizenberg, A. Weizman, M. Lapidot i inni. Risk for definite neuroleptic malignant syndrome. A prospective study in 223 consecutive in-patients. „Br J Psychiatry”. 161, s. 254-257, 1992. PMID 1355693. 
  14. 14,0 14,1 D. Berardi, M. Amore, PE. Keck, M. Troia i inni. Clinical and pharmacologic risk factors for neuroleptic malignant syndrome: a case-control study.. „Biol Psychiatry”. 44 (8), s. 748-754, 1998. PMID 9798079. 
  15. Wu YF, Kan YS, Yang CH. Neuroleptic malignant syndrome associated with bromocriptine withdrawal in Parkinson's disease--a case report. Gen Hosp Psychiatry 2011; 33:301.e7.
  16. 16,0 16,1 16,2 M. Onofrj, A. Thomas. Acute akinesia in Parkinson disease.. „Neurology”. 64 (7), s. 1162-1169, 2005. doi:10.1212/01.WNL.0000157058.17871.7B. PMID 15824341. 
  17. Y. Mizuno, H. Takubo, E. Mizuta, S. Kuno. Malignant syndrome in Parkinson's disease: concept and review of the literature. „Parkinsonism Relat Disord”. 9 Suppl 1, s. S3-9, Apr 2003. PMID 12735909. 
  18. M. Serrano-Dueñas. Neuroleptic malignant syndrome-like, or--dopaminergic malignant syndrome--due to levodopa therapy withdrawal. Clinical features in 11 patients. „Parkinsonism Relat Disord”. 9 (3), s. 175-178, 2003. PMID 12573874. 
  19. GP. Sechi, F. Tanda, R. Mutani. Fatal hyperpyrexia after withdrawal of levodopa.. „Neurology”. 34 (2), s. 249-251, 1984. PMID 6538021. 
  20. EJ. Newman, DG. Grosset, PG. Kennedy. The parkinsonism-hyperpyrexia syndrome. „Neurocrit Care”. 10 (1), s. 136-40, 2009. doi:10.1007/s12028-008-9125-4. PMID 18712508. 
  21. 21,0 21,1 M Koch, S Chandragiri, S Rizvi, G Petrides i inni. Catatonic signs in neuroleptic malignant syndrome. „Compr Psychiatry”. 41 (1). s. 73-75. PMID 10646623. 
  22. 22,0 22,1 22,2 22,3 P Adnet, P Lestavel, R Krivosic-Horber. Neuroleptic malignant syndrome.. „Br J Anaesth”. 85 (1), s. 129-135, 2000. PMID 10928001. 
  23. AM Haddow, D Harris, M Wilson, H Logie. Clomipramine induced neuroleptic malignant syndrome and pyrexia of unknown origin. „BMJ”. 329 (7478), s. 1333-1335, 2004. doi:10.1136/bmj.329.7478.1333. PMID 15576745. 
  24. SR Nimmagadda, DH Ryan, SL Atkin. Neuroleptic malignant syndrome after venlafaxine. „Lancet”. 355 (9200), s. 289-290, 2000. doi:10.1016/S0140-6736(99)03514-X. PMID 10675082. 
  25. 25,0 25,1 25,2 25,3 25,4 25,5 25,6 25,7 P. Rosebush, T. Stewart. A prospective analysis of 24 episodes of neuroleptic malignant syndrome. „Am J Psychiatry”. 146 (6), s. 717-725, 1989. PMID 2567121. 
  26. 26,0 26,1 H. Tanii, N Taniguchi, H Niigawa, T Hosono i inni. Development of an animal model for neuroleptic malignant syndrome: heat-exposed rabbits with haloperidol and atropine administration exhibit increased muscle activity, hyperthermia, and high serum creatine phosphokinase level. „Brain Res”. 743 (1-2), s. 263-270, 1996. PMID 9017254. 
  27. 27,0 27,1 SN Caroff, SC Mann, PE Keck. Specific treatment of the neuroleptic malignant syndrome. „Biol Psychiatry”. 44 (6), s. 378-381, 1998. PMID 9777166. 
  28. JA. Boulant. Role of the preoptic-anterior hypothalamus in thermoregulation and fever.. „Clin Infect Dis”. 31 Suppl 5, s. S157-61, 2000. doi:10.1086/317521. PMID 11113018. 
  29. 29,0 29,1 VW Henderson, GF Wooten. Neuroleptic malignant syndrome: a pathogenetic role for dopamine receptor blockade?. „Neurology”. 31 (2), s. 132-137, 1981. PMID 6110195. 
  30. B Spivak, DI Maline, Y Vered, VN Kozyrev i inni. Prospective evaluation of circulatory levels of catecholamines and serotonin in neuroleptic malignant syndrome. „Acta Psychiatr Scand”. 102 (3), s. 226-230, 2000. PMID 11008859. 
  31. 31,0 31,1 31,2 RJ. Gurrera. Is neuroleptic malignant syndrome a neurogenic form of malignant hyperthermia?. „Clin Neuropharmacol”. 25 (4). s. 183-93. PMID 12151905. 
  32. K Otani, M Horiuchi, T Kondo, S Kaneko i inni. Is the predisposition to neuroleptic malignant syndrome genetically transmitted?. „Br J Psychiatry”. 158, s. 850-853, 1991. doi:10.1192/bjp.158.6.850. PMID 1678666. 
  33. K Mihara, T Kondo, A Suzuki, N. Yasui-Furukori i inni. Relationship between functional dopamine D2 and D3 receptors gene polymorphisms and neuroleptic malignant syndrome. „Am J Med Genet B Neuropsychiatr Genet”. 117B (1), s. 57-60, 2003. doi:10.1002/ajmg.b.10025. PMID 12555236. 
  34. 34,0 34,1 VR Velamoor, RM Norman, SN Caroff, SC Mann i inni. Progression of symptoms in neuroleptic malignant syndrome. „J Nerv Ment Dis”. 182 (3), s. 168-173, 1994. PMID 7906709. 
  35. 35,0 35,1 Adityanjee. The myth of elevated serum creatine phosphokinase level and neuroleptic malignant syndrome. „Br J Psychiatry”. 158, s. 706-707, 1991. doi:10.1192/bjp.158.5.706. PMID 1677602. 
  36. H. Hermesh, I. Manor, R. Shiloh, D. Aizenberg i inni. High serum creatinine kinase level: possible risk factor for neuroleptic malignant syndrome. „J Clin Psychopharmacol”. 22 (3), s. 252-6, Jun 2002. PMID 12006894. 
  37. AR Eiser, MS Neff, RF Slifkin. Acute myoglobinuric renal failure. A consequence of the neuroleptic malignant syndrome. „Arch Intern Med”. 142 (3), s. 601-603, 1982. PMID 6121542. 
  38. JW Lee. Serum iron in catatonia and neuroleptic malignant syndrome. „Biol Psychiatry”. 44 (6), s. 499-507, 1998. doi:10.1016/S0006-3223(98)00109-7. PMID 9777183. 
  39. 39,0 39,1 39,2 39,3 Carbone JR. The neuroleptic malignant and serotonin syndromes. Emerg Med Clin North Am 2000; 18:317.
  40. SN. Caroff, H. Rosenberg, JE. Fletcher, TD. Heiman-Patterson i inni. Malignant hyperthermia susceptibility in neuroleptic malignant syndrome. „Anesthesiology”. 67 (1), s. 20-25, 1987. PMID 3605730. 
  41. RJ. Gurrera, SN. Caroff, A. Cohen, BT. Carroll i inni. An international consensus study of neuroleptic malignant syndrome diagnostic criteria using the Delphi method.. „J Clin Psychiatry”. 72 (9), s. 1222-1228, 2011. doi:10.4088/JCP.10m06438. PMID 21733489. 
  42. AK Parry, LP Ormerod, GW Hamlin, PT Saleem. Recurrent sinus arrest in association with neuroleptic malignant syndrome. „Br J Psychiatry”. 164 (5), s. 689-691, 1994. PMID 7921725. 
  43. Prevention and treatment of heat injury.. „Med Lett Drugs Ther”. 45 (1161), s. 58-60, 2003. PMID 12865866. 
  44. Bond WS. Detection and management of the neuroleptic malignant syndrome. Clin Pharm 1984; 3:302.
  45. Y. Tsutsumi, K. Yamamoto, S. Matsuura, S. Hata i inni. The treatment of neuroleptic malignant syndrome using dantrolene sodium.. „Psychiatry Clin Neurosci”. 52 (4), s. 433-8, Aug 1998. doi:10.1046/j.1440-1819.1998.00416.x. PMID 9766694. 
  46. MJ. Bhanushali, PJ. Tuite. The evaluation and management of patients with neuroleptic malignant syndrome.. „Neurol Clin”. 22 (2), s. 389-411, 2004. doi:10.1016/j.ncl.2003.12.006. PMID 15062519. 
  47. P Sakkas, JM Davis, PG Janicak, ZY Wang. Drug treatment of the neuroleptic malignant syndrome. „Psychopharmacol Bull”. 27 (3), s. 381-4, 1991. PMID 1685592. 
  48. PI Rosebush, T Stewart, MF Mazurek. The treatment of neuroleptic malignant syndrome. Are dantrolene and bromocriptine useful adjuncts to supportive care?. „Br J Psychiatry”. 159, s. 709-712, 1991. PMID 1843801. 
  49. JM Davis, PG Janicak, P Sakkas, C Gilmore i inni. Electroconvulsive Therapy in the Treatment of the Neuroleptic Malignant Syndrome. „Convuls Ther”. 7 (2), s. 111-120, 1991. PMID 11941110. 
  50. JN Trollor, PS Sachdev. Electroconvulsive treatment of neuroleptic malignant syndrome: a review and report of cases. „Aust N Z J Psychiatry”. 33 (5), s. 650-659, 1999. PMID 10544988. 
  51. 51,0 51,1 SN Caroff, SC Mann, PE Keck, A Francis. Residual catatonic state following neuroleptic malignant syndrome. „J Clin Psychopharmacol”. 20 (2), s. 257-259, 2000. PMID 10770467. 
  52. U Tural, E Onder. Clinical and pharmacologic risk factors for neuroleptic malignant syndrome and their association with death.. „Psychiatry Clin Neurosci”. 64 (1), s. 79-87, 2010. doi:10.1111/j.1440-1819.2009.02042.x. PMID 20416027. 
  53. 53,0 53,1 M Nakamura, H Yasunaga, H Miyata, T Shimada i inni. Mortality of neuroleptic malignant syndrome induced by typical and atypical antipsychotic drugs: a propensity-matched analysis from the Japanese Diagnosis Procedure Combination database. „J Clin Psychiatry”. 73 (4), s. 427-430, 2012. doi:10.4088/JCP.10m06791. PMID 22154901. 
  54. VL Susman, G Addonizio. Recurrence of neuroleptic malignant syndrome. „J Nerv Ment Dis”. 176 (4), s. 234-241, 1988. PMID 2895164. 

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Rzewuska M: 1.1.1. Leki przeciwpsychotyczne. W: Bilikiewicz A, Pużyński S, Rybakowski J, Wciórka J (red.): Psychiatria. Tom III. Terapia. Zagadnienia etyczne, prawne, organizacyjne i społeczne. Wrocław: Wydawnictwo Medyczne Urban & Partner, 2003, s. 37-38. ISBN 83-87944-24-6.
  • Sadock B.J., Sadock V.A.: Synopsis of Psychiatry. Philadelphia: Lippincott Williams&Wilkins, 2007, s. 995-997. ISBN 978-81-89960-37-7.
  • Stahl S.M.: Stahl's Essential Psychopharmacology. New York: Cambridge University Press, 2009, s. 342. ISBN 978-0-521-67-376-1.

Star of life.svg Zapoznaj się z zastrzeżeniami dotyczącymi pojęć medycznych i pokrewnych w Wikipedii.