Androgynia

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
(Przekierowano z Androgynia (psychologia))
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Zobacz też: inne znaczenia.

Androgynia (andros mężczyzna, gyne kobieta) – występowanie u danej osoby cech psychicznych charakterystycznych zarówno dla kobiet, jak i mężczyzn.

Charakterystyka[edytuj | edytuj kod]

Osoby androgyniczne łączą w sobie cechy psychiczne i sposoby zachowania (radzenia sobie w trudnych sytuacjach) charakterystyczne dla tradycyjnie pojmowanej męskości i kobiecości. Osobowość takich jednostek zawiera w sobie jednocześnie niezależność, jak i opiekuńczość, agresywność i łagodność, stanowczość i uległość, racjonalność i uczuciowość. Osoby płciowo stypizowane (kobiece kobiety, męscy mężczyźni) wbudowały w pojęcie "ja" gotowe schematy tego, jak powinni czuć, działać i myśleć "prawdziwi" mężczyźni i "prawdziwe" kobiety. Androgyni natomiast łączą w pojęciu "ja" oba schematy, co pozwala im reagować adekwatnie do sytuacji, plastycznie. Badania psychologiczne nad androgynią psychologiczną zapoczątkowała Sandra Bem. Opracowała kwestionariusz ról płciowychBSRI (polskie nowe narzędzie[1] stworzone na bazie teoretycznej Sandry Bem to IPP Alicji Kuczyńskiej), wyłaniający osoby o różnym stopniu typizacji płciowej:

  1. osoby androgyniczne – osiągające wysokie wyniki w obu skalach: męskości i kobiecości
  2. osoby stypizowane płciowo zgodnie z płcią biologiczną – kobiece kobiety i męscy mężczyźni
  3. jednostki stypizowane "na krzyż" – męskie kobiety i kobiecy mężczyźni
  4. jednostki niezróżnicowane – o niskich wynikach na obu skalach

Doniesienia z badań[edytuj | edytuj kod]

Androgyniczne kobiety są bardziej niezależne, asertywne, a zarazem bardziej opiekuńcze niż "kobiecy" reprezentanci obu płci, mają wyższe poczucie własnej wartości i przejawiają niższy poziom lęku. Androgyniczni mężczyźni są równie stanowczy i niezależni jak męsko stypizowani, ale potrafią w większym stopniu okazywać czułość i współczucie.

Jednostki androgyniczne są opisywane przez innych jako sympatyczniejsze i lepiej przystosowane niż osoby płciowo stypizowane. Wyraźnie stypizowane płciowo dziewczynki i wyraźnie stypizowani chłopcy cechują się niższą inteligencją ogólną, mniejszą wyobraźnią przestrzenną i zdolnościami twórczymi.

Androgyni prezentują wyższy poziom otwartości i gotowości odsłaniania własnego "ja". Ich komunikacja z innymi jest zróżnicowana i elastyczna: otwartość w wyrażaniu uczuć, empatia, jak i niezależność poglądów, odporność na konformizm.

Istnieje związek między społeczną niekompetencją (trudności w rozumieniu innych i przewidywaniu ich zachowań) a silną typizacją płciową.

Osoby androgyniczne mają szerszy repertuar zachowań i podejmują rodzaje aktywności typowe dla obu płci. Będące w związkach osoby androgyniczne są postrzegane jako bardziej partnerskie, kochające, tolerancyjne, dbające o relacje.

Androgyni, jak i osoby o męskiej tożsamości płciowej, mają wyższą samoocenę niż osoby o tożsamości kobiecej lub też niezróżnicowanej płciowo.

Badając muzyków – kompozytorki i kompozytorów, wykonawczynie i wykonawców, zaobserwowano w tych grupach wyższą niż przeciętnie liczbę osób o cechach androgynicznych[2].

Aspekt kulturowy[edytuj | edytuj kod]

W kulturze androgynia polega na umyślnym zacieraniu różnic kulturowych między kobietami a mężczyznami, świadomym zewnętrznym upodabnianiu się jednych do drugich (np. strojem), wypełnianiu przez mężczyzn ról społecznych przypisywanych zwykle kobietom i odwrotnie.

Ubiór i uroda androgyniczna[edytuj | edytuj kod]

Przez wiele wieków spodnie były tradycyjnym męskim strojem. Dla kobiet przeznaczone były sukienki. W XIX wieku zaczęto odchodzić od rygorystycznych zasad ubioru. Aktywistki walczyły o równe prawa kobiet, wolność i emancypację. Luisa Capetillo – pochodząca z Puerto Rico obrończyni kobiet – była pierwszą kobietą w swoim kraju, która nosiła spodnie w miejscach publicznych. W latach trzydziestych aktorki, takie jak Marlene Dietrich, szokowały wielu swoimi silnymi pragnieniami noszenia spodni i promowania androgynicznego stylu[potrzebny przypis].

W XIX wieku pionierzy mody, tacy jak Paul Poiret i Coco Chanel, wprowadzili spodnie do mody damskiej. Coco Chanel stworzyła projekty spodni dla kobiet, jak stroje do jazdy konnej i piżamy plażowe[potrzebny przypis].

Elvis Presley wprowadził androgyniczny styl w rock’n’rollu. Sprawił, że androgyniczny wygląd stał się on szablonem dla wszystkich rock’n’roll’owców od lat 1950. Makijaż oczu i twarzy sprawiały, że ludzie często uważali Presley'a za „zniewieściałego faceta”[potrzebny przypis].

W latach 70. Jimi Hendrix często nosił wysokie obcasy i damskie bluzki. Androgynia weszła do głównego nurtu kulturowego i zaczęła mieć istotny wpływ na popkulturę w 1972 roku, kiedy to David Bowie wydał swój kultowy album „The Rise and Fall of Ziggy Stardust and Spiders from Mars”. Bowie zaprezentował wówczas swoje alter ego – Ziggy Stardust, bladego kosmitę o silnym makijażu i wystających kościach policzkowych[potrzebny przypis].

W latach 90. XX wieku nastąpił wzrost liczby projektantów unisex, a styl androgyniczny został powszechnie uznany w świecie mody[potrzebny przypis].

Obecnie tematyka „płynności płci” w modzie jest bardzo często i energicznie poruszana w mediach. Styl androgeniczny prezentuje na przykład, Lady Gaga, która również cechuje się androgyniczną urodą[potrzebny przypis].

Aspekt religijny[edytuj | edytuj kod]

Androgynia to w religioznawstwie występujący w wielu religiach i mitologiach atrybut bogów i postaci mitycznych, u których występuje połączenie przeciwieństw, w tym przeciwstawnych płci. Często spotykany jest archetyp androgyna jako boskiego protoplasty rodzaju ludzkiego[3].

W filozofii[edytuj | edytuj kod]

Androgynia była przez romantyków rozważana w aspekcie filozofii. Androgyn stawał się człowiekiem idealnym, łączącym w sobie pierwiastki kobiece i męskie, zachowując w ten sposób pełną jedność.

Motyw ten wprowadził Honoriusz Balzac w utworze Serafita, gdzie androgynię uznaje za rodzaj miłości idealnej, wiecznej — pozwalającej prawdziwie pokochać Boga. Reaktualizacja mitu androgyna nastąpiła też w romantyzmie niemieckim (Franz von Baader, Friedrich Schlegel).

Według Kabały Androgyne był pierwszy człowiek — Adam Kadmon. Do koncepcji tej odnoszą się także romantycy.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Alicja Kuczyńska "Inwentarz do oceny płci psychologicznej. Podręcznik"
  2. Badania Marianne Hassler prowadzone w latach 1980. i 1990. nad poziomem testosteronu oraz aktywnością obu półkul mózgowych relacjonuje D. Gwizdalanka, Muzyka i płeć, PWM Kraków 2001, s. 80.
  3. W. Doniger, M. Eliade, Androgynes, w: Encyclopedia of Religion Second Edition, Thomson Gale, t. I, s. 337-342. ​ISBN 0-02-865997-X

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]