Brożec (województwo opolskie)
![Ziemia](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/e9/Geographylogo.svg/20px-Geographylogo.svg.png)
wieś | |
![]() Kościół pw. Wszystkich Świętych | |
Państwo | |
---|---|
Województwo | |
Powiat | |
Gmina | |
Liczba ludności (2022) |
774[2] |
Strefa numeracyjna |
77 |
Kod pocztowy |
47-341[3] |
Tablice rejestracyjne |
OKR |
SIMC |
0504500 |
Położenie na mapie gminy Walce ![]() | |
Położenie na mapie Polski ![]() | |
Położenie na mapie województwa opolskiego ![]() | |
Położenie na mapie powiatu krapkowickiego ![]() | |
![]() |
Brożec (dodatkowa nazwa w j. niem. Broschütz) – wieś w Polsce położona w województwie opolskim, w powiecie krapkowickim, w gminie Walce[4]. Historycznie leży na Górnym Śląsku, na ziemi prudnickiej.
W latach 1945–1954 miejscowość należała do gminy Walce w powiecie prudnickim. W latach 1954–1961 wieś należała i była siedzibą władz gromady Brożec, po jej zniesieniu w gromadzie Żużela. W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do ówczesnego województwa opolskiego.
Miejscowość stanowi 18,7% powierzchni gminy Walce zajmując obszar 12,97 km². W Brożcu mieszka też 14,6% mieszkańców gminy[5].
Nazwa
[edytuj | edytuj kod]Pod nazwą Brosci miejscowość pojawia się już w 1228 roku w łacińskim dokumencie wydanym przez Kazimierza I Opolskiego, w którym miejscowość wymieniona jest w szeregu miejscowości założonych na prawie polskim iure polonico[6].
Nazwa pochodzi prawdopodobnie od pierwszego właściciela lub zasadźcy o imieniu Brożek. W łacińskim dokumencie z 1282 roku wydanym przez kancelarię biskupa wrocławskiego Tomasza miejscowość zanotowana została w formie Brosez[7]. Pierwotna nazwa została później zgermanizowana – początkowo na Broszetz[8], a później na Broschütz tracąc swoje znaczenie.
W alfabetycznym spisie miejscowości na terenie Śląska wydanym w 1830 roku we Wrocławiu przez Johanna Knie miejscowość występuje pod polską nazwą Broszec oraz dwiema zgermanizowanymi Broszetz i Broschütz[8]. Topograficzny opis Górnego Śląska z 1865 roku notuje wieś pod niemiecką nazwą Broschütz, a także wymienia zniekształconą, polską nazwę Broscec we fragmencie: "Broschütz (1282 Brosez, 1383 Broschicz, 1534 Broschetz, polnisch Broscec)"[9].
Za czasów narodowego socjalizmu Hitlera, wioska nosiła nazwę Schobersfelde. 15 marca 1947 r. nadano miejscowości, wówczas administracyjnie należącej do powiatu prudnickiego, polską nazwę Brożec[10].
Historia
[edytuj | edytuj kod]Ślady pobytu człowieka na terenie obecnej wsi Brożec, potwierdzone badaniami archeologicznymi, sięgają epoki neolitu[potrzebny przypis]. Przez obszar wsi prawdopodobnie przechodził „bursztynowy” szlak handlowy z Opola na Morawy[11].
Pierwsza wzmianka o miejscowości pochodzi z dokumentu z 1228[12]. Założycielami wsi byli cystersi z klasztoru w Kazimierzu[13][12]. W 1290 cała dziesięcina została przypisana klasztorowi norbertanek w Czarnowąsach. W dokumentach z 1319 wymieniony został sołtys w Brożcu, co świadczy o lokowaniu wsi na prawie magdeburskim, a także Milo Plebanus de Brozec – notariusz przeora klasztoru Gottfrieda z Czarnowąsów, co potwierdza istnienie rzymskokatolickiej parafii we wsi[12].
W czasie rejzy husytów na Śląsk, w marcu 1428 Brożec wraz z okolicznymi wsiami został splądrowany i zniszczony przez husytów[12]. Panujący na Opolu i Głogówku książęta Jan II Dobry i Mikołaj II niemodliński wystawili w 1483 dokumenty, w których potwierdzili należne mieszkańcom wsi grunty i prawo wypasania owiec. Wymienione zostały imiona i nazwiska ówczesnych mieszkańców, jak: sołtys Matthes Strziga, Sigmund Januschkowitz, Paul Kozura, Thomas Sadlo, Matthes Las, Hedwig Kotorz, Klement Nadorostlo, Gregor Petran[12].
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/dd/Gemeindesiegel_Brosch%C3%BCtz%2C_Neust%C3%A4dter_Kreis_-_Piecz%C4%99%C4%87_Bro%C5%BCec%2C_Powiat_Prudnicki_%281723%29.jpg/170px-Gemeindesiegel_Brosch%C3%BCtz%2C_Neust%C3%A4dter_Kreis_-_Piecz%C4%99%C4%87_Bro%C5%BCec%2C_Powiat_Prudnicki_%281723%29.jpg)
W urbarzach głogówieckich z 1571 i 1635 występują nazwiska m.in. 25 gospodarzy zamieszkujących wieś, w tym: Jacob Scholtiss, Cristof Scholcz, Walekh Niedorosly, Steffan Gawranekh, Viczenczm Wrubel, Peter Skowronek i Bartekh Pelka. Zgodnie z urbarzami, znajdujący się na północ od wsi las olchowy już wtedy nosił nazwę Mosacz. W 1602 roku Georg II von Oppersdorff kupił od klasztoru w Czarnowąsach wieś Brożec wraz z należnymi dziesięcinami. W 1633 na Śląsku panowała epidemia dżumy, przez którą zginęła ⅓ mieszkańców Brożca. W okresie wojny trzydziestoletniej mieszkańcy wsi przeszli na wiarę protestancką. Po zakończeniu wojny, staraniem pana na Głogówku, nastąpił okres kontrreformacji[12]. W 1661 założono wiejską księgę chrześcijan, a w 1666 księgę chrztów[13].
Do 1742 wieś należała do powiatu sądowego głogóweckiego w Monarchii Habsburgów[14]. Po I wojnie śląskiej znalazła się w granicach Królestwa Prus i weszła w skład powiatu prudnickiego w prowincji Śląsk[15]. W latach 1774–1775 wzniesiony został nowy kościół Wszystkich Świętych. W tym okresie funkcję wójta we wsi pełnił Florian Barton[16]. Wieś posiadała swoją własną pieczęć, która przedstawiała w polu kłosy zbóż, a w otoku napis: BROSCHÜTZ: GEM: SIGL / NEYSTAETER CREYS (pol. Gmina Brożec / Powiat Prudnicki)[17].
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/0b/Gemeindesiegel_Brosch%C3%BCtz%2C_Neust%C3%A4dter_Kreis_-_Piecz%C4%99%C4%87_Bro%C5%BCec%2C_Powiat_Prudnicki_%281827%29.jpg/170px-Gemeindesiegel_Brosch%C3%BCtz%2C_Neust%C3%A4dter_Kreis_-_Piecz%C4%99%C4%87_Bro%C5%BCec%2C_Powiat_Prudnicki_%281827%29.jpg)
W 1825 wieś liczyła 312 mieszkańców, w tym 6 protestantów. Funkcjonowała szkoła z jednym nauczycielem. W 1890 Brożec miał 738 mieszkańców[16]. W 1910 wzniesiono nowy budynek szkoły[18]. Według spisu ludności z 1 grudnia 1910, na 777 mieszkańców Brożca 16 posługiwało się językiem niemieckim, a 761 językiem polskim[19]. W 1920 w Brożcu powstał pomnik upamiętniający mieszkańców wsi, którzy zginęli podczas I wojny światowej (rozbudowany w 1991 o tablice z nazwiskami poległych w II wojnie światowej)[20]. W 1921 w zasięgu plebiscytu na Górnym Śląsku znalazła się tylko część powiatu prudnickiego. Brożec znalazł się po stronie wschodniej, w obszarze objętym plebiscytem[21]. Do głosowania uprawnione były w Brożcu 572 osoby, z czego 428, ok. 74,8%, stanowili mieszkańcy (w tym 425, ok. 74,3% całości, mieszkańcy urodzeni w miejscowości). Oddano 563 głosy (ok. 98,4% uprawnionych), w tym 562 (ok. 99,8%) ważne; za Niemcami głosowały 533 osoby (ok. 94,8%), a za Polską 29 osób (ok. 5,1%)[22].
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/68/Bro%C5%BCec_2020_-_Pomnik_ofiar_I_i_II_W%C5%9A.jpg/220px-Bro%C5%BCec_2020_-_Pomnik_ofiar_I_i_II_W%C5%9A.jpg)
W okresie międzywojennym nastąpił we wsi rozwój rolnictwa i rzemiosła. Jej mieszkańcy specjalizowali się m.in. kowalstwem, ślusarstwem, stolarstwem, kołodziejstwem, krawiectwem, szewstwem i malarstwem. Znajdował się w niej sklep spożywczy Augusta Kowalsky’ego, masarnie prowadzili Leon Rogosch i August Schady, piekarnie Erich Korgel i Joseph Gabor. Pocztę prowadziła Maria Namyslo. Gospody były prowadzone przez Marię Namyslo i Josefa Donitza. Funkcjonowała orkiestra dęta oraz ochotnicza straż pożarna. We wsi był folwark z gorzelnią i lasem należący do Reichsgrafa von Oppersdorff z Głogówka[16]. W latach 20. XX wieku w pobliskim lesie powstała leśniczówka (wysadzona w latach 80. XX wieku)[23]. W 1938 zbudowano betonową drogę do Krapkowic[16].
W 1938 nazistowska organizacja Bund Deutscher Osten, zbierająca dane na temat języków używanych przez Ślązaków, napisała raport z ankiety przeprowadzonej w Brożcu: „Brożec. pow. prudnicki (r. 1937–38): Nie zaznacza się wzrost języka niemieckiego. W czasie próby zbierania podpisów – celem zwiększenia liczby nabożeństw niemieckich ujawniła się kontrakcja, podczas której przywódca wieśniaków Jan Kurpiela i ogniomistrz z miejscowej straży pożarnej, Cebula Alojzy, osobiście zbierali podpisy, aby się przeciwstawić tej akcji. Od tego czasu jest spokój, lecz Niemcy odczuwają nawet spadek niemczyzny w Kościele”[24].
Podczas II wojny światowej, Armia Czerwona wkroczyła do Brożca w drodze na Prudnik podczas operacji górnośląskiej rankiem 19 marca 1945. Plebania została zajęta na potrzeby wojska. Ksiądz Jan Smogorzewski opisał w kronice parafialnej sytuację we wsi: „[…] budynki nie zostały zniszczone. […] Dużo ludności brakowało w domach – szczególnie mężczyzn. W parafii mieszkało około 100 rodzin repatriantów zza Buga, osiedlona tu przez PUR”[16].
Od marca do maja 1945 powiat prudnicki znajdował się pod kontrolą radzieckiej komendantury wojskowej. 11 maja 1945 polska administracja przejęła władzę cywilną w powiecie prudnickim[25]. Mieszkańcom Brożca, posługującym się dialektem śląskim bądź znającym język polski, pozwolono pozostać we wsi po otrzymaniu polskiego obywatelstwa[26].
W latach 1945–1950 Brożec należał do województwa śląskiego, a od 1950 do województwa opolskiego. W latach 1945–1954 wieś należała do gminy Walce[27], w latach 1954–1961 była siedzibą gromady Brożec, a w latach 1961–1972 należała do gromady Żużela. Podlegała urzędowi pocztowemu w Głogówku[28].
W 1949 we wsi znajdowały się między innymi: szkoła podstawowa prowadzona przez Inspektorat Szkolny w Prudniku[29], kotlarz[30], krawiec[31], dwóch piekarzy[32], dwóch wędliniarzy[33]. Do 1956 roku Brożec należał do powiatu prudnickiego. W związku z reformą administracyjną, w 1956 Brożec został odłączony od powiatu prudnickiego i przyłączony do nowo utworzonego krapkowickiego[34].
W okresie powojennym wieś została rozbudowana. Powstały nowe ulice: Kwiatowa, Podgórna i Nowa. Na pozostałych został dobudowany szereg budynków. W 1978 wzniesiono budynek przedszkola[26]. 26 czerwca 1983 za sprawą arcybiskupa Alfonsa Nossola wieś wizytował kardynał Joseph Ratzinger, od 2005 papież Benedykt XVI. Fakt ten upamiętniono na tablicy okolicznościowej w kościele parafialnym[35]. W 1994 i 1995 do wsi doprowadzono sieć wodociągową i telefoniczną[26]. W latach 2017–2018 zbudowano kanalizację sanitarną w Brożcu[36].
Mieszkańcy
[edytuj | edytuj kod]![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/ec/2011-06_Bro%C5%BCec_15.jpg/220px-2011-06_Bro%C5%BCec_15.jpg)
Miejscowość zamieszkiwana jest przez mniejszość niemiecką oraz Ślązaków. Mieszkańcy wsi posługują się gwarą prudnicką, będącą odmianą dialektu śląskiego. Należą do podgrupy gwarowej nazywanej Buchciołrzy[37].
Liczba mieszkańców wsi
[edytuj | edytuj kod]- 1679 – ok. 150
- 1784 – 250 (liczba parafian w wiosce)
- 1825 – 312
- 1830 – 312
- 1855 – 534 (wraz ze Swornicą, obecnym przysiółkiem Grocholubia)
- 1861 – 531 (wraz ze Swornicą)
- 1871 – 547[38]
- 1885 – 645[39]
- 1890 – 738
- 1905 – 735[40]
- 1910 – 777[19]
- 1920 – 820
- 1933 – 887[41]
- 1939 – 886[41]
- 1941 – 886
- 1966 – 823[42]
- 1998 – 968[43]
- 2002 – 933[43]
- 2009 – 863[43]
- 2011 – 850[43]
- 2015 – 834
- 2016 – 825
- 2017 – 810
- 2018 – 795
- 2019 – 796
- 2020 – 782[44]
Zabytki
[edytuj | edytuj kod]![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/04/Dawna_karczma_i_sklep_w_Bro%C5%BCcu.jpg/220px-Dawna_karczma_i_sklep_w_Bro%C5%BCcu.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/48/Rz%C4%85dc%C3%B3wka_w_Bro%C5%BCcu.jpg/220px-Rz%C4%85dc%C3%B3wka_w_Bro%C5%BCcu.jpg)
Według rejestru zabytków Narodowego Instytutu Dziedzictwa na listę zabytków wpisane są[45]:
- kościół parafialny pw. Wszystkich Świętych, barokowy, wybudowany w 1779 roku przez ks. Klosego jest najstarszym kościołem w gminie. Szczególnie cenne zabytki w kościele to barokowa ambona, konfesjonał, chrzcielnica oraz XIX-wieczne organy
- kapliczka, w rozwidleniu dróg, z pocz. XX w.
- spichrz folwarczny, z poł. XIX w. Niegdyś przylegała do niego, dziś już nieistniejąca, gorzelnia, a także budynek gospodarczy, którego istniejąca część służy dziś mieszkańcom.
Zgodnie z gminną ewidencją zabytków w Brożcu chronione są ponadto[46][47]:
- układ ruralistyczny wsi
- budynki mieszkalne przy ul. Reymonta: 28 (początek XX w.), 30 (początek XX w.), 43 (początek XX w.), 44 (4. ćw. XIX w.), 47 (XIX w.), 48 (4. ćw. XIX w.)
- karczma, ob. restauracja, ul. Reymonta 34, 1880
- szkoła, ul. Reymonta 65, 1910
- zespół folwarczny, ul. Reymonta 95-97
- obora, ul. Reymonta 95, z XIX w.
- stodoły, ul. Reymonta 95, z XIX w.
- rządcówka, ul. Reymonta 97, z XIX w., 2 poł. XX w.
- cmentarz
- kapliczka koło domu ul. Reymonta 38, początek XX w.
- kapliczka koło domu ul. Reymonta 62, początek XX w.
- pomnik żołnierzy poległych w I i II wojnie światowej, naprzeciwko domu ul. Reymonta 40, lata 30. XX w.
Pomniki i obiekty upamiętniające
[edytuj | edytuj kod]- Pomnik poległych w I i II wojnie światowej – pomnik w Brożcu powstały w 1920 jako upamiętnienie mieszkańców wsi, którzy polegli w I wojnie światowej. W 1991 dostawiono do niego tablicę z nazwiskami mężczyzn, którzy zginęli podczas II wojny światowej. Tablica w języku polskim nie tłumaczy dokładnie inskrypcji niemieckiej: Ofiarom wojen mieszkańcy Brożec. Pomnik wieńczą trzy duże krzyże: w środku krzyż chrześcijański, po bokach ciemne granitowe krzyże w kształcie Krzyża Żelaznego. Zgodnie z kryteriami w sprawie upamiętnień na obszarze RP żołnierzy niemieckich przyjętymi w uchwale Rady Ochrony Pamięci Walk i Męczeństwa w 1995, pomnik został uznany za nieprawidłowy[20].
Oświata
[edytuj | edytuj kod]![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/02/Bro%C5%BCec_-_Szko%C5%82a_Podstawowa.jpg/220px-Bro%C5%BCec_-_Szko%C5%82a_Podstawowa.jpg)
W Brożcu przy ul. Reymonta 65 znajduje się Publiczna Szkoła Podstawowa[48], a przy ul. Miodowej 28 – Publiczne Przedszkole[49].
Kultura
[edytuj | edytuj kod]![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/15/Bro%C5%BCec_-_Spichlerz.jpg/220px-Bro%C5%BCec_-_Spichlerz.jpg)
Spichlerz dawnego folwarku Oppersdorffów w 2018 przeszedł remont, w wyniku którego został zaadaptowany na cele kulturalno-społeczne[50]. Utworzono w nim Centrum Dziedzictwa Kulturowego i Turystycznego, otwarte 30 marca 2019[51]. Zgromadzono w nim przedmioty związane z dawnym życiem mieszkańców Brożca i okolicznych miejscowości, a także umieszczono w nim tablice o historii poszczególnych miejscowości oraz dokumenty[50]. We wsi znajduje się filia Gminnej Biblioteki Publicznej w Walcach[52].
W Brożcu działa Niemieckie Koło Przyjaźni (Deutscher Freundeskreis) – oddział terenowy Towarzystwa Społeczno-Kulturalnego Niemców na Śląsku Opolskim[53]. W 1991 Piotr Miczka założył przy DFK Brożec chór mieszany „Brosci Chorus”[54]. Działa również młodzieżowy zespół taneczny „Przecinek”[55].
Religia
[edytuj | edytuj kod]![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/12/2011-06_Bro%C5%BCec_02.jpg/220px-2011-06_Bro%C5%BCec_02.jpg)
W Brożcu znajduje się katolicki kościół Wszystkich Świętych, który jest siedzibą parafii Wszystkich Świętych (dekanat Krapkowice)[56]. We wsi działa placówka Zgromadzenia Sióstr św. Elżbiety, założona w 1983[57]. W lesie Mosacz nieopodal Brożca, nad źródłem Studzionka, w 2008 postawiono krzyż i drewnianą altanę. Odbywają się w tym miejscu nabożeństwa majowe[58].
-
Krzyż przydrożny
-
Krzyż przy kościele
Sport
[edytuj | edytuj kod]W 2000 oddano do użytku salę gimnastyczną przy Szkole Podstawowej[26].
Turystyka
[edytuj | edytuj kod]Na skraju wsi znajduje się kapliczka i drobna infrastruktura dla turystów lub pątników[59]. Oddział PTTK „Sudetów Wschodnich” w Prudniku ustanowił turystyczną Odznakę Krajoznawczą Ziemi Prudnickiej, którą zdobywa się poprzez zwiedzenie odpowiedniej liczby obiektów w miejscowościach położonych na ziemi prudnickiej, w tym w Brożcu[60].
Bezpieczeństwo
[edytuj | edytuj kod]![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/42/Bro%C5%BCec_-_Zabytkowy_w%C3%B3z_stra%C5%BCacki.jpg/220px-Bro%C5%BCec_-_Zabytkowy_w%C3%B3z_stra%C5%BCacki.jpg)
W zakresie ochrony przeciwpożarowej oraz innych miejscowych zagrożeń w Brożcu działa jednostka Ochotniczej Straży Pożarnej. Jednostka OSP została założona w 1924[61]. Do 1998 bezpieczeństwo pożarowe w Brożcu było nadzorowane przez Komendę Rejonową PSP w Prudniku[62].
Miejscowość jest pod opieką dzielnicowego rejonu służbowego nr 7 Komendy Powiatowej Policji w Krapkowicach[63].
Teren wsi, jak i całej gminy Walce, położony jest w strefie nadgranicznej w związku z czym Straż Graniczna dysponuje, na tym obszarze, specjalnymi kompetencjami w zakresie bezpieczeństwa[64]. Gminę Walce obejmuje zasięgiem służbowym placówka Straży Granicznej w Opolu ze Śląskiego Oddziału SG[65].
Ludzie związani z Brożcem
[edytuj | edytuj kod]- Alfons Nossol (ur. 1932) – ksiądz katolicki, biskup opolski, urodzony w Brożcu
- Piotr Miczka (1942–2020) – samorządowiec, wójt gminy Walce w latach 1994–2006, zamieszkały i zmarły w Brożcu
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Państwowy Rejestr Nazw Geograficznych – miejscowości – format XLSX, Dane z państwowego rejestru nazw geograficznych – PRNG, Główny Urząd Geodezji i Kartografii, 5 listopada 2023, identyfikator PRNG: 10453
- ↑ NSP 2021: Ludność w miejscowościach statystycznych [online], Bank Danych Lokalnych GUS, 19 września 2022 [dostęp 2022-10-05] .
- ↑ Oficjalny Spis Pocztowych Numerów Adresowych, Poczta Polska S.A., październik 2022, s. 92 [zarchiwizowane 2022-10-26] .
- ↑ Rozporządzenie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 13 grudnia 2012 r. w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części (Dz.U. z 2013 r. poz. 200)
- ↑ Raport o stanie Gminy Walce - Urząd Gminy w Walcach [online], bip.walce.pl [dostęp 2020-06-25] (pol.).
- ↑ Grünhagen 1857 ↓, s. 4.
- ↑ Grünhagen 1857 ↓, s. 3.
- ↑ a b Knie 1830 ↓, s. 71.
- ↑ Triest 1865 ↓, s. 1076.
- ↑ Rozporządzenie Ministrów: Administracji Publicznej i Ziem Odzyskanych z dnia 15 marca 1947 r. o przywróceniu i ustaleniu urzędowych nazw miejscowości (M.P. z 1947 r. nr 37, poz. 297).
- ↑ Historia [online], walce.pl [dostęp 2024-06-13] (pol.).
- ↑ a b c d e f Historia Brożca, „Tygodnik Krapkowicki”, Joanna Bassek – redaktor naczelny, 8 (773), Krapkowice: Bastech, 26 lutego 2013, s. 10, ISSN 1505-4861 .
- ↑ a b Historia Brożca, „Tygodnik Krapkowicki”, Joanna Bassek – redaktor naczelny, 21 (1150), Krapkowice: Bastech, 26 maja 2020, s. 14, ISSN 1505-4861 .
- ↑ Johann Wolfgang Wieland, Principatus Silesiae Oppoliensis exactissima Tabula geographica, sistens Circulus Oppoliensem Ober-Glogau Gros Strehliz, Cosel, Tost, Rosenberg, Falckenberg & Lubleniz, Norimbergae: ab Homannianis Heredibus. Cum Spec. S. Caes. Rque Mtis Privilegio, 1736 .
- ↑ Andrzej Dereń , XVIII-wieczna rewolucja, „Tygodnik Prudnicki”, Antoni Weigt – redaktor naczelny, 18 (441), Prudnik: Spółka Wydawnicza „Aneks”, 6 kwietnia 1999, s. 17, ISSN 1231-904X .
- ↑ a b c d e Historia Brożca Część II, „Tygodnik Krapkowicki”, Joanna Bassek – redaktor naczelny, 9 (774), Krapkowice: Bastech, 5 marca 2013, s. 23, ISSN 1505-4861 .
- ↑ 845 Broschütz (Brożec) II [online], Pieczęcie gminne na Śląsku, 12 sierpnia 2021 [dostęp 2024-01-11] (pol.).
- ↑ Andrzej Dereń , Nowy numer „Tygodnika Prudnickiego” do kupienia od środy (23 września) [online], Teraz Prudnik!, 22 września 2020 [dostęp 2024-06-12] (pol.).
- ↑ a b Kazimierz Nabzdyk , Rezultaty wyborów w powiecie prudnickim na początku XX wieku – szkic demograficzny, „Ziemia Prudnicka”, Andrzej Dereń – redaktor naczelny, Prudnik: Spółka Wydawnicza „Aneks”, 2007, s. 73 .
- ↑ a b Pomniki upamiętniające żołnierzy niemieckich, którzy zginęli w II wojnie światowej podlegające kontroli komisji wojewody opolskiego (29.10.2002 r., 5 i 12.11.2002 r.), „Tygodnik Prudnicki”, Andrzej Dereń – redaktor naczelny, 6 (636), Prudnik: Spółka Wydawnicza „Aneks”, 5 lutego 2003, s. 12, ISSN 1231-904X .
- ↑ Natomiast z pow. prudnickiego należą do terenu plebiscytowego tylko następujące gminy, które tutaj poniżej według polskich i niemieckich nazw imiennie podajemy, „Instrukcja dla Komitetów Parytetycznych”, 2, 1921, s. 22 .
- ↑ Landsmannschaft der Oberschlesier in B-W [online], web.archive.org, 29 stycznia 2017 [dostęp 2020-08-16] [zarchiwizowane z adresu 2017-01-29] .
- ↑ Leśniczówka z Fazanicy [online], nowinykrapkowickie.pl, 17 października 2017 [dostęp 2024-06-12] (pol.).
- ↑ Aleksander Rogalski , Tajne meldunki hitlerowskie o zasięgu języka polskiego na Opolszczyźnie, „Słowo na Śląsku”, 14, Opole: Stowarzyszenie „Pax”, 1953, s. 3 .
- ↑ Andrzej Dereń , Polska Ziemia Prudnicka, „Tygodnik Prudnicki”, 19 (754), Prudnik: Spółka Wydawnicza „Aneks”, 11 maja 2005, s. 8, ISSN 1231-904X .
- ↑ a b c d Historia Brożca Część III, „Tygodnik Krapkowicki”, Joanna Bassek – redaktor naczelny, 10 (775), Krapkowice: Bastech, 12 marca 2013, s. 23, ISSN 1505-4861 .
- ↑ Powiat Prudnicki (Prudnik), [w:] Wykaz gromad Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej. Według stanu na z dnia 1 VII 1952 r., Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 1952, s. 249–250 .
- ↑ Wykaz gromad wchodzących w skład gminy, „Głos Prądnika”, Czesław Żelazny – redaktor naczelny, 3 (4), Prądnik [Prudnik]: Powiatowy Komitet Osadniczy, 23 listopada 1946, s. 5 .
- ↑ Śląsk 1949 ↓, s. 151.
- ↑ Śląsk 1949 ↓, s. 375.
- ↑ Śląsk 1949 ↓, s. 390.
- ↑ Śląsk 1949 ↓, s. 404.
- ↑ Śląsk 1949 ↓, s. 443.
- ↑ Andrzej Dereń , Historia Powiatu Prudnickiego [online], powiatprudnicki.pl [dostęp 2022-04-17] (pol.).
- ↑ Był szczególną postacią dla Brożca, „Tygodnik Prudnicki”, Andrzej Dereń – redaktor naczelny, 1 (1664), Prudnik: Spółka Wydawnicza „Aneks”, 4 stycznia 2023, s. 5, ISSN 1231-904X .
- ↑ Andrzej Dereń , Umowa na kanalizację Brożca [online], Teraz Prudnik!, 20 września 2017 [dostęp 2024-06-12] (pol.).
- ↑ Renata Larysz. Fonetyczne i leksykalne cechy dialektu głogóweckiego. „Ziemia Prudnicka”, s. 144, 2007. Prudnik: Spółka Wydawnicza „Aneks”.
- ↑ Kreis Neustadt O.S. (1. Dezember 1871) [online], AGOFF [dostęp 2024-06-14] (niem.).
- ↑ Kreis Neustadt O.S. (1. Dezember 1885) [online], AGOFF [dostęp 2024-06-14] (niem.).
- ↑ Kreis Neustadt O.S. (1. Dezember 1905) [online], AGOFF [dostęp 2024-06-14] (niem.).
- ↑ a b Deutsche Verwaltungsgeschichte Schlesien, Kreis Neustadt [online], treemagic.org [dostęp 2024-04-18] [zarchiwizowane z adresu 2023-04-13] (niem.).
- ↑ Ludność wiejska. Wyniki badania struktury ludności wsi z dnia 15 X 1966, Opole: Wojewódzki Urząd Statystyczny w Opolu, 1969, s. 106 .
- ↑ a b c d Wieś Brożec w liczbach [online], Polska w liczbach [dostęp 2020-06-25] , liczba ludności na podstawie danych GUS.
- ↑ Raport o stanie Gminy Walce - Urząd Gminy w Walcach [online], bip.walce.pl [dostęp 2021-06-16] (pol.).
- ↑ Rejestr zabytków nieruchomych – województwo opolskie [online], Narodowy Instytut Dziedzictwa, 23 lipca 2024, s. 52 .
- ↑ Ewidencja – Gmina Walce [online], bip.wuozopole.pl [dostęp 2023-08-17] .
- ↑ ZABYTKI - Urząd Gminy w Walcach [online], www.walce.pl [dostęp 2020-04-05] .
- ↑ Szkoły Podstawowe [online], walce.pl [dostęp 2024-06-12] (pol.).
- ↑ Przedszkola [online], walce.pl [dostęp 2024-06-12] (pol.).
- ↑ a b Andrzej Dereń , Film o brożeckim spichlerzu [online], Teraz Prudnik!, 18 marca 2024 [dostęp 2024-06-12] (pol.).
- ↑ Andrzej Dereń , Nowy numer „Tygodnika Prudnickiego” do kupienia już od środy (3 kwietnia) [online], Teraz Prudnik!, 2 kwietnia 2019 [dostęp 2024-06-12] (pol.).
- ↑ Gminna Biblioteka Publiczna [online], walce.pl [dostęp 2024-06-12] (pol.).
- ↑ DFK Brożec / Broschütz
- ↑ Grzegorz Weigt , Brosci Chorus [online], Teraz Prudnik!, 20 stycznia 2020 [dostęp 2024-06-12] (pol.).
- ↑ Andrzej Dereń , Nowy numer „Tygodnika Prudnickiego” do kupienia już od środy (6 czerwca) [online], Teraz Prudnik!, 5 czerwca 2018 [dostęp 2024-06-12] (pol.).
- ↑ Parafie według dekanatów [online], www.diecezja.opole.pl [dostęp 2024-06-13] (pol.).
- ↑ Placówki [online], elzbietanki.nysa.pl [dostęp 2024-06-13] .
- ↑ Andrzej Dereń , Studzionka na Mosaczu [online], Teraz Prudnik!, 30 maja 2021 [dostęp 2024-06-12] (pol.).
- ↑ Robert Niedźwiedzki, Joachim Szulc, Marek Zarankiewicz, 2012: Przewodnik geologiczny. Kamienne skarby Ziemi Annogórskiej. Wyd.: Stowarzyszenie Kraina św. Anny, strona 90. ISBN 978-83-63036-04-1
- ↑ Regulamin Odznaki Krajoznawczej Ziemi Prudnickiej [online], prudnik.pttk.pl [dostęp 2024-01-01] .
- ↑ Ochotnicze Straże Pożarne w Gminie Walce [online], walce.pl [dostęp 2024-02-25] (pol.).
- ↑ Kasza 2020 ↓, s. 581.
- ↑ Komenda Powiatowa Policji w Krapkowicach [online], krapkowice.policja.gov.pl [dostęp 2024-02-25] (pol.).
- ↑ Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 29 sierpnia 2005 r. w sprawie wykazu gmin i innych jednostek zasadniczego podziału terytorialnego państwa położonych w strefie nadgranicznej oraz tablicy określającej zasięg tej strefy (Dz.U. z 2005 r. nr 188, poz. 1580).
- ↑ PSG w Opolu [online], slaski.strazgraniczna.pl, 19 sierpnia 2012 [dostęp 2024-05-08] .
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- Colmar Grünhagen: Regesten zur Schleisischen Geschichte. Erster Band. Urkunden des klosters Czarowanz. Breslau: Josef Max & COMP., 1857.
- Johann Georg Knie, Alphabethisch-Statistisch-Topographische Uebersicht aller Dörfer, Flecken, Städte und andern Orte der Königl. Preuß. Provinz Schlesien ..., Breslau: Graß, Barth und Comp., 1830, OCLC 751379865 (niem.).
- Śląsk: księga adresowa województwa śląskiego, Katowice: Robotnicza Spółdzielnia Wydawnicza Prasa, 1949 .
- O. Henryk Kałuża SVD ,,Dzieje Parafii Brożec i Okolic'', Brożec - Nysa 2009
- Felix Triest , Topographisches Handbuch von Oberschlesien., Breslau: Wilh. Gottl. Korn, 1864–1865, OCLC 315739117 (niem.), Erste Hälfte, Zweite Hälfte.Historia i współczesność Gminy Walce.
- Ryszard Kasza: Ulicami Prudnika z historią i fotografią w tle. Przemysław Birna, Franciszek Dendewicz, Piotr Kulczyk. Prudnik: Powiat Prudnicki, 2020. ISBN 978-83-954314-5-6.
Linki zewnętrzne
[edytuj | edytuj kod]- Broszec, [w:] Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, t. I: Aa – Dereneczna, Warszawa 1880, s. 382 .
- Centrum Dziedzictwa Kulturowego i Turystycznego w Brożcu, wirtualnyspichlerz.walce.pl