Cerkiew św. Michała Archanioła w Synkowiczach

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Cerkiew św. Michała Archanioła
cerkiew pariafialna
Państwowy spis historycznych i kulturowych zabytków Republiki Białorusi
Distinctive emblem for cultural property.svg 410Г000282
Widok ogólny
Widok ogólny
Państwo  Białoruś
Obwód  obwód grodzieński
Miejscowość Synkowicze
Wyznanie prawosławne
Kościół Rosyjski Kościół Prawosławny
Eparchia grodzieńska i wołkowyska
Wezwanie św. Michała Archanioła
Wspomnienie liturgiczne 8/21 listopada
Położenie na mapie Białorusi
Mapa lokalizacyjna Białorusi
Cerkiew św. Michała Archanioła
Cerkiew św. Michała Archanioła
Położenie na mapie świata
Mapa lokalizacyjna świata
Cerkiew św. Michała Archanioła
Cerkiew św. Michała Archanioła
Ziemia 53°07′23,24″N 25°09′25,65″E/53,123122 25,157125

Cerkiew św. Michała Archanioła w Synkowiczachprawosławna cerkiew obronna w Synkowiczach, najstarsza tego typu budowla na Białorusi.

Historia[edytuj]

Świątynia powstała w pierwszej połowie XVI wieku[1] prawdopodobnie z fundacji Konstantego Wasyla Ostrogskiego. Zachodni przedsionek, niezbędny w liturgii prawosławnej, dostawiony został później[2]. W momencie budowy była to świątynia prawosławna. Po zawarciu unii brzeskiej miejscowa parafia przystąpiła do Kościoła unickiego[3]. W latach 1880–1881 cerkiew, będąca ponownie w rękach prawosławnych, została gruntownie przebudowana. Rozebrano wówczas wtórnie dodaną kopułę, wzniesiono kruchtę, absydę zwieńczono kopułą, zaś w 1891 przed budynkiem ustawiono dzwonnicę[3].

W II Rzeczypospolitej cerkiew została zrewindykowana na rzecz Kościoła katolickiego. Po zainicjowaniu kampanii neounijnej w budynku powstała parafia tego wyznania, prowadzona przez jezuitów. Następnie przekształcono ją w parafię łacińską. W 1945, po włączeniu ziem białoruskich do ZSRR, cerkiew zarekwirowano Kościołowi i zaadaptowano na magazyn. W 1990 zwrócono ją parafii prawosławnej[3]. Od 2007 prowadzony jest remont obiektu[3]. W 2012 roku pod warstwą farby olejnej z okresu sowieckiego odkryto freski z napisami w języku starogreckim[4].

Architektura[edytuj]

Cerkiew wzniesiona została w stylu gotyckim z trzema absydami przykrytymi jednym półstożkowym dachem, co umożliwiają założone między absydami trompy. Rozwiązanie takie, nietypowe dla budowli bizantyjskich, było powszechne w wielobocznych obejściach hanzeatyckich hal od Lubeki do Rygi[5]. Jest zbudowana na planie czworoboku z trzema absydami. Wnętrze świątyni jest halowe, kryte sklepieniem krzyżowym. W czterech narożach budynku wzniesiono wieże obronne – dwie cylindryczne i dwie ośmioboczne. Cztery narożne wieże wskazują na analogie do cerkwi św. Trójcy w Wilnie i cerkwi w Murowance (Małomożejkowie), ale także do położonych na Mazowszu XVI wiecznych kościołów w Pawłowie, Zakroczymiu, Serocku, Cegłowie, Węgrowie i Brochowie[6]. Ściany cerkwi mają półtora metra grubości. Elewację zwieńczono trójkątnym szczytem[3]. Dzięki zachowanym oryginalnym sklepieniom stwierdzono, że świątynia nie posiadała kopuły nad środkowym przęsłem[7].

Historycy architektury wskazują na podobieństwa między cerkwią w Synkowiczach a podobnymi budowlami obronnymi w Wilnie, w monasterze w Supraślu[3] oraz w Murowance (Małomożejkowie)[8].

Legendy[edytuj]

Na temat dziejów cerkwi istnieją legendy, jakoby powstała już w końcu XIV w. po przebudowie pruskiego zamku, lub też że została ufundowana przez wielkiego księcia Witolda[3]. Przekazy te nie mają jednak naukowych podstaw, a historycy sztuki nie mają wątpliwości, że budowla pochodzi z wieku XVI.

Przypisy

  1. Robert M. Kunkel, Późnogotyckie Cerkwie na Zachodnich Rubieżach Wielkiego Księstwa Litewskiego, [w:] Sztuka ziem wschodnich Rzeczpospolitej XVI-XVIII w., Źródła i Monografie 189, KUL, Lublin 2000, s. 37.
  2. A.M. Kusznierewicz, Kultovoje dojlidstwa Bielarusi, Minsk 1993, s. 67.
  3. a b c d e f g S. Tyszka, Cerkiew obronna w Synkowiczach, „Inżynier Budownictwa”, 11 II 2011.
  4. Freski i greckie napisy w białoruskiej cerkwi, PolskieRadio.pl [dostęp 2016-06-05].
  5. Robert M. Kunkel, Późnogotyckie Cerkwie NA Zachodnich Rubieżach Wielkiego Księstwa Litewskiego, [w:] Sztuka ziem wschodnich Rzeczpospolitej XVI-XVIII w., Źródła i Monografie 189, KUL, Lublin 2000, s. 43.
  6. Robert M. Kunkel, Późnogotyckie Cerkwie na zachodnich rubieżach Wielkiego Księstwa Litewskiego, [w:] Sztuka ziem wschodnich Rzeczpospolitej XVI-XVIII w., Źródła i Monografie 189, KUL, Lublin 2000, s. 42.
  7. Robert M. Kunkel, Późnogotyckie cerkwie na zachodnich rubieżach Wielkiego Księstwa Litewskiego, [w:] Sztuka ziem wschodnich Rzeczpospolitej XVI-XVIII w., Źródła i Monografie 189, KUL, Lublin 2000, s. 40.
  8. Mironowicz A.: Podlaskie ośrodki i organizacje prawosławne w XVI i XVII wieku. Dział Wydawnictw Filii Uniwersytetu Warszawskiego w Białymstoku, 1991, s. 89-94.