Chlorek jodu
| |||||||||||||||||||||||||
 Ampułka z chlorkiem jodu | |||||||||||||||||||||||||
| |||||||||||||||||||||||||
| Ogólne informacje | |||||||||||||||||||||||||
| Charakterystyka fizyczna | |||||||||||||||||||||||||
| czarne kryształy lub czerwonobrunatna, oleista ciecz o duszącym zapachu[1] | |||||||||||||||||||||||||
| Wzór chemiczny |
ICl | ||||||||||||||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| • zapis Hilla |
ClI | ||||||||||||||||||||||||
| Masa molowa |
162,36 g/mol | ||||||||||||||||||||||||
| Identyfikacja | |||||||||||||||||||||||||
| Numer CAS |
7790-99-0 | ||||||||||||||||||||||||
| PubChem | |||||||||||||||||||||||||
| |||||||||||||||||||||||||
| |||||||||||||||||||||||||
| |||||||||||||||||||||||||
| |||||||||||||||||||||||||
| Jeżeli nie podano inaczej, dane dotyczą stanu standardowego (25 °C, 1000 hPa) | |||||||||||||||||||||||||
Chlorek jodu, ICl – nieorganiczny związek chemiczny z grupy związków międzyhalogenowych, zbudowany z atomu jodu i chloru.
Otrzymywanie
[edytuj | edytuj kod]Można go otrzymać np. w reakcji chloru z jodem w stosunku stechiometrycznym[3]:
- Cl2 + I2 → 2ICl
W obecności nadmiaru chloru w reakcji powstaje trichlorek jodu (ICl3), który w podwyższonej temperaturze rozkłada się do monochlorku i chloru[3]:
- I2 + 3Cl2 → 2ICl3 → 2ICl + 2Cl2
Powstały trichlorek jodu można też przekształcić w monochlorek poprzez dodatek jodu[8.1]:
- ICl3 + I2 → 3ICl
Roztwór ICl w lodowatym kwasie octowym, czyli tzw. „roztwór Wijsa” uzyskuje się przepuszczając suchy gazowy chlor przez roztwór jodu w kwasie octowym do momentu zaniku barwy jodu[6.2].
Właściwości fizyczne
[edytuj | edytuj kod]Chlorek jodu w stanie stałym występuje w postaci dwóch odmian polimorfocznych. Odmiana α ma temperaturę topnienia 27,2 °C i postać czarnych igieł, natomiast odmiana β, topiąca się w temperaturze 13,9 °C, występuje w postaci brązowych płytek i jest metastabilna[4][9]. W formie ciekłej chlorek jodu ma właściwości zbliżone do bromu[3]. Jest dobrym rozpuszczalnikiem polarnym, rozpuszcza się w nim jod, chlor, chlorki metali alkalicznych. Jest mieszalny z tetrachlorkiem węgla, ciekłym chlorem, kwasem octowym i bromem[3].
Ciekły chlorek jodu przewodzi prąd elektryczny, co tłumaczy się autodysocjacją związku[10]:
- 2ICl ⇌ I+ + ICl2−
Właściwości chemiczne
[edytuj | edytuj kod]Chlorek jodu jest umiarkowanie nietrwały termicznie, rozkłada się w temperaturze 100 °C[6.3]. W wodzie hydrolizuje do kwasu jodowego (HIO3), wolnego jodu i kwasu solnego (HCl), natomiast z równomolową ilością wody daje HIO i HCl[3]. Z aminami tworzy addukty o liniowym układzie atomów N⋯I−Cl, w których azot jest donorem elektronów, a jod akceptorem[11]. Reaguje z metalami tworząc zazwyczaj równomolową mieszaninę odpowiednich chlorków i jodków[3], jednak użyty w nadmiarze w podwyższonej temperaturze wobec rozdrobnionego złota daje ilościowo chlorek złota(III), AuCl3[8.2].
Ulega addycji do nienasyconych związków organicznych[3], a wobec alkanów działa jako czynnik jodujący[3]. Wobec związków aromatycznych jest znacznie skuteczniejszym czynnikiem jodującym niż wolny jod – ze względu na większą elektroujemność chloru jod ma charakter elektrofilowy[12]. Ma działanie silnie żrące na tkanki zwierzęce[13].
Zastosowanie
[edytuj | edytuj kod]Jest stosowany jako odczynnik analityczny do oznaczania liczby jodowej w olejach i tłuszczach w postaci roztworu Wijsa, tj. roztworu ICl w lodowatym kwasie octowym[3][6.2]. Poza tym używa się go w syntezach organicznych, a także jako miejscowy środek antyseptyczny[3].
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Iodine monochloride, [w:] PubChem [online], United States National Library of Medicine, CID: 24640 [dostęp 2021-12-29] (ang.).
- 1 2 Iodine monochloride (nr 481556) – karta charakterystyki produktu Sigma-Aldrich (Merck) na obszar Polski.
- 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 Pradyot Patnaik: Handbook of Inorganic Chemicals. The McGraw-Hill Companies, 2003, s. 403-408. ISBN 0-07-049439-8.
- 1 2 3 Ronald G. Brisbois, Randall A. Wanke, Keith A. Stubbs, Robert V. Stick, Iodine Monochloride, [w:] Encyclopedia of Reagents for Organic Synthesis, Chichester: John Wiley & Sons, Ltd, 2013, DOI: 10.1002/047084289X.ri014.pub3, ISBN 978-0-471-93623-7 (ang.).
- ↑ Karta charakterystyki chlorku jodu(I) firmy Merck Milipore.
- CRC Handbook of Chemistry and Physics, David R. Lide (red.), wyd. 83, Boca Raton: CRC Press, 2002, ISBN 978-0-8493-1556-5 (ang.).
- ↑ Chlorek jodu [PDF], karta charakterystyki produktu Sigma-Aldrich, Merck, numer katalogowy: 481556.
- Handbook of Preparative Inorganic Chemistry. Georg Brauer (red.). T. 1. New York–London: Academic Press, 1963.
- ↑ Włodzimierz Trzebiatowski: Chemia nieorganiczna. Wyd. VIII. Warszawa: PWN, 1978, s. 175.
- ↑ Adam Bielański: Podstawy chemii nieorganicznej. Wyd. 5. Warszawa: PWN, 2002, s. 579. ISBN 83-01-13654-5.
- ↑ O. Hassel, H. Hope, Thor A. Bak, Susanne Refn, Gertrud Westin, Crystal Structure of the 1:1 Addition Compound Trimethylamine -- Iodo Monochloride., „Acta Chemica Scandinavica”, 14, 1960, s. 391–397, DOI: 10.3891/acta.chem.scand.14-0391 [dostęp 2021-12-29] (ang.).
- ↑ Francis A. Carey: Advanced organic chemistry. Pt. A, Structure and mechanisms. New York: Springer, 2007, s. 804. ISBN 978-0-387-68346-1.
- ↑ Janusz Supniewski, Preparatyka nieorganiczna, Wydawnictwo naukowe PWN, 1958.