Choroby cywilizacyjne

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Zmiany miażdżycowe w tętnicy szyjnej. Złogi widoczne jako brunatna masa po lewej stronie.

Choroby cywilizacyjne, choroby stylu życia, choroby dietozależne, choroby społeczne, tzw. epidemia XXI wieku[1][2][3] – globalnie szerzące się, niezakaźne, wiązane z tzw. rozwojem cywilizacyjnym, prowadzące do niepełnosprawności i odpowiadające za ponad 80% przedwczesnych zgonów[4][5]. Choroby cywilizacyjne nie dotyczą tylko osób w okresie przekwitania (menopauza, andropauza), osób starszych, ale diagnozuje się je coraz częściej już u dzieci.

Szacuje się, że jedynie 8–20% rodzin w Polsce spędza aktywnie wolny czas[6]. 70% dzieci w Polsce wykazuje zbyt małą aktywnością fizyczną[6]. W konsekwencji z danych epidemiologicznych wynika, że co drugi Polak umiera przedwcześnie z powodu chorób układu krążenia[7][8][9], a blisko 1/3 choruje na choroby dietozależne[10].

Za indukcję chorób cywilizacyjnych w społeczeństwie w pierwszej kolejności odpowiedzialna jest niewystarczająca codzienna aktywność fizyczna[6][11]: WHO określiła minimalną codzienną dawkę ruchu na 10 tys.[12] kroków dla osoby pracującej fizycznie i 15 tys. dla pracującej umysłowo, minimalny ciągły czas aktywności fizycznej nie powinien być krótszy niż 60 - 90 min.[6], nie mniej ważnym czynnikiem jest monotonna, źle zbilansowana dieta: bogata w energię, cukry, tłuszcze zwierzęce, sól, produkty wysoko przetworzone[13]; uboga w warzywa (2/3 polaków nie spożywa minimalnej zalecanej dobowej porcji warzyw[10]) zawierające błonnik, witaminy i sole mineralne[5][14][15], następnie szeroko pojęte zanieczyszczenie środowiska (powietrza, wody, gleby), Wpływ obciążenia genetycznego populacji w rozwoju chorób cywilizacyjnych szacowany jest na 12%[16]. Według innych źródeł 16 do 20%[17].

Nieracjonalny styl życia prowadzący do przedwczesnej śmierci w wyniku chorób krążenia nazywany jest spiralą śmierci jego przeciwieństwem jest spirala życia.

Zwierzęta domowe z uwagi na analogiczne czynniki ryzyka chorują na choroby cywilizacyjne[18][19].

Dietozależne choroby cywilizacyjne[edytuj | edytuj kod]

Choroby cywilizacyjne wiązane z obecnością dymu papierosowego, spalin[27], oparów[28], zanieczyszczeniem powietrza

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Cukrzyca – epidemia XXI wieku Narodowe Centrum Edukacji Żywieniowej, ncez.pl [dostęp 2019-12-10].
  2. Monika Szymocha, Marek Bryła, Irena Miecka-Bryła, Epidemia otyłości w XXI wieku, „Zdr Publ”, 2009.
  3. Bogumiła Drzycimska-Tatka, Angelika Drab-Rybczyńska, Jerzy Kasprzak, Zespół metaboliczny – epidemia XXI wieku, „Hygeia Public Health”, 2011, s. 423-430.
  4. W. Kitajewska i inni, Choroby cywilizacyjne i ich prewencja, „Journal of Clinical Healthcare”.
  5. a b Choroby cywilizacyjne - dietozależne, www.miastowformie.pl [dostęp 2019-10-03] (pol.).
  6. a b c d Ilona Urych, Nowe wyzwania edukacji dla bezpieczeństwa – aktywność fizyczna „lekarstwem” na wybrane zagrożenia czasu pokoju w XXI wieku., „Zeszyty Naukowe AON nr 2(59) 2005”, ISSN 2299-6753.
  7. Najwięcej Polaków umiera na serce, NIEZALEZNA.PL, 13 września 2016 [dostęp 2019-10-03].
  8. Choroby serca to pierwsza przyczyna zgonów w Polsce, PolskieRadio.pl [dostęp 2019-10-03].
  9. GUS: Jaka jest przeciętna długość życia Polaków? Od dwóch lat skraca się, www.politykazdrowotna.com [dostęp 2019-10-03].
  10. a b Na choroby dietozależne cierpi 1/3 Polaków, TheFad.pl - Polska i Świat, wiadomości, rozrywka, zdrowie i uroda, 30 listopada 2015 [dostęp 2019-10-03] (pol.).
  11. Walter C. Willett i inni, Prevention of Chronic Disease by Means of Diet and Lifestyle Changes, Dean T. Jamison i inni red., wyd. 2nd, Washington (DC): World Bank, 2006, ISBN 978-0-8213-6179-5, PMID21250366 [dostęp 2019-10-03].
  12. Phongsavan i inni, Pacific physical activity guidelines for adults : framework for accelerating the communication of physical activity guidelines, Geneva, ISBN 978-92-9061-394-7, OCLC 855888955 [dostęp 2019-10-05].
  13. Prof. Jarosz: Większość chorób jest dietozależna, www.mp.pl [dostęp 2019-10-03] (pol.).
  14. WHO, The global strategy on diet, physicalactivity and health.
  15. Postępy Higieny i Medycyny Doświadczalnej, Index Copernicus, DOI10.5604/00325449 [dostęp 2019-10-03].
  16. http://www.sp12.miasto.zgierz.pl/downloads/publikacje/0002.pdf
  17. Uwarunkowania zdrowia | ipz.org.pl [dostęp 2019-10-06] (pol.).
  18. Psy i koty chorują jak ludzie. Schorzenia cywilizacyjne dotykają zwierzęta towarzyszące, serwisy.gazetaprawna.pl [dostęp 2019-10-05].
  19. Tadeusz Kaleta, Problemy cywilizacyjne zwierząt, „przegląd hodowlany nr 5/2018”, 2018.
  20. Coronary Artery Disease: Causes, Diagonosis & Prevention| cdc.gov, www.cdc.gov, 16 września 2019 [dostęp 2019-10-21] (ang.).
  21. D17 Multimedia Software d17.pl, Polskie Serce, Polskie Serce [dostęp 2019-10-21] (ang.).
  22. Magdalena Gibała, Grzegorz Jan Janowski, Znaczenie diety w prewencji oraz wyrównaniu nadciśnienia tętniczego., „Choroby Serca i Naczyń”, 2016.
  23. A. Januszewicz, W. Januszewicz, E. Szczepańska-Sadowska, M. Sznajderman: Nadciśnienie tętnicze. Kraków: Medycyna Praktyczna, 2007, s. 488. ISBN 978-83-7430-131-2.
  24. RHF Vol.6,No.1-World HEalth Day theme'Move For Health', web.archive.org, 10 lipca 2011 [dostęp 2019-12-10] [zarchiwizowane z adresu 2011-07-10].
  25. Bąk-Romaniszyn i inni, Choroby społeczne i cywilizacyjne - wybrane zagadnienia, Łódź: Uniwersytet Medyczny, 2013, ISBN 978-83-64344-00-8, OCLC 909121367 [dostęp 2019-10-03].
  26. Adopting a healthy lifestyle helps reduce the risk of dementia, www.who.int [dostęp 2019-10-03] (ang.).
  27. NIK o zanieczyszczeniu powietrza spalinami samochodowymi - Najwyższa Izba Kontroli, www.nik.gov.pl [dostęp 2019-10-05].
  28. Benzyna jest groźna..., motoryzacja.interia.pl [dostęp 2019-10-05] (pol.).

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • prof. dr hab. med. Leokadia Bąk-Romaniszyn i współautorzy: Choroby społeczne i cywilizacyjne – wybrane zagadnienia. Łódź: Uniwersytet Medyczny w Łodzi, 2013. ISBN 978-83-64344-00-8..

Star of life.svg Zapoznaj się z zastrzeżeniami dotyczącymi pojęć medycznych i pokrewnych w Wikipedii.