Czarne

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Ten artykuł dotyczy miasta. Zobacz też: inne znaczenia nazwy Czarne.
Czarne
miasto w gminie miejsko-wiejskiej
Ilustracja
Plac Miejski w Czarnem
Herb
Herb
Państwo  Polska
Województwo  pomorskie
Powiat człuchowski
Gmina Czarne
Prawa miejskie 1395
Burmistrz Piotr Zabrocki
Powierzchnia 46,39 km²
Wysokość 136 m n.p.m.
Populacja (31.12.2017)
• liczba ludności
• gęstość

5983[1][2]
128,9 os./km²
Strefa numeracyjna +48 59
Kod pocztowy 77-330
Tablice rejestracyjne GCZ
Położenie na mapie gminy Czarne
Mapa konturowa gminy Czarne, u góry po lewej znajduje się punkt z opisem „Czarne”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, u góry po lewej znajduje się punkt z opisem „Czarne”
Położenie na mapie województwa pomorskiego
Mapa konturowa województwa pomorskiego, blisko lewej krawiędzi na dole znajduje się punkt z opisem „Czarne”
Położenie na mapie powiatu człuchowskiego
Mapa konturowa powiatu człuchowskiego, po lewej nieco na dole znajduje się punkt z opisem „Czarne”
Ziemia53°41′02″N 16°56′23″E/53,683889 16,939722
TERC (TERYT) 2203024
SIMC 0977309
Urząd miejski
ul. Moniuszki 12
77-330 Czarne
Strona internetowa

Czarne (dawniej Hamersztyn[3][4], niem. Hammerstein[5]) – miasto w województwie pomorskim, w powiecie człuchowskim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Czarne. Według danych z 1 stycznia 2018 Czarne liczyło 5983 mieszkańców[1].

Położenie[edytuj | edytuj kod]

Miasto położone jest nad rzeką Czernicą, w północno-zachodniej części Krajny, w pasie Pojezierza Południowopomorskiego (w tym Pojezierza Krajeńskiego), w odległości 170 km na południowy zachód od Gdańska.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Miasteczko powstało przy ważnym trakcie wiodącym z Człuchowa do Szczecinka. Starą, słowiańską nazwę wzięło od rzeki Czarnej, obecnie zwanej Czernicą.

Dokument lokacyjny i jednocześnie prawa miejskie Czarne otrzymało od wielkiego mistrza krzyżackiego Konrada von Jungingena w 1395 r. i odtąd pieczętowało się herbem, w którym mieścił się młot, gwiazda i księżyc. Nowe miasto nazwano Hammerstein. Tu, nad granicą z Księstwem Szczecińskim, Krzyżacy wybudowali zamek, którego załoga miała bronić ważnego szlaku łączącego Pomorze Zachodnie z Pomorzem Gdańskim.

Pozostałości zamku w Czarnem

Po zwycięstwie nad Krzyżakami Władysław Jagiełło nadał Czarne dożywotnio Bogusławowi VIII. Zmianę przyniosła wojna trzynastoletnia. W 1454 na prośbę Związku Pruskiego król Kazimierz IV Jagiellończyk ogłosił włączenie regionu do Polski. Siły związkowe skutecznie broniły się tu przed Krzyżakami w 1454 i 1455, a w 1456 zamek obsadziły wojska polskie. Na mocy postanowień pokoju toruńskiego w 1466 uznano przynależność miasta do Polski. Administracyjnie przynależało do województwa pomorskiego prowincji Prusy Królewskie Korony Królestwa Polskiego. Utworzono tu starostwo, do którego należały wsie: Sokole, Damnica, Domisław, Nadziejewo. W 1627 r. miasto zostało zajęte przez wojska szwedzkie, które zniszczyły część budowli. Przeciw Szwedom ruszyły wojska dowodzone przez hetmana Koniecpolskiego i doszło do bitwy pod Czarnem. Walki o miasto trwały od 12 do 18 kwietnia i zakończyły się polskim zwycięstwem.

Kilka lat później większość mieszkańców Czarnego wyginęła od „morowego powietrza”, a w 1653 r. całe miasto zniszczył pożar.

W czasie potopu szwedzkiego Czarne zdobył królewicz szwedzki Adolf Jan książę Pfalz-Zweibrücken. Po wojnie miasto zostało odbudowane, ale już w 1693 r. ponownie stanęło w płomieniach. Pożarom sprzyjała drewniana zabudowa i dlatego w przeciągu 100 lat miasto paliło się pięciokrotnie. Z roku 1755 pochodzi kościół parafialny bogato zdobiony z wieżą, kryty gontem.

W końcu XVIII w. Czarne zamieszkiwało 720 osób; w wyniku I rozbioru Polski w 1772 miasto zostało przyłączone do Prus. W okresie wojen napoleońskich Czarne zajęły oddziały polskie pod dowództwem gen. Jana Łubieńskiego. W 1878 r. miasto uzyskało połączenie kolejowe z Człuchowem i Szczecinkiem. W dziewięć lat później Niemcy urządzili w tym rejonie wielki poligon wojskowy.

W 1899 r. wybudowano okazały budynek, w którym obecnie mieści się Szkoła Podstawowa. Budynek ten w 1925 roku został rozbudowany, dobudowano III piętro.

Na polskiej mapie wojskowej z 1936 r. przy oznaczeniu miasta podano polski egzonim Czarne[6].

Na terenie poligonu wojskowego Niemcy wybudowali obóz dla jeńców wojennych. W czasie II wojny światowej przekształcony został w Stalag II B Hammerstein. Obecnie na terenie dawnego obozu znajduje się więzienie, jedno z największych w kraju. Po wojnie stacjonowały tu wojska radzieckie, obecnie w mieście znajduje się jednostka wojskowa, a w pobliżu niej poligon.

Czarne zdobyte zostało 26 lutego 1945 przez wojska II Frontu Białoruskiego. Podczas walk zniszczonych zostało około 40% budynków. Miejscowość została w 1945 włączona do Polski, zaś jego w większości niemieckojęzyczna ludność wysiedlona. Po wojnie miasto powoli dźwignęło się z ruin, powstał przemysł spożywczy i okrętowy[7].

W latach 1975–1998 miasto administracyjnie należało do woj. słupskiego.

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

Stare kamienice przy ul. Zamkowej
Stare kamienice przy rynku
Fragment rynku

Według rejestru zabytków NID[8] na listę zabytków wpisane są:

  • kościół Wniebowzięcia NMP ryglowy z 1757 r. z XIV-wieczną chrzcielnicą, nr rej.: A-164 z 20.02.1959
  • ruiny zamku krzyżackiego, a następnie starościńskiego z XIV w., nr rej.: A-163 z 21.02.1959
  • cmentarz jeniecki z I wojny światowej, nr rej.: A-369 z 10.09.1998.

Ponadto w Czarnem znajdują się:

  • pomnik jeńców wojennych
  • pomnik Jana Pawła II
  • pomnik-czołg ku pamięci poległych walczących o Czarne.

Demografia[edytuj | edytuj kod]

Według danych GUS z 31 grudnia 2008 r. miasto miało 5987 mieszkańców[9].

  • Piramida wieku mieszkańców Czarnego w 2014 roku[10].


Piramida wieku Czarne.png

Wspólnoty wyznaniowe[edytuj | edytuj kod]

Miasta partnerskie[edytuj | edytuj kod]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b Czarne w liczbach, [w:] Polska w liczbach [online], polskawliczbach.pl [dostęp 2016-01-11] (pol.), liczba ludności w oparciu o dane GUS.
  2. Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2018r.
  3. Hamersztyn, [w:] Encyklopedia PWN [online] [dostęp 2014-03-21].
  4. Czarne, [w:] Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, t. I: Aa – Dereneczna, Warszawa 1880, s. 743.
  5. Rozporządzenie Ministrów: Administracji Publicznej i Ziem Odzyskanych z dnia 12 listopada 1946 r. o przywróceniu i ustaleniu urzędowych nazw miejscowości (M.P. z 1946 r. nr 142, poz. 262).
  6. Arkusz 43 Bydgoszcz. Mapa operacyjna 1:300 000. Warszawa: Wojskowy Instytut Geograficzny, 1936.
  7. Czesław Piskorski, Pomorze Zachodnie, mały przewodnik, Warszawa: Wyd. Sport i Turystyka Warszawa, 1980, s. 121, ISBN 83-217-2292-X, OCLC 8032482.
  8. Narodowy Instytut Dziedzictwa: Rejestr zabytków nieruchomych – województwo pomorskie. 2020-09-30. s. 10. [dostęp 2016-12-26].
  9. Ludność. Stan i struktura w przekroju terytorialnym (Stan w dniu 31 grudnia 2008 r.), „{{{czasopismo}}}”, GUS, Departament Badań Statystycznych, Główny Urząd Statystyczny, 2009, ISSN 1734-6118 [zarchiwizowane z adresu 2013-10-29].czasopismo
  10. Czarne w liczbach, [w:] Polska w liczbach [online], polskawliczbach.pl [dostęp 2016-01-11] (pol.), liczba ludności w oparciu o dane GUS.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]