Edward Żentara

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Edward Żentara
Data i miejsce urodzenia 18 marca 1956
Sianów
Data i miejsce śmierci 25 maja 2011
Tarnów
Zawód aktor, reżyser, scenarzysta
Współmałżonek Magdalena Żentara
Lata aktywności 1975–2011
Zespół artystyczny
Teatr im. Ludwika Solskiego w Tarnowie
Odznaczenia
Brązowy Krzyż Zasługi

Edward Żentara (ur. 18 marca 1956 w Sianowie, zm. 25 maja 2011 w Tarnowie[1]) – polski aktor i reżyser teatralny, filmowy i telewizyjny. Powszechnie znany z roli plastyka-karateki w dramacie Wojciecha Wójcika Karate po polsku (1982)[2], jako wrażliwy poeta Janek Pradera w filmie poetyckim Witolda Leszczyńskiego Siekierezada (1985)[2], Maksymilian Maria Kolbe w dramacie biograficznym Krzysztofa Zanussiego Życie za życie. Maksymilian Kolbe (1991)[3], a także jako generał Rajmund Sieradzki, komendant wojewódzki policji z serialu sensacyjnego Polsat Fala zbrodni (2003–2008) i jako Wiktor Nachorski, mąż Marioli (Marta Klubowicz) w operze mydlanej Polsat Pierwsza miłość (2005–2011). Laureat nagrody Złotego Ekranu (1986), przyznawanej przez tygodnik „Ekran”, i Złotej Kaczki (1987), nagrody im. Zbyszka Cybulskiego w kategorii najlepszy polski aktor za rok 1986. W 1989 został odznaczony Brązowym Krzyżem Zasługi[4]. Był dyrektorem Bałtyckiego Teatru Dramatycznego (2004-2005) i Teatru im. Ludwika Solskiego w Tarnowie (2008–2011).

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Wczesne lata[edytuj | edytuj kod]

Urodził się w Sianowie[5]. Jego młodszy brat, Leszek Żentara (ur. 18 sierpnia 1959) został także aktorem. Dorastał w Koszalinie, gdzie w 1975 ukończył Liceum Ekonomiczne[6]. Studiował na Wydziale Aktorskim w łódzkiej Szkole Filmowej, którą ukończył w 1980[6].

Kariera teatralna[edytuj | edytuj kod]

Budynek teatru w Tarnowie w 2008 r., kiedy jego dyrektorem był E. Żentara.

W 1975 zadebiutował na deskach Teatru Propozycji „Dialog” w Koszalinie w benefisowym przedstawieniu Aktor. Po ukończeniu studiów występował w teatrach: im. Juliusza Osterwy w Lublinie (1979–1980), Polskim w Warszawie (1980–1981), Starym w Krakowie (1981–1990), Teatr Studio im. Stanisława Ignacego Witkiewicza (1993–96), Teatrze im. Juliusza Słowackiego w Krakowie (1996–1997), Polskim w Szczecinie (1998–2001) i Bałtyckim Teatrze Dramatycznym, gdzie w latach 2004–2005 pełnił funkcję dyrektora artystycznego.

Rola tytułowa w sztuce Georga Büchnera Woyzeck przyniosła mu Główną Nagrodę Aktorską na XXVI Kaliskich Spotkaniach Teatralnych 1986. Za występ w monodramie Romans z Monizą Clavier według Sławomira Mrożka zdobył nagrodę jury oraz nagrodę prezydenta miasta na XXI Ogólnopolskim Festiwalu Teatrów Jednego Aktora 1987 w Toruniu. W 1988 odebrał nagrodę prezydenta miasta Krakowa za wybitne dokonania w dziedzinie twórczości filmowej i teatralnej.

Był także prezesem Stowarzyszenia Dialog, dyrektorem Teatru Dialog (1998–2003), przez dwa lata dyrektorem artystycznym Grudziądzkich Sezonów Teatralnych. Wyreżyserował wiele spektakli.

Od 4 lipca 2008 pełnił funkcję dyrektora naczelnego i artystycznego Teatru im. Ludwika Solskiego w Tarnowie[7].

Grób Edwarda Żentary na cmentarzu w Koszalinie

Kariera filmowa[edytuj | edytuj kod]

Po raz pierwszy trafił na szklany ekran w serialu Rodzina Połanieckich (1978), gdzie wystąpił w trzech odcinkach jako służący w Krzemieniu. Rok potem pojawił się jako chłopak na zabawie w serialu W słońcu i w deszczu (1979). Zadebiutował na dużym ekranie w dramacie politycznym Feliksa Falka Był jazz (1981) u boku Michała Bajora.

W 1986 został uhonorowany nagrodą Złotego Ekranu[4], przyznawaną przez tygodnik „Ekran”, za rolę Piotra, mistrza wschodnich sztuk walki i zarazem artysty plastyka, w dramacie Karate po polsku (1982) i kreację wrażliwego poety Janka Pradery w filmie poetyckim Witolda Leszczyńskiego Siekierezada (1985)[8]. Te dwie role oraz postać księdza Władysława Ryby w serialu Trzy młyny (1984) w reżyserii Jerzego Domaradzkiego przyniosły mu także Nagrodę im. Zbyszka Cybulskiego, przyznawaną przez tygodnik „Film”. Był potem kilkakrotnie jeszcze obsadzany w roli księdza w dramacie Krystyny Jandy Pestka (1995), dramacie psychologicznym Barbary Sass Pokuszenie (1995) i filmie niezależnym Dominika Matwiejczyka Czarny (2008)[9].

Po występie jako Janusz u boku Willema Dafoe (w roli żydowsko-greckiego boksera Salama Aroucha) w dramacie wojennym Roberta M. Younga Triumf ducha (Triumph of the Spirit, 1989)[8], którego akcja rozgrywa się w Auschwitz-Birkenau, wcielił się w postać Maksymiliana Kolbe w dramacie biograficznym Krzysztofa Zanussiego Życie za życie. Maksymilian Kolbe (1990)[9] z udziałem Christopha Waltza.

Obdarzony bardzo korzystnymi warunkami zewnętrznymi, wysportowany, często grywał role wojskowych jak Rudi, adiutant Knocha w dramacie wojennym Jerzego Hoffmana Wedle wyroków twoich... (1983), kapitan Salapska w dramacie historycznym Istvána Szabó Pułkownik Redl (1985)[8], Jerzy, aplikant, pomocnik sędziego śledczego w serialu Temida (1985), porucznik w komedii Janusza Majewskiego C.K. Dezerterzy (1986), polski oficer w dramacie wojennym Carlosa Saury Aj, Carmela! (1990)[9] czy pułkownik Orłowski w serialu FR3 Powrót Arsène’a Lupin (1993). W telewizyjnym filmie biograficznym Jan Paweł II (2006) z Johnem Voightem i Carym Elwesem wystąpił jako oficer Gestapo – tajnej policji państwowej III Rzeszy. W rosyjskim miniserialu wojennym Dywersant. Koniec wojny (2007) zagrał postać niemieckiego pułkownika.

W 2007 wystąpił w roli pierwszoplanowej w filmie Teczka Kossakowskiego, który opowiadał o powszechnym w ostatnich latach procesie lustracji prowadzonym przez IPN. Film ten otrzymał nagrodę dla „Najlepszego Filmu Polskiego” na Sopot Film Festival, m.in. „za przejmujące kreacje aktorskie Edwarda Żentary, Andrzeja Szczytko i Kamili Sammler”.

Życie prywatne[edytuj | edytuj kod]

Był żonaty z Magdaleną Żentarą, miał jednego syna – Mikołaja, muzyka m.in. Kriegsmaschine i Mgły. Popełnił samobójstwo w swoim tarnowskim mieszkaniu[10], pozostawiając list, w którym tłumaczył swoje postępowanie. Został pochowany 30 maja 2011 na Cmentarzu Komunalnym przy ul. Gnieźnieńskiej w Koszalinie.

Nagrody[edytuj | edytuj kod]

Rok Nagroda Kategoria Tytuł
1986 Złoty Ekran[4], nagroda tygodnika „Ekran Najlepszy aktor Karate po polsku (1982)
Siekierezada (1985)
XXVI Kaliskie Spotkania Teatralne Główna Nagroda Aktorska za rolę tytułową Woyzeck Büchnera
1987 Nagroda im. Zbyszka Cybulskiego, Złota Kaczka[4], nagroda tygodnika „Film Najlepszy polski aktor roku 1986 Karate po polsku (1982)
Trzy młyny (1984)
Siekierezada (1985)
1988 XXI Ogólnopolski Festiwal Teatrów Jednego Aktora w Toruniu Nagroda Jury/Nagroda Prezydenta Miasta Romans z Monizą Clavier według Mrożka
Nagroda prezydenta miasta Krakowa Wybitne dokonania w dziedzinie twórczości filmowej i teatralnej[4]
1989 Brązowy Krzyż Zasługi[4]
2007 Sopot Film Festival Przejmujące kreacje aktorskie (z Andrzejem Szczytko i Kamilem Sammlerem) Teczka (2007)

Filmografia[edytuj | edytuj kod]

Filmy kinowe[edytuj | edytuj kod]

Filmy TV[edytuj | edytuj kod]

Seriale TV[edytuj | edytuj kod]

Dubbing[edytuj | edytuj kod]

Filmy dokumentalne[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Edward Żentara Pictures (ang.). FanPix.Net. [dostęp 2019-04-22].
  2. a b Edward Żentara Životopis (cz.). FDb.cz. [dostęp 2019-04-22].
  3. Personalidade: Edward Żentara (Polônia) (port.). InterFilmes.com. [dostęp 2019-04-22].
  4. a b c d e f Edward Żentara: Melancholia i samobójstwo (pol.). Interia.pl. [dostęp 2018-05-24]. [zarchiwizowane z tego adresu (2019-04-22)].
  5. Edward Żentara (cz.). ČSFD.cz. [dostęp 2019-04-22].
  6. a b (2012-02-09): Nie żyje Edward Żentara (pol.). TVN24. [dostęp 2012-02-09]. [zarchiwizowane z tego adresu (2019-04-22)].
  7. Lech Galicki (1998-02-12): Edward Żentara - Żywot aktora rozdartego ( wywiad) /(audio)-słuchowisko: Urodziłem się (pol.). Salon24.pl. [dostęp 2012-02-09].
  8. a b c Edward Żentara (18 de Março de 1956) (port.). Filmow. [dostęp 2019-07-14].
  9. a b c Edward Żentara - Actor (rum.). CineMagia.ro. [dostęp 2019-07-14].
  10. Edward Żentara nie żyje (pol.). RDN Małopolska. [dostęp 2011-05-25]. [zarchiwizowane z tego adresu (2012-10-04)].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]