Gołogłów

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Gołogłów
Pityriasis gymnocephala[1]
(Temminck, 1836)
Ilustracja
Okaz muzealny
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Gromada ptaki
Podgromada Neornithes
Infragromada ptaki neognatyczne
Rząd wróblowe
Podrząd śpiewające
Rodzina Pityriasidae
Mayr & Amadon, 1951
Rodzaj Pityriasis[2]
Lesson, 1839
Gatunek gołogłów
Synonimy
  • Barita gymnocephala Temminck, 1836[3]
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[4]
Status iucn3.1 NT pl.svg

Gołogłów[5] (Pityriasis gymnocephala) – gatunek średniej wielkości ptaka, jedynego przedstawiciela monotypowej rodziny gołogłowów (Pityriasidae)[a][5][6], enigmatyczny i rzadki mieszkaniec lasów deszczowych Borneo[7].

Taksonomia[edytuj | edytuj kod]

Pokrewieństwo tego gatunku przez długi czas było dyskusyjne. Umieszczano go między innymi w rodzinach: Prionopidae (czołoczuby), Cracticidae (srokacze), Artamidae (ostroloty), Corvidae (krukowate)[8][9]. Według najnowszych badań najbliżej spokrewniony jest z paskownikami (Aegithinidae), z którymi tworzy takson siostrzany w stosunku do dzierzbików (Malaconotidae)[5]. Nie wyróżnia się podgatunków[6][10].

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Gołogłów osiąga długość ciała 22–26 cm, oraz masę ciała 115–150 g[10]. Jest czarnym lub ciemnoszarym ptakiem, z czerwonymi udami i czerwoną głową, gardłem i szyją z szarymi pokrywami usznymi i pozbawionym piór, żółtym czubem. Na skrzydle występuje biała plama widoczna w locie, a samice mają także czerwone plamki po bokach ciała. Mają masywny, czarny, hakowato zakończony dziób i krótki ogon, nadający im krępy wygląd. Czub głowy pokrywają krótkie (3–4 mm) żółte lub koloru słomkowego wybrzuszenia skórne, wyglądające jak szczecina. Osobniki młodociane mają czarne uda, czerwone pokrywy uszne i obrączki oczne, kilka czerwonych piór na głowie i nierozwiniętą „szczecinę”[11].

Ekologia[edytuj | edytuj kod]

Gołogłów jest hałaśliwym ptakiem, wydającym różnorodne odgłosy, wliczając w to przeraźliwe nosowe wycie, występujące na przemian z odgłosami szorstkimi, ćwierkaniem, gwizdaniem, chichotaniem[7][8].

Gołogłów żywi się głównie dużymi bezkręgowcami, szczególnie prostoskrzydłymi, straszykami, chrząszczami, motylami, cykadami, karaczanami, termitami, pająkami, na które poluje na drzewach. Żywi się także małymi kręgowcami i owocami[7][8].

Status[edytuj | edytuj kod]

Międzynarodowa Unia Ochrony Przyrody (IUCN) uznaje gołogłowa za gatunek bliski zagrożenia (NT – near threatened) nieprzerwanie od 1988 roku. Liczebność populacji nie została oszacowana, ale opisywany jest jako ptak rzadki. Trend liczebności populacji uznaje się za spadkowy[4].

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. Często stosowany był zapis: Pityriaseidae.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Pityriasis gymnocephala, w: Integrated Taxonomic Information System (ang.).
  2. Pityriasis, w: Integrated Taxonomic Information System (ang.) [dostęp 24 czerwca 2012]
  3. Bristlehead (Pityriasis gymnocephala) (ang.). IBC: The Internet Bird Collection. [zarchiwizowane z tego adresu (2016-03-06)].
  4. a b Pityriasis gymnocephala. Czerwona księga gatunków zagrożonych (IUCN Red List of Threatened Species) (ang.).
  5. a b c Systematyka i nazwy polskie za: P. Mielczarek & M. Kuziemko: Rodzina: Pityriasidae Mayr & Amadon, 1951 - gołogłowy - Bristlehead (wersja: 2019-04-16). W: Kompletna lista ptaków świata [on-line]. Instytut Nauk o Środowisku Uniwersytetu Jagiellońskiego. [dostęp 2020-11-19].
  6. a b F. Gill, D. Donsker & P. Rasmussen (red.): Lyrebirds, scrubbirds, bowerbirds, Australasian wrens (ang.). IOC World Bird List (v10.2). [dostęp 2020-11-19].
  7. a b c MacKinnon, John; & Phillipps, Karen. (1993). A Field Guide to the Birds of Borneo, Sumatra, Java and Bali. OUP: Oxford. ​ISBN 0-19-854035-3​.
  8. a b c Smythies, B.E.; & Davison, G.W.H. (1999). The Birds of Borneo. Natural History Publications (Borneo): Kota Kinabalu. pp.606-608.
  9. Discover Life - Corvidae.
  10. a b F. Sheldon, R. Moyle: Bristlehead (Pityriasis gymnocephala). W: J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D. A. Christie, E. de Juana (red.): Handbook of the Birds of the World Alive. Barcelona: Lynx Edicions, 2015. [dostęp 2015-05-25]. (ang.)
  11. S. Colenutt. Little known Oriental bird: Bornean Bristlehead. „Oriental Bird Club Bulletin”. 35, 2002 (ang.). 

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]