Dziwogony

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Dziwogony
Dicruridae[1]
Vigors, 1825
Ilustracja
Przedstawiciel rodziny – dziwogon białobrzuchy (Dicrurus caerulescens)
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Gromada ptaki
Podgromada Neornithes
Infragromada ptaki neognatyczne
Rząd wróblowe
Podrząd śpiewające
Rodzina dziwogony
Typ nomenklatoryczny

Corvus balicassius Linnaeus, 1766

Synonimy

Rodzaju:

Rodzaje
Dziwogon rajski (Dicrurus paradiseus)
Dziwogon włochaty (Dicrurus bracteatus), południowo-wschodni Queensland, Australia

Dziwogony[14], dławiki[15] (Dicruridae) – monotypowa rodzina ptaków z rzędu wróblowych (Passeriformes), obejmująca ponad dwadzieścia gatunków ptaków.

Zasięg występowania[edytuj | edytuj kod]

Rodzina obejmuje gatunki zamieszkujące tropiki Starego Świata, Australii i niektórych wysp Oceanii[16].

Charakterystyka[edytuj | edytuj kod]

Są to ptaki owadożerne, często polują na owady łapiąc je w locie, czasami chwytają zdobycz na ziemi. Długość ciała bez ogona 19–65 cm; masa ciała 25–124 g[17][16]. Większość gatunków jest czarna bądź szaroczarna, często z metalicznym połyskiem. Mają długi zawinięty ogon (stąd ich nazwa), który u niektórych gatunków azjatyckich przybiera bardziej strojne formy.

Żyją w otwartych lasach lub w buszu. Składają dwa do czterech jaj. Gniazdo budują wysoko na drzewie. W okolicy gniazda są bardzo agresywne, atakują nawet dużo większe od siebie stworzenia.

Systematyka[edytuj | edytuj kod]

Etymologia[edytuj | edytuj kod]

  • Dicrurus: gr. δικρος dikros „rozwidlony, widlasty”; ουρα oura „ogon”[18].
  • Edolius: fr. „Edolio”, nazwa dla dziwogonów[18]. Gatunek typowy: Lanius forficatus Linnaeus, 1766.
  • Chibia: nep. „Chibey” lub „Chibya”, nazwy dla dziwogona lirosternego[18]. Gatunek typowy: Chibia casia Hodgson, 1836 (= Corvus hottentottus Linnaeus, 1766).
  • Bhringa: beng. „Bhring rāj” „król pszczół”, nazwa dla dziwogona rajskiego[18]. Gatunek typowy: Bhringa tectirostris Hodgson, 1836 (= Edolius remifer Temminck, 1823).
  • Bhuchanga: Nazwa w hindi „Bhuchanjā” i „Bhujangā” dla dziwogona długosternego[18]. Gatunek typowy: Bhuchanga albirictus Hodgson, 1836 (= Dicrurus macrocercus Vieillot, 1817).
  • Chaptia: nep. „Chaptia” lub „Chaptya”, nazwa dla dziwogona spiżowego[18]. Gatunek typowy: Chaptia muscipetoides Hodgson, 1836 (= Dicrurus œneus Vieillot, 1817).
  • Dissemurus: gr. δισσος dissos „podwójny”, od δις dis „dwukrotny”, od δυο duo „dwa”; σημεια sēmeia „flaga, sztandar wojskowy”; ουρα oura „ogon”[18]. Gatunek typowy: Cuculus paradiseus Linnaeus, 1766.
  • Dicranostreptus: gr. δικρανον dikranon „widły”, od δικρανος dikranos „dwugłowy”; στρεπτος streptos „zakrzywiony, skręcony”, od στρεφω strephō „skręcać”[18]. Gatunek typowy: Edolius megarhynchus Quoy & Gaimard, 1830.
  • Dissemuroides: rodzaj Dissemurus Gloger, 1841; gr. -οιδης -oidēs „przypominający”[18]. Gatunek typowy: Dissemuroides dicruriformis Hume, 1873[a].
  • Dicruropsis: rodzaj Dicrurus Vieillot, 1816; gr. οψις opsis „wygląd”[18]. Gatunek typowy: Dicrurus megalornis G.R. Gray, 1858[b].
  • Dissemurulus: zdrobnienie nazwy rodzaju Dissemurus Gloger, 1841[18]. Gatunek typowy: Dicrurus lophorinus Vieillot, 1817.
  • Notochibia: gr. νοτος notos „południe”; rodzaj Chibia Hodgson, 1836[18]. Gatunek typowy: Dicrurus bracteatus Gould, 1843.
  • Dicrachibia: zbitka wyrazowa nazw rodzajów: Dicrurus Vieillot, 1816 oraz Chibia Hodgson, 1836[18]. Gatunek typowy: Chibia menagei Bourns & Worcester, 1894.

Podział systematyczny[edytuj | edytuj kod]

W latach 90. XX wieku Sibley i współpracownicy przeprowadzili badania pokrewieństwa (przy użyciu hybrydyzacji DNA-DNA) między różnymi gatunkami m.in. tej rodziny. Efektem tych prac było znaczne poszerzenie rodziny dziwogonów. W nowej tak powstałej rodzinie Dicruridae obejmującej ponad 150 gatunków ptaków właściwe dziwogony uzyskały rangę podrodziny (Dicrurinae), pozostałe dwie podrodziny to monarki (Monarchinae) i wachlarzówki (Rhipidurinae)[19]. W 2008 L. Christidis L. i W.E. Boles podnieśli monarki i wachlarzówki do rangi rodzin[20].

Do dziwogonów zalicza się jeden rodzaj z następującymi gatunkami[14]:

Kladogram rodziny według Pasquet, et al., 2007[25]:

Dicruridae

D. aeneus


 
 
 

D. paradiseus



D. annectans



 
 

D. megarhynchus



D. bracteatus



 

D. hottentotus



D. balicassius






D. remifer



 
 
 

D. waldenii


 

D. aldabranus



D. forficatus




 
 
 

D. adsimilis



D. macrocercus




D. modestus



 

D. fuscipennis




 

D. leucophaeus




 

D. atripennis



D. ludwigii





Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. Podgatunek D. andamanensis.
  2. Podgatunek D. hottentottus.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Dicruridae, w: Integrated Taxonomic Information System (ang.).
  2. G. Cuvier: Le règne animal distribué d’après son organisation: pour servir de base a l’histoire naturelle des animaux et d’introduction a l’anatomie comparée. T. 1. Paris: Chez Déterville, 1817, s. 350. (fr.)
  3. Hodgson 1837 ↓, s. 324.
  4. Hodgson 1837 ↓, s. 325.
  5. a b Hodgson 1837 ↓, s. 326.
  6. C.W.L. Gloger: Gemeinnütziges Hand- und Hilfsbuch der Naturgeschichte. Breslau: A. Schulz, 1842, s. 347. (niem.)
  7. H.G.L. Reichenbach: Avium systema naturale. Das natürliche system der vögel mit hundert tafeln grösstentheils original-abbildungen der bis jetzt entdecken fast zwölfhundert typischen formen. Vorlaüfer einer iconographie der arten der vögel aller welttheile. Dresden und Leipzig: Expedition der vollständigsten naturgeschichte, 1850, s. ryc. LXXXVIII. (niem.)
  8. A.O. Hume. Noveltie. – Dissemuroides dicruriformis. „Stray feathers. Journal of ornithology for India and its dependencies”. 1 (1), s. 408, 1872 (ang.). 
  9. T. Salvadori. Reports on the Collection of Birds made during the Voyage of H.M.S. ‘Challenger.’ No. VI. On the Birds of Ternate, Amboyna, Banda, the Kê Islands, and the Aru Islands. „Proceedings of the Zoological Society of London”. 46, s. 88, 1878 (ang.). 
  10. E.W. Oates: The fauna of British India, including Ceylon and Burma. Cz. 1: Birds. London: Taylor and Francis, 1889, s. 322. (ang.)
  11. G.M. Mathews. „Austral Avian Record”. 5 (2–3), s. 41, 1923 (ang.). 
  12. M. Hachisuka. Notes on Some Oriental Birds. „Tori”. 5 (25), s. 23, 1928 (ang.). 
  13. L.J.P. Vieillot: Analyse d’une nouvelle ornithologie élémentaire. Paris: Deteville, libraire, rue Hautefeuille, 1816, s. 41. (fr.)
  14. a b Systematyka i nazwy polskie za: P. Mielczarek & M. Kuziemko: Rodzina: Dicruridae Vigors, 1825 (1824) - dziwogony - Drongos (wersja: 2020-04-13). W: Kompletna lista ptaków świata [on-line]. Instytut Nauk o Środowisku Uniwersytetu Jagiellońskiego. [dostęp 2020-05-29].
  15. P. Busse: Mały słownik zoologiczny - Ptaki. Warszawa: Wiedza Powszechna, 1991, s. 23. ISBN 83-214-0563-0.
  16. a b D.W. Winkler, S.M. Billerman & I.J. Lovette: Drongos (Dicruridae), version 1.0.. W: S.M. Billerman, B.K. Keeney, P.G. Rodewald & T.S. Schulenberg (red.): Birds of the World. Ithaca, NY: Cornell Lab of Ornithology, 2020. DOI: 10.2173/bow.dicrur1.01. [dostęp 2020-05-29]. (ang.) Publikacja o płatnym dostępie – wymagana płatna rejestracja lub wykupienie subskrypcji
  17. Rocamora i Yeatman-Berthelot 2009 ↓, s. 207, 211-217, 219-225.
  18. a b c d e f g h i j k l m Etymologia za: J.A. Jobling: Key to Scientific Names in Ornithology. W: J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D.A. Christie & E. de Juana (red.): Handbook of the Birds of the World Alive. Barcelona: Lynx Edicions, 2020. (ang.)
  19. Sibley Charles Gald & Ahlquist, Jon Edward: Phylogeny and classification of birds. New Haven: Yale University Press, 1990. ISBN 978-0-300-04085-2.
  20. Christidis L., Boles W. E.: Systematics and Taxonomy of Australian Birds.. Canberra: CSIRO Publishing, 2008. ISBN 978-0-643-06511-6.
  21. J. Fuchs, M. Douno, R.C.K. Bowie & J. Fjeldså. Taxonomic revision of the Square-tailed Drongo species complex (Passeriformes: Dicruridae) with description of a new species from western Africa. „Zootaxa”. 4438 (1), s. 105–127, 2018. DOI: 10.11646/zootaxa.4438.1.4 (ang.). 
  22. J. Fuchs, J. Fjeldså & R.C.K. Bowie. Diversification across major biogeographic breaks in the African Shining/Square-tailed Drongos complex (Passeriformes: Dicruridae). „Zoologica Scripta”. 46 (1), s. 27–41, 2017. DOI: 10.1111/zsc.12191 (ang.). 
  23. C.G. Sibley & B.L. Monroe Jr.: Distribution and Taxonomy of the Birds of the World. New Haven: Yale University Press, 1990. ISBN 978-0-300-04969-5. (ang.)
  24. Rocamora i Yeatman-Berthelot 2009 ↓, s. 214.
  25. Pasquet E., Pons J.M., Fuchs J., Cruaud C., Bretagnolle V.. Evolutionary history and biogeography of the drongos (Dicruridae), a tropical Old World clade of corvoid passerines.. „Molecular phylogenetics and evolution”. 1 (45), s. 158–67, październik 2007. DOI: 10.1016/j.ympev.2007.03.010. PMID: 17468015. 

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]