Katarzyna I

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Katarzyna I
cesarzowa Rosji
ilustracja
Cesarzowa Rosji
(panująca)
Okres panowania od 8 lutego 1725[1]
do 1727
Poprzednik Piotr I Wielki
Następca Piotr II Romanow
Cesarzowa Rosji
(jako małżonka)
Okres panowania od 1721
do 8 lutego 1725
Jako żona Piotr I Wielki
Koronacja 18 maja 1724
Następczyni Anna Iwanowna Romanowa
Dane biograficzne
Data i miejsce urodzenia 15 kwietnia 1683 lub 1684
Jēkabpils
Data i miejsce śmierci 17 maja 1727
Petersburg
Miejsce spoczynku Sobór Pietropawłowski w Petersburgu
Mąż Johann Rabe
Piotr I Wielki
Dzieci Paweł
Piotr
Anna
Elżbieta
Natalia (starsza)
Małgorzata
Natalia (młodsza)
Odznaczenia
Order Świętego Andrzeja Apostoła Pierwszego Powołania (Imperium Rosyjskie) Order Świętego Aleksandra Newskiego (Imperium Rosyjskie) Order Świętej Katarzyny Męczennicy – I klasa Order Orła Białego

Katarzyna I Aleksiejewna, ros. Екатерина I Алексеевна; urodzona jako Marta Helena Skowrońska (ur. 5 kwietnia?/15 kwietnia 1683 lub 5 kwietnia?/15 kwietnia 1684 w Jēkabpils w Inflantach, zm. 6 maja?/17 maja 1727 w Petersburgu) – cesarzowa Rosji[2] w latach 1724-1727 (samodzielne panowanie od śmierci męża w 1725), żona Piotra I Wielkiego (1707-1725).

Dzieje[edytuj]

Otrzymała na chrzcie imię Marta. Jej pochodzenie nie jest do końca wyjaśnione. Z pewnością pochodziła z rodziny chłopskiej. Według jednej z wersji była córką osiadłego na terenie dzisiejszej Łotwy chłopa, mieszkańca Wielkiego Księstwa Litewskiego Samuela Skowrońskiego. Skowroński w latach 70. i 80. XVII wieku miał służyć u gospodarza Pałacu Kazimierza Jana Sapiehy, po czym uciekł od niego do Estonii, gdzie urodziła się przyszła cesarzowa[3]. Później, podczas panowania Katarzyny I, władze rosyjskie zaczęły wykupować od możnowładców litewskich jej braci i siostry[4].

W wieku lat 17 najęła się na służbę do ewangelickiego pastora Glücka w inflanckim Marienburgu (obecnie Alūksne, Łotwa). W tym mieście poznała szwedzkiego dragona, ubogiego szlachcica nazwiskiem Johann Rabe, za którego wyszła za mąż. Po zdobyciu miasta przez wojska rosyjskie pracowała jako praczka w pułkowej pralni. Następnie trafiła na służbę do starego marszałka Borysa Szeremietiewa. U niego spotkał ją Aleksandr Mienszykow, wykupił od starego marszałka i w roku 1702 zabrał do Moskwy. Wówczas Marta przeszła na prawosławie i przyjęła imię – Katarzyna Aleksiejewna. Wkrótce została faworytą Mienszykowa (podobno miała z nim dwoje dzieci). W roku 1706 u Mienszykowa poznał Katarzynę car Piotr I i zakochał się w niej. Ogłosił ją swoją żoną w 1711, choć formalnie małżeństwo zostało zawarte w 1712 (niektóre źródła mówią o potajemnym ożenku w 1707). W 1724 kazał koronować ją na cesarzową i uczynił współwładczynią. Urodziła mu ośmioro dzieci, z których jednak tylko dwie córki, Anna i Elżbieta dożyły dorosłego wieku.

Zgodnie z testamentem Piotra I, tron cesarski po nim przejęła Katarzyna, która została koronowana jeszcze w 1724 r. Faktycznie rządy w jej imieniu sprawował książę Aleksander Mienszykow, który przewodniczył specjalnie utworzonej 6-osobowej Najwyższej Tajnej Radzie, będącej organem doradczym carycy. Katarzyna wkrótce ciężko zachorowała i umarła po dwóch latach rządów. Historia zanotowała tylko jedną istotną jej decyzję, zawartą w testamencie. Mianowicie wyraziła w nim wolę, aby następcą na tronie po jej śmierci został Piotr II Aleksiejewicz, wnuk Piotra I (po jego najstarszym synu z pierwszego małżeństwa – Aleksym). Po nim władcami miały być kolejno Anna i Elżbieta, córki Piotra I i Katarzyny. Druga córka tej pary, Anna, wyszła za Karla Friedricha księcia Holstein-Gottorp i była matką późniejszego cesarza Piotra III.

W 1726 odznaczona Orderem Orła Białego[5].

Postać Katarzyny I jest tytułową bohaterką beletrystycznej powieści Ellen Alpsten Caryca[6].

Zobacz też[edytuj]

Przypisy

  1. Fornalna współwładczyni z Piotrem I od 18 maja 1724.
  2. tytuł nieuznawany przez Rzeczpospolitą
  3. W. Kalada: Дом на Юр’еўскай вуліцы. W: Памяць: Гіст.-дакум. хроніка Мінска. У 4 кн.. T. 1. Mińsk: BiełTA, 2001, s. 273. ISBN 985-6302-33-1. (biał.)
  4. Всемирно известные белорусы (ros.). BiełTA. [dostęp 2010-07-04].
  5. Kawalerowie i statuty Orderu Orła Białego 1705-2008, 2008, s. 152.
  6. Ellen Alpsten Caryca. (tłum. Daria Kuczyńska-Szymala, Katowice 2011, Sonia Draga ISBN 978-83-7508-374).