Koszęcin (województwo śląskie)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Koszęcin
Herb
Herb Koszęcina
Koszęcin - Zamek - siedziba Zespołu Pieśni i Tańca Śląsk, panorama z wieży widokowej, Kościół Świętej Trójcy, Kościół Najświętszego Serca Pana Jezusa , Leśnica, łąka w pobliżu wieży widokowej
Koszęcin - Zamek - siedziba Zespołu Pieśni i Tańca Śląsk, panorama z wieży widokowej, Kościół Świętej Trójcy, Kościół Najświętszego Serca Pana Jezusa , Leśnica, łąka w pobliżu wieży widokowej
Państwo  Polska
Województwo śląskie
Powiat lubliniecki
Gmina Koszęcin
Liczba ludności (2008) 4 471
Strefa numeracyjna (+48) 34
Kod pocztowy 42-286
Tablice rejestracyjne SLU
SIMC 0135450
Położenie na mapie województwa śląskiego
Mapa lokalizacyjna województwa śląskiego
Koszęcin
Koszęcin
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Koszęcin
Koszęcin
Położenie na mapie świata
Mapa lokalizacyjna świata
Koszęcin
Koszęcin
Ziemia 50°38′03″N 18°50′28″E/50,634167 18,841111
Strona internetowa miejscowości

Koszęcin (dawniej Kosięcin, śl. Kůoszyncin, niem. Koschentin[1]) – wieś w powiecie lublinieckim w województwie śląskim. Siedziba gminy Koszęcin oraz nadleśnictwa Koszęcin. Historycznie leży na Górnym Śląsku.

Nazwa[edytuj]

Nazwę miejscowości w formie Kosęcin w książce "Krótki rys jeografii Szląska dla nauki początkowej" wydanej w Głogówku w 1847 wymienił śląski pisarz Józef Lompa.[2]

Herb[edytuj]

Walenty Roździeński na tle XVII wiecznej huty - drzeworyt z dzieła Officina ferraria użyty w herbie miejscowości.
Panorama z wieży widokowej

W herbie miejscowości przedstawiony jest drzeworyt z barokowego poematu o górnictwie i hutnictwie pt. "Officina ferraria, który napisał w 1612 roku w języku polskim zarządca kopalń i hut na Śląsku Walenty Roździeński.[3]

Historia[edytuj]

Pierwsze zapiski o Koszęcinie pochodzą z 1277 roku i dotyczą opisu dziesięciny ze wsi Koszęcin, nadanej przez biskupa krakowskiego Pawła z Przemankowa na rzecz kościoła w Kamieniu Śląskim.

Określenie chociażby przybliżonej daty zaistnienia zorganizowanego osadnictwa w tym miejscu, którą można by uznać za początek istnienia Koszęcina, czy pochodzenia jego nazwy – wydaje się dziś bardzo trudne lub wręcz niemożliwe do ustalenia. Według przekazów ludowych Koszęcin był osadą już w dawnych czasach przedchrześcijańskich. Jedna z legend utożsamia nazwę z ówczesnym panem tych ziem – księciem Gosławem Koszewskim[4].

Inna natomiast sugeruje związek nazwy z wyplataniem koszy z wikliny, którym to rzemiosłem trudnili się powszechnie pradawni mieszkańcy, z uwagi na położenie miejscowości wśród borów i trzęsawisk.

Pierwsze badania archeologiczne prowadzono w miejscowości w latach 1928 i 1933 przez Konrada Jażdżewskiego i Józefa Kostrzewskiego. Odnaleziono wówczas w pobliskich miejscowościach ślady ludzkiej działalności z młodszej epoki kamiennejneolitu (4500 - 1700 lat p.n.e.) kojarzone z tzw. kulturą pucharów lejkowatych (Piłka i Piasek) czy kulturą tardenoaską (Kalety).

Na początku XX wieku w Koszęcinie działały liczne polskie organizacje m.in. od 1919 roku działała tu komórka Polskiej Organizacji Wojskowej Górnego Śląska pod dowództwem Mariana Gniatyczyńskiego , od stycznia 1920 roku 50 osobowe gniazdo śląskiej dzielnicy Polskiego Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół” kierowane przez Pawła Krausa i Ryszarda Ulfika, Związek Towarzystw Polek, oraz Towarzystwo Oświaty na Śląsku im. św. Jacka. Miejscowość objęły walki w czasie powstań śląskich.[5] W plebiscycie na Górnym Śląsku przeprowadzonym 20 marca 1921 roku w Koszęcinie większość osób głosowała za pozostaniem w granicach Niemiec. Za Niemcami oddano 888 głosów (68%), za Polską zaś 417 głosów (32%). Ostatecznie jednak miejscowość włączono do Polski[6].

Znani są właściciele Koszęcina począwszy od czasów Piastów opolskich, aż do ostatniego, którym był książę Karl Gottfried zu Hohenlohe Ingelfingen. W styczniu 1945 w obawie przed nacierającymi wojskami radzieckimi, ostatni Hohenlohe opuścił Koszęcin, przenosząc się do Kraubath an der Mur w Austrii (Land Styria), zmarł bezpotomnie w 11 lipca 1960 w szpitalu w Graz.

W latach 90. XX wieku samorząd Koszęcina czynił starania o uzyskanie praw miejskich. Jednym z efektów było utworzenie w centrum miejscowości ryneczku.

Od czasów powojennych Koszęcin przynależał do województwa katowickiego. W latach 1975-1998 w województwie częstochowskim. Od stycznia 1999 należy do województwa śląskiego.

Miejscowość liczy ok. 4500 mieszkańców. Koszęcin posiada własny klub sportowy - "LKS Śląsk Koszęcin".

Położenie geograficzne[edytuj]

Budynek Nadleśnictwa Koszęcin

Koszęcin położony jest w Ziemi lublinieckiej, w północno-zachodniej części Progu Woźnickiego na Wyżynie Śląsko-Krakowskiej, nad rzeką Leśnicą, dopływem Małej Panwi. Jest to zarazem teren Śląska Białego w północnej części Górnego Śląska.

Na terenie miejscowości znajduje się siedziba Nadleśnictwa Koszęcin. W części południowo-wschodniej mieści się basen oraz tor kajakowy na rzece Leśnicy.

Zamek koszęciński[edytuj]

 Osobny artykuł: Pałac w Koszęcinie.

W pobliżu centrum miejscowości znajduje się klasycystyczny zespół pałacowo - parkowy, będący obecnie siedzibą Zespołu Pieśni i Tańca „Śląsk” im. Stanisława Hadyny.

Zamek, stanowiący trzon zespołu wybudowany został w XVII wieku, przebudowany w obecną formę w latach 1829 - 1830. Od 1804 roku funkcjonował jako rezydencja jednej z linii rodu Hohenlohe i był jej własnością do roku 1945. W XIX wieku i na początku XX wieku zasiadający w zameczku książęta z tego rodu byli właścicielami Koszęcina, Boronowa i Tworoga. Przy zamku znajduje się park z kilkunastoma okazami chronionej fauny i flory.

Według podania król Jan III Sobieski miał zostawić w koszęcińskim zameczku swą Marysieńkę w czasie odsieczy wiedeńskiej.

Przy zamku znajduje się cmentarz ewangelicki, a nieopodal wybudowana w 2006 roku wieża widokowa.

Kościoły i wspólnoty wyznaniowe w Koszęcinie[edytuj]

Kościół rzymskokatolicki[edytuj]

Mieszkańcy miejscowości przynależą do dwóch parafii, wchodzących w skład dekanatu woźnickiego i podległych biskupowi gliwickiemu. W południowej części miejscowości znajduje się zabytkowy kościół drewniany z 1724 roku pod wezwaniem Świętej Trójcy. Leży on na szlaku architektury drewnianej województwa śląskiego. W części północnej zaś znajduje się zbudowany w 1908 roku kościół Najświętszego Serca Pana Jezusa w Koszęcinie. Pierwszym miejscem, w którym mogli spotykać się katolicy w Koszęcinie, była kaplica przy zamku w Koszęcinie, wybudowana w 1609 roku przez Andrzeja Kochcickiego. Z kaplicy korzystali katolicy, mimo że właścicielami zamku byli protestanci. Po poświęceniu przez biskupa wrocławskiego w 1647 roku, wybudowanej wcześniej kaplicy zamkowej, Koszęcin stał się filią sadowskiej parafii, a w II połowie XIX wieku kuracją. Od tego czasu obecni tu byli - czasem z kilkuletnimi przerwami - kapelani zamkowi, którym podlegały także dwie świątynie drewnianej architektury sakralnej: kościół Świętej Trójcy w Koszęcinie, wybudowany w pierwszej połowie XVIII wieku i kościół Św. Jana Chrzciciela w Bruśku. Mimo posiadania dwóch sakralnych budowli Koszęcin nie miał własnej parafii. Wraz z otaczającymi go miejscowościami należał do parafii Św. Józefa w Sadowiu. Od połowy XIX wieku mieszkańcy Koszęcina czynili starania o utworzenie samodzielnej parafii. 27 lutego 1869 roku biskup wrocławski utworzył w Koszęcinie samodzielną parafię. Do utworzonej parafii przyłączono: Strzebiń, Łazy, Prądy, Brusiek, Drutarnię, Pustą Kuźnicę i wiele przysiółków. Kościołem parafialnym została kaplica zamkowa, a pierwszym proboszczem był Karol Diettrich.

  • Kościół Najświętszego Serca Pana Jezusa w Koszęcinie
Organy w zamkowej kaplicy

Wraz z powstaniem parafii mieszkańcy Koszęcina rozpoczęli starania o wybudowanie nowej, większej świątyni. Spotkali się jednak ze sprzeciwem ze strony ówczesnego właściciela wioski księcia Fryderyka Hohenlohe-Ingenfingen. Do swojej śmierci Fryderyk nie wyraził zgody na prośbę koszęcinian. Sytuacja uległa zmianie wraz z przejęciem licznych dóbr koszęcińskich przez syna Fryderyka Karola-Gottfryda zu Hohenlohe-Ingenfingen. Nowy 16-letni właściciel Koszęcina okazał się bardziej życzliwy dla katolików. Poprzez zezwolenie na budowę kościoła i pomoc ze strony zamku, chciał książę Karol pozbyć się katolików z kaplicy zamkowej i przeznaczyć ją dla nielicznych ewangelików, do których on sam się zaliczał. Do nowo powstałego kościoła przeniesiono parafię zamkową, do której przyłączono Strzebiń, Łazy, Prądy, Brusiek, Drutarnię, Pustą Kuźnicę. W 1906 roku została podpisana umowa zezwalająca na budowę nowego kościoła obok wybudowanej w 1899 roku plebanii. Projekt i kosztorys wykonał architekt Schneider z Opola. Budowa kościoła Najświętszego Serca Pana Jezusa w Koszęcinie trwała niespełna 2 lata - od wiosny roku 1907 do 15 października 1908 roku, kiedy to świątynia została poświęcona. W maju 1998 roku kościół NSPJ w Koszęcinie wraz z stojącym obok probostwem zostały zaliczone do obiektów zabytkowych. Parafia Najświętszego Serca Pana Jezusa w Koszęcinie liczy dzisiaj około 3100 parafian zamieszkujących Koszęcin, Nowy Dwór i Irki.

  • Kościół Świętej Trójcy w Koszęcinie

Kościół Świętej Trójcy zbudowany został w 1724 r. na miejscu poprzedniej świątyni z XVI w. Powstanie świątyni wiąże się z legendą o objawieniach, które miały być powodem wyboru miejsca wybudowania kościoła. W maju 1966 roku kuria biskupia w Katowicach mianowała dla kościoła osobnego rektora z poleceniem zorganizowania przy tym kościele samodzielnego duszpasterstwa. W dniu 10 grudnia 1977 roku dekretem księdza Biskupa Ordynariusza Herberta Bednorza erygowano parafię Świętej Trójcy w Koszęcinie, do której przyłączono wioskę Prądy. W 1995 roku parafia obchodziła 375-lecie wybudowania obecnego kościoła, a w 1999 roku zawieszono na wieży trzy nowe dzwony: fundacji nieżyjącego już księdza proboszcza Antoniego Ryguły (700 kg), parafian (420 kg) i rodziny Klary i Edwarda Bambynków (220 kg). W parafii Trójcy Świętej w Koszęcinie posługiwało dotychczas dwóch proboszczów: Ksiądz Antoni Ryguła - od 1966 roku do swojej śmierci w kwietniu 2002 roku, i ksiądz Jan Matla, od czerwca 2002 do dzisiaj. Parafia liczy około 1700 osób. W 1960roku kościół Świętej Trójcy zaliczono do obiektów zabytkowych.

Inne[edytuj]

W Koszęcinie mieści się też Sala Królestwa Chrześcijańskiego Zboru Świadków Jehowy[7].

Komunikacja[edytuj]

Budynek stacji kolejowej w Koszęcinie

Koszęcin leży na istniejącym od końca XIX w. szlaku kolejowym z Katowic do Lublińca, Poznania i Wrocławia oraz na skrzyżowaniu dróg wojewódzkich:

Święto „Śląska”[edytuj]

Występ Zespołu „Śląsk” w 2007 roku

Corocznie na przełomie czerwca i lipca z okazji urodzin Zespołu Pieśni i Tańca „Śląsk” na terenie parku przy koszęcińskim zamku jest organizowana impreza kulturalna pod nazwą „Święto Śląska”'. Ma ona charakter pikniku artystycznego.

Podczas Święta „Śląska” prezentują się zespoły taneczne z różnych krajów Europy, jego atrakcją są również występy zespołów popowych i rockowych. Dyrekcja zespołu „Śląsk” wręcza w trakcie imprezy nagrodę Animus Silesiae artystom dbającym szczególnie o śląskie dziedzictwo kulturowe.

Imprezie towarzyszą m.in. pokazy walk rycerskich czy też pokazy dawnych technik wytopu żelaza na ziemiach w pobliżu Koszęcina.

W roku 2011 impreza odbyła się w dniach 1-3 lipca. Oprócz Koncertu Galowego Zespołu Pieśni i Tańca „Śląsk” wystąpili m.in.: Piotr Kupicha ze swoją drużyną z programu "Bitwa na Głosy", Zakopower, Grzegorz Halama, Zespół PIN, Marcin Wyrostek[8]

Ryneczek w Koszęcinie

Ciekawostki[edytuj]

W miejscowym Domu Kultury działa od października 2010 obserwatorium astronomiczne, dysponujące teleskopem Schmidta-Cassegraina.

Na terenie Koszęcina działa organizacja Mniejszości Niemieckiej DFK Koszęcin, skupiająca osoby z pochodzeniem niemieckim.[9]

Miasta partnerskie[edytuj]

Umowa partnerska pomiędzy gminą Koszęcin a miastem Gura Humorului w okręgu Suceava (Rumunia) została podpisana 7 grudnia 2007r. Umowę podpisali sekretarza miasta Gura Humorului Mihai Hunera i wójt Koszęcina Grzegorz Ziaja. Umowa ta, jest potwierdzeniem starań o pogłębieniu przyjacielskich stosunków między społecznościami lokalnymi, podmiotami gospodarczymi i organizacjami pozarządowymi obydwu gmin na wielu płaszczyznach. Gura Humorului to miejscowość, która znajduje się w południowej Bukowinie, przy ujściu rzeki Humor w Rumunii. Miejscowość liczy ok. 16 000 mieszkańców z czego 0,44% to Polacy.  

strona Miasta Gura Humorului http://www.gurahumorului.info/ro  

  16 lipca 2010 roku Gmina Koszęcin podpisała umowę o międzygminnej współpracy partnerskiej pomiędzy gminą Koszęcin a Gminą Kraubath an den Mur w Okręgu Styria Austria. Celem tej umowy jest rozwijanie współpracy , określonej w formie przedsięwzięć, wspierających i umacniających pomyślny  rozwój: gospodarczy, kulturalny i wychowawczo-edukacyjny obydwu stron. Strony będą organizować spotkanie delegacji samorządów, przedstawicieli kierownictwa, współpracowników i specjalistów  w uzgodnionych dziedzinach i pomagać sobie w rozwoju kontaktów między osobami prawnymi i fizycznymi.

strona partnerska http://www.koszecin-kraubath.eu strona Gminy Kraubath an den Mur: http://www.kraubath.at

Przypisy

  1. http://www.verwaltungsgeschichte.de/sch_lublinitz.html
  2. Józef Lompa, „Krótki rys jeografii Śląska dla nauki początkowej”, Głogówek 1847, str.30.
  3. Walenty Rożdzieński, "Officina ferraria abo huta i warstat z kuźniami szlachetnego dzieła żelaznego przez Walentego Roździeńskiego teraz nowo wydana", Kraków 1612, drukarnia S. Kempini
  4. Tu narodził się "Śląsk". [dostęp 2010-03-16].
  5. "Encyklopedia powstań śląskich", Instytut Śląski w Opolu, Opole 1982, str. 244, hasło "Koszęcin".
  6. Mapa obszaru plebiscytowego zawierająca wyniki głosowania w poszczególnych miejscowościach
  7. Dane według raportów wyszukiwarki zborów (www.jw.org) z 25 stycznia 2013.
  8. XIII Piknik Artystyczny „Święto Śląska”, Lubliniec Info - Aktualności (www.lubliniec.info)
  9. http://www.vdg.pl/pl/organization/128.

Bibliografia[edytuj]

  • Koszęcin i okolice p. red. Jana Myrcika, Druk-Technika, Lubliniec 1994
  • Lubliniec i okolice przewodnik krajoznawczy p. red. Macieja i Teresy Janików, Górnośląska Oficyna Wydawnicza SA, Katowice
  • Koszęcin na starej fotografii p. red. Jana Myrcika, grudzień 2001

Linki zewnętrzne[edytuj]