Kalety

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Ten artykuł dotyczy miasta w województwie śląskim. Zobacz też: inne miejscowości o nazwie Kalety.
Kalety
miasto i gmina
Ilustracja
Kalety – widok z lotu ptaka
Herb
Herb
Państwo  Polska
Województwo  śląskie
Powiat tarnogórski
Prawa miejskie 1951
Burmistrz Klaudiusz Kandzia[1]
Powierzchnia 76,29 km²
Populacja (31.12.2016)
• liczba ludności
• gęstość

8489[2]
113,2 os./km²
Strefa numeracyjna (+48) 34
Kod pocztowy 42-660
Tablice rejestracyjne STA
Położenie na mapie powiatu tarnogórskiego
Mapa lokalizacyjna powiatu tarnogórskiego
Kalety
Kalety
Położenie na mapie województwa śląskiego
Mapa lokalizacyjna województwa śląskiego
Kalety
Kalety
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Kalety
Kalety
Ziemia50°33′54″N 18°52′57″E/50,565000 18,882500
TERC (TERYT) 2413011
SIMC 0931589
Urząd miejski
ul. Żwirki i Wigury 2
42-660 Kalety
Strona internetowa
BIP

Kalety (niem. Kalet[3], 1940–1945 Stahlhammer) – miasto w województwie śląskim, w powiecie tarnogórskim.

Położenie[edytuj | edytuj kod]

Kalety położone są na terenie historycznej ziemi lublinieckiej, z wyjątkiem dzielnic Jędrysek i Truszczyca, po południowej stronie Małej Panwi, które należą do ziemi bytomskiej[4][5].

Miasto z punktu widzenia fizycznogeograficznego leży na Równinie Opolskiej, nad Małą Panwią.

Miasto historycznie przynależy do Górnego Śląska.

Według danych z 2002 r. Kalety mają obszar 76,68 km², w tym: użytki rolne 11%, użytki leśne 85%[6].

Według danych z 1 stycznia 2011 r. powierzchnia miasta wynosiła 76,29 km²[7]. Miasto stanowi 11,8% powierzchni powiatu.

W latach 1922–1939 miasto administracyjnie należało do województwa śląskiego, w latach 1945–1950 do województwa śląskiego, w latach 1950–1957 i w latach 1957–1975 do województwa katowickiego (w latach 1953–1956 zwanym województwem stalinogrodzkim), w latach 1975–1998 do województwa częstochowskiego.

Demografia[edytuj | edytuj kod]

Dane z 30 czerwca 2004 r.[8]:

Opis Ogółem Kobiety Mężczyźni
jednostka osób % osób % osób %
populacja 9657 100 4878 51,7 4690 48,3
gęstość zaludnienia
(mieszk./km²)
113 58,4 54,6

Piramida wieku mieszkańców Kalet w 2014 r.[2]:
Piramida wieku Kalety.png

Dzielnice[edytuj | edytuj kod]

Miasto składa się z 9 dzielnic:

oraz miejscowości Segenau i Zawodzie .

Nazwa[edytuj | edytuj kod]

W alfabetycznym spisie miejscowości na terenie Śląska wydanym w 1830 r. we Wrocławiu przez Johanna Knie miasto występuje pod polską nazwą Kalita oraz nazwami niemieckimi Stahlhammer i Neusorge we fragmencie Neusorge oder Stahlhammer, polnisch Kalita"[9]. Spis wymienia także okoliczne miejscowości i części miasta: Figlarnia, Habik, Mokrusch, Sosnitza, Zawodzie[9].

Historia[edytuj | edytuj kod]

Pozostałości zabudowy dawnych Kaletańskich Zakładów Celulozowo-Papierniczych w Kaletach
Pozostałości zabudowy dawnych Kaletańskich Zakładów Celulozowo-Papierniczych w Kaletach

Historia hutnictwa i górnictwa na Górnym Śląsku wywodzi się z dzielnicy Kalet, Kuczowa. Żelazo wytapiano tutaj w kuźnicach, czyli manufakturach hutniczych. Używano do tego węgla drzewnego, którym rozpalano ogniska w tzw. dymarkach. Właściciel jednej z fabryk w Kaletach, Czech Koulhaas, w 1799 r. zakupił od kapitana Berharda von Mletzko wieś Katowice. Postanowił wydobywać tu węgiel kamienny. Stał się też właścicielem wtedy nieczynnej kuźnicy Boguckiej, którą uruchomił i unowocześnił. Dzięki temu dał podstawy do produkcji nowoczesnej stali na terenie Katowic. Wynalazek Koulhaasa doprowadził do upadku hut w dolinie Małej Panwi i tym samym przyczynił się do przemysłowego rozwoju Katowic[10], które między innymi, dzięki temu stały się najważniejszym miastem regionu.

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

Edukacja[edytuj | edytuj kod]

  • Zespół Szkół Elektroniczno-Ekonomicznych. Szkoła powstała 2 września 1946 r. i nosiła wówczas nazwę Szkoły Przemysłowej Fabryki Celulozy i Papieru w Kaletach. W momencie powstania była to szkoła zawodowa. W późniejszym okresie przekształciła się w technikum elektryczne, a następnie elektroniczne. Od października 2010 r. w budynku szkoły mieści się Ośrodek Wychowawczy;
  • 2 szkoły podstawowe;
  • 2 gimnazja.

Wspólnoty wyznaniowe[edytuj | edytuj kod]

Kościół św. Franciszka z Asyżu w Kaletach Miotku

Kościół katolicki[edytuj | edytuj kod]

Trzy parafie:

Kościół ewangelicko-augsburski[edytuj | edytuj kod]

Parafianie w składzie kościoła filialnego w Piasku Parafii Ewangelicko-Augsburskiej w Częstochowie

Świadkowie Jehowy[edytuj | edytuj kod]

Zbór Kalety[17]

Sport[edytuj | edytuj kod]

  • Sekcja piłki nożnej:
    • Klub Sportowy Unia Kalety, założony w 1921 r.
    • Ludowy Klub Sportowy Małapanew Kuczów
  • Sekcja speedrowera:
    • TPD Kalety

Przyroda[edytuj | edytuj kod]

W lesie na terenie Kalet znajduje się Cis Donnersmarcka - mające ok. 550 lat, 222 cm obwodu oraz 16 m wysokości (stan na 2013 r.) drzewo - jest to najgrubszy cis na terenie Lasów Państwowych.

Transport[edytuj | edytuj kod]

Kalety - stacja kolejowa widok z kładki na południe

Drogi[edytuj | edytuj kod]

Linie kolejowe[edytuj | edytuj kod]

Miasta partnerskie[edytuj | edytuj kod]

Sąsiednie gminy[edytuj | edytuj kod]

Koszęcin, Miasteczko Śląskie, Tworóg, Woźniki

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Wyniki wyborów 2010 na terenie Kalet.
  2. a b w oparciu o dane strony miasta Kalety
  3. Deutsche Verwaltungsgeschichte Schlesien, Kreis Lublinitz (Loben), verwaltungsgeschichte.de:80 [dostęp 2018-07-15] [zarchiwizowane z adresu 2017-11-14].
  4. https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/b/b0/Superiorem_Silesiam_AD1746.jpg
  5. http://web.archive.org/web/20160304212106/http://home.arcor.de/oberschlesien/abstimmung/lublinitz.jpg
  6. Portal Regionalny i Samorządowy REGIOset (pol.). regioset.pl. [dostęp 2010-09-14].
  7. Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2011 r. Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 2011-08-10. ISSN 1505-5507.
  8. Baza Demograficzna – Tablice predefiniowane – Wyniki badań bieżących; Stan i struktura ludności; Ludność według płci i miast. GUS. [dostęp 2010-09-14].
  9. a b Johann Knie 1830 ↓, s. 395.
  10. a b Kto zmienił przemysł hutniczy na Śląsku?. mmsilesia.pl, 4 maja 2009. [dostęp 2015-09-24].
  11. a b c Historia Kaletańskich Zakładów Celulozowo-Papierniczych, Op. cit.
  12. M. Filak, Kolej w historii Tarnowskich Gór w okresie XIX i XX wieku, [w:] „Montes Tarnovicensis” 2008, nr 28, dostęp 5 lipca 2009 r.
  13. Dz.U. z 1950 r. nr 51, poz. 472
  14. Rejestr Zabytków Województwa Śląskiego, zabytki miejscowości Kalety http://www.wkz.katowice.pl/index.php?option=com_content&view=article&id=101&Itemid=98
  15. E. Goszyk, Pałac myśliwski w Zielonej, [w:] „Montes Tarnovicensis” 2005, nr 18, dostęp 5 lipca 2009 r.
  16. Michał Świech: Być jak hrabia Donnersmack. gazeta.pl, 5 czerwca 2009. [dostęp 2015-12-31].
  17. Dane według wyszukiwarki zborów, na oficjalnej stronie Świadków Jehowy jw.org [dostęp 2015-01-25].
  18. Miasto Kalety – www.kalety.pl – Leśny zakątek Śląska.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Johann Georg Knie: Alphabetisch, Statistisch, Topographische Uebersicht aller Dörfer, Flecken, Städte und andern Orte der Königl. Preuss. Provinz Schlesien, mit Einschluss des ganzen jetzt zur Provinz gehörenden Markgrafthums Ober-Lausitz, und der Grafschaft Glatz.... Breslau: Barth und Comp., 1830.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]