Toszek

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ten artykuł dotyczy miasta. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.
Toszek
Rynek w Toszku
Rynek w Toszku
Herb
Herb Toszka
Państwo  Polska
Województwo  śląskie
Powiat gliwicki
Gmina Toszek
gmina miejsko-wiejska
Data założenia ok. 1163
Prawa miejskie ok. 1235
Burmistrz Grzegorz Kupczyk
Powierzchnia 9,71 km²
Populacja (2012)
• liczba ludności
• gęstość

3 695[1]
380,5 os./km²
Strefa numeracyjna
+48 32
Kod pocztowy 44-180
Tablice rejestracyjne SGL
Położenie na mapie województwa śląskiego
Mapa lokalizacyjna województwa śląskiego
Toszek
Toszek
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Toszek
Toszek
Ziemia 50°27′15″N 18°31′20″E/50,454167 18,522222
TERC
(TERYT)
2243305074
Urząd miejski
ul. Bolesława Chrobrego 2,
44-180 Toszek
Strona internetowa
BIP

Toszek (niem. Tost) – miasto w południowej Polsce, w województwie śląskim, w powiecie gliwickim, siedziba władz gminy miejsko-wiejskiej Toszek.

Według danych ze stycznia 2013 r. miasto Toszek zajmuje 543. miejsce na liście największych miast Polski według powierzchni oraz 674. miejsce na liście największych miast Polski według ludności[2].

Położenie[edytuj]

Toszek jest położony w południowej Polsce, w zachodniej części województwa śląskiego i Górnośląskiego Okręgu Przemysłowego (GOP), na Wyżynie Katowickiej nad rzeką Potok Toszecki. Historycznie leży na Górnym Śląsku.

W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa katowickiego.

Demografia[edytuj]

Piramida wieku mieszkańców Toszka w 2014 r.[3]:
Piramida wieku Toszek.png

Podział administracyjny[edytuj]

Osiedla[edytuj]

Nazwa[edytuj]

Toszek jako Tost wśród innych nazw śląskich miejscowości w urzędowym pruskim dokumencie z 1750 r. wydanym w języku polskim w Berlinie[4].
Toszek – zamek
Toszek – szpital psychiatryczny

W księdze łacińskiej Liber fundationis episcopatus Vratislaviensis (pol. Księga uposażeń biskupstwa wrocławskiego) spisanej za czasów biskupa Henryka z Wierzbna w latach 1295–1305 miejscowość wymieniona jest w zlatynizowanej formie Tossez. Księga wymienia również wsie, które w procesach urbanizacyjnych zostały wchłonięte przez miasto jak Łączkę w formie Lanzky[5][6]

W polskojęzycznym dokumencie pruskim z 1750 r. miejscowość jest wymieniona jako Tost[7].

XIX-wieczne niemieckojęzyczne źródła wielokrotnie wymieniają polską nazwę miasta zaraz obok niemieckiej. Opis Prus z 1819 r. notuje dwie nazwy "Tost (Toszek)"[8]. W alfabetycznym spisie miejscowości na terenie Śląska wydanym w 1830 r. we Wrocławiu przez Johanna Knie miasto występuje pod obecnie używaną, polską nazwą Toszek oraz niemiecką nazwą Tost we fragmencie "Toszek, polnische Benennung von Stadt u. Schlossgemeinde Tost, Kr. Tost-Gleiwitz"[9].

Statystyczny opis Prus z 1837 r. notuje "Tost (pol. Toszeck)"[10]. Polską nazwę Toszek oraz Toszecko w książce "Krótki rys jeografii Szląska dla nauki początkowej" wydanej w Głogówku w 1847 r. wymienił śląski pisarz Józef Lompa[11]. Topograficzny opis Górnego Śląska z 1865 roku notuje kilka nazw miejscowości "Tossetz, Tossek, Toscheck und Thosech"[12].

Historia[edytuj]

Opis Górnego Śląska z 1865 r. charakteryzując ludność Toszka zamieszkującą w połowie XIX w. miasto podaje informację, że większość mieszkańców to Polacy - "Die Bevolkerung ist polnischer Abstammung und spricht auch meist polnisch, doch giebt es nur noch Wenige, und dies sind lediglich altere Leute, weiche nicht deutsch verstehen" czyli w tłumaczeniu "Ludność ma polskie pochodzenie i mówi prawie wyłącznie po polsku, są nawet osoby starsze, które wcale nie znają niemieckiego."[12].

Kalendarium[edytuj]

  • miasto powstało między 1155, a 1201 r. (prawdopodobnie założone około 1163 r. przez Bolesława Wysokiego)
  • 1201 – pierwsza wzmianka o miejscowości w bulli papieża Innocentego III – o kościele pw. Św. Piotra w Tossecz
  • 1201-1281 – Toszek częścią państwa górnośląskiego
  • 1235 – Toszek otrzymuje prawa miejskie
  • 1281-1355 – miasto częścią księstwa kozielsko-bytomskiego
  • 1303-1328 – stolica Księstwa Toszeckiego
  • 1357-1414 – ziemia toszecka częścią księstwa cieszyńskiego
  • 1532-1742 – Toszek pod panowaniem dynastii habsburskiej
  • 1677 – pożar zamku i miasta
  • 1811 – pożar zamku, właścicielem Gaschinowie
  • 1833 – pożar miasta
  • 1881 – utworzenie prowincjonalnego domu pracy przymusowej
  • 1924 – Toszek po raz pierwszy zajaśniał światłem elektrycznym
  • 1945 – na terenie miasta istnieje obóz NKWD
  • 1974 – Toszek uznany „Mistrzem Gospodarności”

Zabytki[edytuj]

Budynki[edytuj]

  • Dom Bractwa Strzeleckiego – budynek znajdujący się na ulicy Strzeleckiej naprzeciw schodów wiodących z placu kościelnego, obecnie opuszczony i niszczejący.
  • Dolny dwór – budynek znajdujący się w podwórzu za domem Bractwa Strzeleckiego, obecnie mieszczą się w nim mieszkania komunalne.
  • Zamek w Toszku – gotycki zamek z przełomu XIV i XV w.

Pomniki[edytuj]

  • Kolumna z postacią św. Jana Nepomucenakolumna znajduje się na rynku.
  • Pomnik pomordowanych przez NKWD w Toszku
  • Głaz ku czci poległych w czasie I i II wojny światowej

Wspólnoty wyznaniowe[edytuj]

Kościół katolicki[edytuj]

Świadkowie Jehowy[edytuj]

Cmentarze[edytuj]

  • Cmentarz żydowskikirkut przy ulicy Wielowiejskiej obecnie nieczynny i zniszczony.
  • Cmentarz parafialny – cmentarz przy ulicy Parkowej.
  • Cmentarz komunalny – cmentarz przy ulicy Wielowiejskiej, dawniej cmentarz ewangelicki.

Edukacja[edytuj]

Przedszkola[edytuj]

  • Przedszkole nr 1, ul. Dworcowa 21

Szkoły podstawowe[edytuj]

  • Szkoła podstawowa im. Gustawa Morcinka, ul. Wilkowicka 2

Gimnazja[edytuj]

  • Gimnazjum im. Ireny Sendler, ul. Dworcowa 27

Turystyka[edytuj]

Przez miasto przebiegają szlaki turystyczne:

Komunikacja[edytuj]

Od 17 lipca 2014 r. Toszek jest członkiem Międzygminnego Związku Komunikacji Pasażerskiej w Tarnowskich Górach.

Transport[edytuj]

Drogowy[edytuj]

Drogi Wojewódzkie:

Drogi krajowe:

Kolejowy[edytuj]

Stacje:

Sport[edytuj]

Piłka nożna

W Toszku działa założony w 1917 r. „Klub Sportowy Zamkowiec Toszek”, grający w sezonie 2014/2015 w lidze okręgowej, w grupie Katowice II. Barwy klubowe to niebiesko-biały.

Łucznictwo

W Toszku działa „Klub Łuczniczy A3D Toszek, powstały w 2011 r. z inicjatywy grupy miejscowych łuczników. Prowadzony jest przez instruktora-trenera łucznictwa, Romana Krupę. Skupia zawodników, sympatyków i pasjonatów łucznictwa oraz uczniów Łuczniczej Szkółki. Od 14.06.2012 Klub Łuczniczy jest licencjonowanym klubem Polskiego Związku Łuczniczego (PZŁucz) [13].

Urodzeni w Toszku[edytuj]

Współpraca międzynarodowa[edytuj]

Miasta i gminy partnerskie:

Zobacz też[edytuj]

Przypisy

Bibliografia[edytuj]

  • Johann Knie: Alpabetisch, Statistisch, Topographische Uebersicht aller Dorfer, Flecken, Stadt und andern Orte der Konigl. Preus. Provinz Schliesen.... Breslau: Barth und Comp., 1830.
  • L. Freiherrn: Der Preußische Staat in allen seinen Beziehungen (...) Dritter Band. Berlin: Verlag von'August Hirschwald, 1837.

Linki zewnętrzne[edytuj]