Woźniki

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Ten artykuł dotyczy miasta. Zobacz też: inne znaczenia hasła Woźniki.
Woźniki
miasto w gminie miejsko-wiejskiej
Ilustracja
Panorama miasta
Herb
Herb Woźnik
Państwo  Polska
Województwo  śląskie
Powiat lubliniecki
Gmina Woźniki
Prawa miejskie 1386
Burmistrz Alojzy Stanisław Cichowski
Powierzchnia 71,01 km²
Populacja (30.06.2016)
• liczba ludności
• gęstość

4395[1]
61,9 os./km²
Strefa numeracyjna (+48) 34
Kod pocztowy 42-289
Tablice rejestracyjne SLU
Położenie na mapie gminy Woźniki
Mapa lokalizacyjna gminy Woźniki
Woźniki
Woźniki
Położenie na mapie powiatu lublinieckiego
Mapa lokalizacyjna powiatu lublinieckiego
Woźniki
Woźniki
Położenie na mapie województwa śląskiego
Mapa lokalizacyjna województwa śląskiego
Woźniki
Woźniki
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Woźniki
Woźniki
Ziemia50°35′12″N 19°03′38″E/50,586667 19,060556
TERC (TERYT) 2407084
SIMC 0932494
Urząd miejski
Rynek 11
42-289 Woźniki
Strona internetowa

Woźniki (niem. Woischnik[2]) – miasto w Polsce położone w województwie śląskim, w powiecie lublinieckim, siedziba władz gminy miejsko-wiejskiej Woźniki. Według danych opartych na badaniach GUS z 2016, miasto ma 4395 mieszkańców[3].

Geografia[edytuj | edytuj kod]

Najwyższym wzniesieniem w granicach miasta jest Coglowa Góra 365 m n.p.m.[4] Miasto leży na Wyżynie Wieluńsko-Woźnickiej (Próg Woźnicki i Obniżenie Liswarty i Prosny). Historycznie leży na Górnym Śląsku.

Według danych z 1 stycznia 2010 powierzchnia miasta wynosiła 71,01 km²[5].

W latach 1975–1998 miasto administracyjnie należało do województwa częstochowskiego.

Demografia[edytuj | edytuj kod]

Piramida wieku mieszkańców Woźnik w 2014[1]:
Piramida wieku Wozniki.png

Sport[edytuj | edytuj kod]

  • W mieście działa piłkarski klub sportowy MLKS Woźniki, którego ma barwy niebiesko-żółte[6]. Występuje w częstochowskiej Lidze Okręgowej w grupie II.[potrzebny przypis].
  • Stadion miejski: 400 miejsc siedzących[7].
  • W mieście znajduje się też pełnowymiarowa hala sportowa, w której organizowane są różnej maści turnieje klubowe lub charytatywne[8].

Nazwa[edytuj | edytuj kod]

W spisanym po łacinie dokumencie średniowiecznym Bolesława opolskiego z dnia 1 września 1310 miasto wymienione jest pod nazwą Wosnik[9].

Nazwę miejscowości w zlatynizowanej staropolskiej formie Woznyky wymienia w latach 1470–1480 Jan Długosz w księdze Liber beneficiorum dioecesis Cracoviensis[10].

Polską nazwę Woźniki w książce „Krótki rys jeografii Szląska dla nauki początkowej” wydanej w Głogówku w 1847 wymienił śląski pisarz Józef Lompa[11].

Historia[edytuj | edytuj kod]

Pocztówka Woźnik z 1902 r.
Rynek w Woźnikach

Pierwsza wzmianka o osadzie pochodzi z 1206, gdy biskup krakowski Fulko przekazał Opactwu św. Wincentego na Ołbinie pod Wrocławiem dziesięcinę ze wsi Voznici w diecezji krakowskiej. W 1241 po najeździe Mongołów zniszczony został gród na Górze Grojec, a tamtejsza ludność osiedliła się na terenie Woźnik. Po 1270 miejscowość otrzymała prawa targowe. W 1310 Woźniki zostają wymienione już jako miasto (civitas) z komorą celną. Fortalicjum w Woźnikach po raz pierwszy pojawia się w dokumencie Władysława II Opolczyka wydanym 17 lutego 1386, nadającym Marchuszowi zwanemu Jochsem, dziedzicowi z Marków, gródek (castrum sive fortalicium) koło Woźnik wraz z wójtostwem w mieście. W zamian nowy wójt miał służyć w wojsku książęcym. Pełne prawa miejskie potwierdzone zostały w dokumentach z 1386 W dniu 15 kwietnia 1412 książę Bernard niemodliński zatwierdził zakup gródka wraz z wójtostwem przez Święcha Wieszowskiego za kwotę 240 grzywien. Sześć lat później, 26 VI 1418, Święch odsprzedaje te dobra Wiczkowi z Kobyłczyc za 250 grzywien[12]. W 1454 odnowione zostało nadanie praw miejskich po wcześniejszym zagrabieniu pieczęci i dokumentu lokacyjnego w czasie potyczki granicznej. Miasto w średniowieczu znajdowało się przy jednej z odnóg szlaku handlowego między Krakowem a Wrocławiem, prowadzącej ze Sławkowa do Poznania[13].

W XVI w. wybudowany został drewniany kościół pod wezwaniem św. Walentego (obecnie zabytek znajdujący się na szlaku architektury drewnianej). Z Woźnik pochodzi pierwsza polska księga miejska (1483–1598; polskie zapisy od 1521)[14]. Do XVIII w. miasto podlegało coraz silniejszemu uprzemysłowieniu, jak wiele sąsiednich miejscowości. Działały na jego terenie fryszerki i kuźnice. Po 1740 status Woźnik został zredukowany do „osady targowej”. W 1798 miasto zostało prawie całkowicie zniszczone w wyniku pożaru. W XIX w. jest obszarem działania Józefa Lompy, który na jego terenie założył bibliotekę publiczną. W drugiej połowie XIX w. Woźniki liczyły ok. 1500 mieszkańców i była to wówczas jedna z największych miejscowości w ziemi lublinieckiej. W 1858 odzyskało prawa miejskie. W XIX w. na obszarze miasta i sąsiednich gmin eksploatowane miały być pokłady węgla kamiennego i siarki, a na początku XX w. także cynku. Jednakże koncesje nie zostały wykorzystane ze względu na brak połączenia kolejowego. Jednym z głównych udziałowców miał być mieszkający w Świerklańcu Henckel von Donnersmarck.

Podczas II powstania śląskiego obszar ziemi woźnickiej określany był jako Republika Woźnicka. W plebiscycie górnośląskim 20 marca 1921 62% głosujących w mieście opowiedziało się za przyłączeniem do Polski, zaś 38% za pozostaniem w granicach Niemiec; w efekcie decyzją mocarstw Woźniki zostały przekazane Polsce. W 1932 miasto połączone zostało koleją z magistralą węglową prowadzącą do Gdyni. Połączenie to było czynne do lat 90. XX w., kiedy to odcinek Strzebiń-Woźniki został zlikwidowany.

Corocznie w mieście organizowany jest Woźnicki Festiwal Piosenki.

Działalność społeczna[edytuj | edytuj kod]

W 2015 powstało Stowarzyszenie Społeczno-Sportowe „Humane” z siedzibą przy ul. Rynek 5[15], które jest organizatorem wielu imprez charytatywnych na rzecz chorych dzieci. Stowarzyszenie organizuje turnieje sportowe w miejscowej hali, koncerty, jak i wyjazdy[potrzebny przypis].

Zabytki i pomniki miasta[edytuj | edytuj kod]

  • Układ urbanistyczny miasta.
  • Kamienice na Rynku i w ulicach odchodzących od niego.
  • Kościół św. Katarzyny – wzmianki o kościele pochodzą już 1346, był użytkowany przez protestantów w latach 1570–1628. Jest to budowla w stylu romańskim na planie krzyża, lecz wyposażenie kościoła nawiązuje do baroku.
  • Kościół św. Walentego – drewniany, o konstrukcji zrębowej z wyposażeniem w stylu barokowym. Zbudowany w XVI w. w miejscu pierwotnego kościoła dla dawnej osady Woźniki. przy kościele znajduje się cmentarz m.in. z poległymi powstańcami śląskimi oraz grób Józefa Lompy.
  • Ratusz miejski – budynek wybudowany w latach 1858–1862.
  • Kaplica św. Floriana – wybudowana w 1772.
  • Kaplica Góra Oliwna – zbudowana w 1910 z cegły na jednym ze wzgórz w pobliżu miasta.
  • Kaplica św. Jana Nepomucena na Rynku.
  • Zamczysko średniowieczne z XIV wieku w postaci pozostałości wałów i fos położonych około 1 km na południe od rynku, na wschodnim brzegu potoku Łana, na terenie zwanym Staromieście w pobliżu cmentarza z drewnianym kościółkiem św. Walentego. W miejscu tym wznosiła się w średniowieczu rezydencja rycerska typu motte.
  • Pomnik Józefa Lompy.
  • Pomnik 500-lecia odnowienia praw miejskich.
  • Pomnik 3 Pułku Ułanów na wzgórzu Florianek.
Zabytki i pomniki miasta
Nagrobek Józefa Lompy przy kościele św. Walentego
Pomnik Józefa Lompy na rynku w Woźnikach
Pomnik poświęcony poległym w obronie ojczyzny we wrześniu 1939

Wspólnoty wyznaniowe[edytuj | edytuj kod]

Miasta partnerskie[edytuj | edytuj kod]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b Woźniki polskawliczbach.pl, w oparciu o dane GUS.
  2. http://web.archive.org/web/20171114072906/http://www.verwaltungsgeschichte.de:80/sch_lublinitz.html.
  3. Ludność. Stan i struktura w przekroju terytorialnym (Stan w dniu 30 VI 2010). , 2010-11-02. Warszawa: Główny Urząd Statystyczny. ISSN 1734-6118. 
  4. Edward Wieczorek: XXI Górnośląskie Sympozjum Krajoznawcze. Regionalna Pracownia Krajoznawcza PTTK w Katowicach, krajoznawca.org, 2007-05-17. [dostęp 2013-11-18].
  5. Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2013 r.. „Powierzchnia i Ludność w Przekroju Terytorialnym”, 2013-07-26. Warszawa: Główny Urząd Statystyczny. ISSN 1505-5507. 
  6. Strona klubu [1].
  7. Oficjalna strona klubu na Facebook [2].
  8. Hala sportowa Woźniki, dziennikzachodni.pl [dostęp 2017-11-20].
  9. Georg Korn, „Breslauer Urkundenbuch”, Erster Theil, Breslau, Verlag von Wilhelm Gottlieb Korn 1870, s. 83.
  10. Joannis Długosz Senioris Canonici Cracoviensis, „Liber Beneficiorum”, Aleksander Przezdziecki, Tom II, Kraków 1864, s. 234.
  11. Józef Lompa, Krótki rys jeografii Śląska dla nauki początkowej, Głogówek 1847, s. 30.
  12. Materiały z grodzisk stożkowatych w Woźnikach i Tarnowicach Starych w zbiorach Muzeum Górnośląskiego w Bytomiu, www.academia.edu [dostęp 2016-04-20].
  13. B. Wyrozumska: Drogi w ziemi krakowskiej do końca XVI wieku, 1977, s. 58.
  14. Stanisław Rospond: Dzieje polszczyzny śląskiej. Katowice, Śląsk, 1959, s. 209, 236–244.
  15. KRS [3].
  16. Dane według wyszukiwarki zborów, na oficjalnej stronie Świadków Jehowy jw.org [dostęp 2018-10-14].
  17. a b Współpraca z zagranicą. UM Woźniki. [dostęp 2011-03-16].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]