Pasterka (województwo dolnośląskie)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Pasterka
Widok wsi ze Szczelińca Wielkiego
Widok wsi ze Szczelińca Wielkiego
Rodzaj miejscowości wieś
Państwo  Polska
Województwo dolnośląskie
Powiat kłodzki
Gmina Radków
Sołectwo Karłów-Pasterka
Wysokość 680–720[1] m n.p.m.
Liczba ludności (III 2011) 21[2]
Strefa numeracyjna 74
Kod pocztowy 57-350
Tablice rejestracyjne DKL
SIMC 0854943
Położenie na mapie gminy Radków
Mapa lokalizacyjna gminy Radków
Pasterka
Pasterka
Położenie na mapie powiatu kłodzkiego
Mapa lokalizacyjna powiatu kłodzkiego
Pasterka
Pasterka
Położenie na mapie województwa dolnośląskiego
Mapa lokalizacyjna województwa dolnośląskiego
Pasterka
Pasterka
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Pasterka
Pasterka
Ziemia50°29′30″N 16°19′37″E/50,491667 16,326944
Strona internetowa miejscowości
Kościół pw. św. Jana Chrzciciela
Kościół pw. św. Jana Chrzciciela

Pasterka (1945–1946 Pasza, niem. Passendorf, cz. Pasterkov[3]) – niewielka wieś w Polsce położona w województwie dolnośląskim, w powiecie kłodzkim, w gminie Radków, w Górach Stołowych u północnych podnóży Szczelińców.

Położenie[edytuj]

Miejsce przecięcia się kilku szlaków i baza wypadowa w najbardziej atrakcyjne partie Gór Stołowych[1]. Do czasu wejścia Polski i Czech do strefy Schengen znajdowało się tutaj przejście graniczne Pasterka-Machovský kříž dla ruchu turystycznego.
Z uwagi na położenie miejscowości w granicach Parku Narodowego Gór Stołowych, możliwości jej rozwoju obwarowane są wieloma regulacjami, np. zakazem wznoszenia nowych obiektów mieszkalnych.
W Pasterce działa schronisko „Pasterka”, chata Łódzkiego Klubu Wysokogórskiego, dom wypoczynkowy „Szczelinka”, ośrodek rekolekcyjno-wypoczynkowy prowadzony przez Caritas Archidiecezji Wrocławskiej, ośrodek szkoleniowo-wypoczynkowy Dolnośląskiej Dyrekcji Dróg i Kolei, pensjonat „Biały Domek”, agroturystyka „Dom przy Kasztanach”, leśniczówka, w której znajduje się lokalna stacja Parku Narodowego, oraz kilka prywatnych domów letniskowych i gospodarstw wiejskich[1].
W centralnym punkcie wsi znajduje się kościół św. Jana Chrzciciela z roku 1787[4] o barokowym wyposażeniu wnętrza, którego rozmiary znacznie przekraczają obecne potrzeby mieszkańców[1]. Obok kościoła znajduje się zabytkowy cmentarz z grobami liczącymi ponad 200 lat[1].

Podział administracyjny[edytuj]

W latach 1975–1998 miejscowość położona była w województwie wałbrzyskim. Z trzech stron otoczona jest granicą z Czechami.

Nazwa[edytuj]

Według niemieckiego nauczyciela Heinricha Adamy'ego nazwa miejscowości pochodzi od polskiej nazwy pasza czyli pożywienia przeznaczonego dla zwierząt hodowlanych[5]. W swoim dziele o nazwach miejscowości na Śląsku wydanym w 1888 roku we Wrocławiu wymienia jako pierwotną, wcześniejszą od niemieckiej nazwę Pasza podając jej znaczenie Weideplatz, czyli tłumacząc na język polski Miejsce paszy, pastwiska[5]. Nazwa została później zgermanizowana na Passendorf[5] i utraciła swoje pierwotne znaczenie. W latach 1945–1946 wieś nosiła nazwę Pasza (uznaną przez Adamy'ego za historycznie pierwszą), zmienioną następnie przez Komisję Ustalania Nazw Miejscowości na obecną.

Historia[edytuj]

Początki Pasterki sięgają XIV lub XV wieku i związane są z kolonizacją czeską[6]. W roku 1477 rejon Pasterki został włączony do hrabstwa kłodzkiego[1]. W latach 1790–1791 nad miejscowością, przy starej drodze do Karłowa, zbudowano Baterię nad Pasterką, pruski fort drewniano-ziemny, obsadzony żołnierzami, lecz już w 1798 r. opuszczony dla oszczędności, w 1806 r. zupełnie[7]. W roku 1840 roku miejscowość liczyła 60 domów, a w 1885 roku było w niej 653 mieszkańców[6]. Na początku XX wieku Pasterka była jedną z największych wsi w Górach Stołowych, liczącą ponad 200 budynków, w tym dwa młyny wodne, gorzelnię, 30 warsztatów tkających bawełnę oraz urząd celny. Zabudowa miejscowości rozciągała się wówczas na wysokości 670–775 m n.p.m.
Przed II wojną światową Pasterka była dość dużą miejscowością wypoczynkową, liczącą około 1000 stałych mieszkańców i przyjmującą drugie tyle letników. W miejscowości funkcjonowały: urząd celny, gospoda i schronisko młodzieżowe[6]. Po II wojnie światowej wieś opustoszała, zaś rolę głównego ośrodka turystycznego przejął pobliski Karłów. Wiele dawnych gospodarstw i domów letniskowych uległo zniszczeniu i rozbiórce, a na ich dawne istnienie wskazują obecnie tylko fundamenty ukryte wśród łąk i zarośli. Obecnie stała ludność wsi waha się w granicach 20 osób[8] i jest najmniejszą miejscowością gminy Radków. Według Narodowego Spisu Powszechnego (III 2011 r.) liczyła 21 stałych mieszkańców[2]. W sezonie letnim ilość przebywających w niej osób jest jednak wielokrotnie większa. Wszystkie budynki na terenie wsi posiadają kanalizację i bieżącą wodę, co jeszcze do niedawna było ewenementem jak na tak małą miejscowość. System kanalizacyjny i wodny pochodzi jeszcze sprzed czasów II wojny światowej. Wszystkie budynki na terenie wsi są albo budowlami bezpośrednio przejętymi jako mienie poniemieckie, albo stanowią adaptacje i przebudowy dawnych budynków niemieckich.
We wsi znajduje się również unikatowa w Polsce hodowla owiec skudde. Jest to najmniejsza i najbardziej pierwotna rasa owiec w Europie. Te mało wymagające zwierzęta są używane do regulacji łąkowych ekosystemów głównie na terenach chronionych
. Powyżej Pasterki, przy zielonym szlaku do Karłowa znajduje się dawny kamieniołom piaskowca, w którym wyrabiano m.in. koła młyńskie[1].

Od 2012 we wsi odbywa się Dolnośląski Festiwal Podróżników 17 Południk.

Zabytki[edytuj]

Według rejestru zabytków Narodowego Instytutu Dziedzictwa na listę zabytków wpisany jest obiekt[4]:

  • kościół filialny pw. św. Jana Chrzciciela z 1787 roku, wzniesiony na miejscu drewnianego z roku 1612[6]. We wnętrzu zachowało się proste wyposażenie z XVIII wieku[6].

Szlaki turystyczne[edytuj]

szlak turystyczny żółty droga Szklary-SamborowiceJagielnoPrzewornoGromnikBiały KościółNieszkowiceŻelowiceOstra GóraNiemczaGilówPiława DolnaOwiesnoGóra ParkowaBielawaKalenicaZdrojowiskoNowa Ruda – Przełęcz pod KrępcemSarnyTłumaczówGajówRadkówSkalne WrotaPasterka – Przełęcz między Szczelińcem Wlk. a Szczelińcem MałymKarłówLisia PrzełęczBiałe SkałySkalne GrzybyBatorówSkała JózefaDuszniki-ZdrójSchronisko PTTK „Pod Muflonem”SzczytnaZamek LeśnaPolanica-ZdrójŁomnicka RówniaHutaBystrzyca KłodzkaIglicznaMiędzygórzePrzełęcz Puchacza[9]

Trasy i czas pokonania ich pieszo latem:

Zobacz też[edytuj]

Przypisy[edytuj]

  1. a b c d e f g Słownik geografii turystycznej Sudetów. redakcja Marek Staffa. T. 13: Góry Stołowe. Warszawa-Kraków: Wydawnictwo PTTK „KRAJ”, 1992, s. 172-175. ISBN 83-7005-301-7.
  2. a b GUS: Ludność – struktura według ekonomicznych grup wieku. Stan w dniu 31.03.2011 r.
  3. Marek Šebela, Jiři Fišer. České Názvy hraničních Vrchů, Sídel a vodních toků v Kladsku. „Kladský Sborník”. 2003 (5), s. 368, 2003. Universita Hradec Králové. ISSN 1212-1223 (cz.). 
  4. a b Rejestr zabytków nieruchomych woj. dolnośląskiego. Narodowy Instytut Dziedzictwa. [dostęp 7 maja 2013]. s. 81.
  5. a b c Heinrich Adamy: Die schlesischen Ortsnamen, ihre Entstehung und Bedeutung. Ein Bild aus der Vorzeit. Breslau: Verlag von Priebotsch’s Buchhandlung, 1888, s. 71.
  6. a b c d e Waldemar Brygier, Tomasz Dudziak: Ziemia Kłodzka. Pruszków: Oficyna Wydawnicza „Rewasz”, 2010, s. 400. ISBN 978-83-89188-95-3.
  7. Henryk Grzybowski. Bateria nad Pasterką – zapomniana kłodzka fortyfikacja. Geneza powstania i charakterystyka. „Ziemia Kłodzka”. 2013 (nr 226), s. 8–12, maj 2013. Wydawnictwo Ziemia Kłodzka. ISSN 1234-9208. 
  8. Agnieszka Latocha, w: Śladami dawnego osadnictwa w Sudetach (9). Pasterka (Passendorf), „Sudety” nr 12/2012, podaje liczbę 18
  9. Informacje zawarte na stronie PTTK Strzelin; dostęp: 7.03.2014

Bibliografia[edytuj]

Linki zewnętrzne[edytuj]