Województwo kaliskie (I Rzeczpospolita)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Ten artykuł dotyczy województwa kaliskiego I Rzeczypospolitej. Zobacz też: województwo kaliskie.
Województwo kaliskie
Palatinatus Calisiensis
województwo
1314–1793
Herb
Herb województwa kaliskiego
Sentencja: Gentes frenantur superbae[1]
Państwo  I Rzeczpospolita
Prowincja wielkopolska
Data powstania 1314
Siedziba Wojewody Kalisz
Wojewoda zobacz: wojewodowie kaliscy
Siedziba Sejmiku Środa Wielkopolska
Powierzchnia 16523[2] km²
Populacja (1790[3])
• liczba ludności

188 405
Podział administracyjny
Liczba powiatów 6
Liczba reprezentantów
Liczba senatorów 8
Położenie na mapie Rzeczypospolitej
RON województwo kaliskie map.svg
Portal Portal Polska

Województwo kaliskie (łac. Palatinatus Calisiensis) – województwo Korony Królestwa Polskiego istniejące w latach 1314–1793 ze stolicą w Kaliszu; do 1768 największe województwo prowincji wielkopolskiej.

Województwo kaliskie dzieliło się na 6 powiatów. Siedzibą wojewody był Kalisz, a sejmiki ziemskie odbywały się w Środzie (obecnie Środa Wielkopolska). Województwo kaliskie wspólnie z woj. poznańskim obierały starostę generalnego Wielkopolski.

Herbem województwa była głowa tura w koronie z pierścieniem w nozdrzach na tle biało-czerwonej szachownicy.

Terytorium[edytuj | edytuj kod]

Powierzchnia województwa wynosiła ok. 15 320 km², po wyłączeniu województwa gnieźnieńskiego w 1768 ok. 7810 km².[potrzebny przypis]

Powiaty województwa kaliskiego według Adolfa Pawińskiego[4]
Powiat Powierzchnia w mil² Powierzchnia w km²
powiat kaliski 60,27 3318,82
powiat gnieźnieński 50,89 2802,51
powiat kcyński 42,93 2364,38
powiat nakielski 56,35 3103,02
powiat koniński 39,34 2166,69
powiat pyzdrski 50,27 2768,20
Razem (województwo) Σ 300,05 16523,21

Miasta grodowe w województwie kaliskim to: Kalisz, Gniezno, Konin, Kcynia, Nakło, Pyzdry, Złotów.

Znaczniejsze miasta[edytuj | edytuj kod]

 Ta sekcja jest niekompletna. Jeśli możesz, rozbuduj ją.

Urzędy[edytuj | edytuj kod]

Sejmiki województwa kaliskiego zbierały się w Środzie, w kolegiacie Najświętszej Maryi Panny Wniebowziętej (razem z województwem poznańskim). W województwie kaliskim zbierał się również wielkopolski sejmik generalny w Kole, w klasztorze bernardynów przy kościele Nawiedzenia Najświętszej Maryi Panny.

Posiadało 8 senatorów w tym 4 większych tzw. krzesłowych i 4 mniejszych (drążkowych). Senatorami krzesłowymi byli arcybiskup gnieźnieński, wojewoda kaliski, kasztelan kaliski i kasztelan gnieźnieński. Senatorowie drążkowi to kasztelanowie: lądzki, nakielski, biechowski oraz kamieński.

Wojewoda kaliski urzędował na Zamku Królewskim w Kaliszu.

Powiaty (do 1768):

Powiaty (po 1768):

  • kaliski, Kalisz
  • koniński, Konin
  • pyzdrski, Pyzdry

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Stefan Krzysztof Kuczyński, Polskie herby ziemskie. Geneza, treści, funkcje, Warszawa 1993, s. 214.
  2. Andrzej Kamieński, Podziały administracyjne Wielkopolski i związki powiatu z ustrojem kasztelańskim na przestrzeni XVI–XVIII w., w: Studia Administracyjne nr 4, Szczecin 2012, s. 70.
  3. Tabela: Summaryusz Generalny wszelkich dochodów Rzeczypospolitey tak w Koronie iako i w Litwie z kalkulacyą mil kwadratowych, tak со do dymów, podatków, iako i ludzi, w: Dziennik rządowo-ekonomiczno handlowy. Zaymuiący różne Wiadomości, Rządowe, Handlowe, Ekonomiczne, Fabryczne, Kontraktowe na Dobra, Summy, i Produkta. Zajmujący 3 miesiące kwiecień may czerwiec 1790. R.5. T. II. Warszawa 1790.
  4. Adolf Pawiński: Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym. T. 1: Wielkopolska. Warszawa: Gebethner i Wolff, 1883, s. 50.