Mogilno

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy miasta w woj. kujawsko-pomorskim. Zobacz też: inne miejscowości o tej nazwie.
Mogilno
Widok miasta z zachodniego brzegu Jeziora Mogileńskiego
Widok miasta z zachodniego brzegu Jeziora Mogileńskiego
Herb
Herb Mogilna
Państwo  Polska
Województwo  kujawsko-pomorskie
Powiat mogileński
Gmina Mogilno
gmina miejsko-wiejska
Data założenia IX wiek
Prawa miejskie 17 maja 1398
Burmistrz Leszek Duszyński
Powierzchnia 8,32 km²
Wysokość ok. 100 m m n.p.m.
Populacja (III 2011)
• liczba ludności
• gęstość

12 547Green Arrow Up.svg
1486 os./km²
Strefa numeracyjna
+48 52
Kod pocztowy 88-300
Tablice rejestracyjne CMG
Położenie na mapie województwa kujawsko-pomorskiego
Mapa lokalizacyjna województwa kujawsko-pomorskiego
Mogilno
Mogilno
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Mogilno
Mogilno
Ziemia 52°39′N 17°57′E/52,650000 17,950000Na mapach: 52°39′N 17°57′E/52,650000 17,950000
TERC
(TERYT)
6040509034
Urząd miejski
ul. Narutowicza 1
88-300 Mogilno
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Wikisłownik Hasło Mogilno w Wikisłowniku
Strona internetowa

Mogilnomiasto w woj. kujawsko-pomorskim, w powiecie mogileńskim, siedziba władz gminy miejsko-wiejskiej Mogilno. W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do woj. bydgoskiego.

Według danych GUS z 31 marca 2011, miasto posiadało 12 547 mieszkańców[1].

Siedziba dekanatu w archidiecezji gnieźnieńskiej. Ośrodek przemysłowy, centrum handlowo-usługowe dla okolicy o wysokiej kulturze rolnej. Ośrodek szkolnictwa i kultury.

Miasto leży na różnych szlakach turystycznych, z których najważniejszy to Szlak Piastowski.

Położenie[edytuj | edytuj kod]

Mogilno położone jest w geograficznej krainie Wielkopolski. Leży w województwie kujawsko-pomorskim. Jest siedzibą powiatu ziemskiego, którego zasięg obejmuje południowo-zachodnią część województwa. Jest to teren równinny na pojezierzu gnieźnieńskim. Gleby tego rejonu to czarnoziemy. Mogilno jest bardzo ważnym punktem na drogowych i kolejowych szlakach komunikacyjnych. Ziemie te są związane z początkami państwa polskiego, dlatego przez miasto przebiega wiele szlaków turystycznych.

Wody[edytuj | edytuj kod]

W bezpośrednim sąsiedztwie Mogilna mieści się Jezioro Mogileńskie. Przez centrum przepływa rzeka Panna, która która swoje źródło ma w drugim jeziorze znajdującym się w okolicy miasta: Jeziorze Wiecanowskim.

Przyroda[edytuj | edytuj kod]

Park miejski

Samo miasto otaczają niewielkie kompleksy leśne. Tereny są typowe dla pojezierza. Występują tu zróżnicowane zbiorniki wodne z otaczającą je zielenią. Środowisko jest bardzo czyste, gdyż w okolicy nie dużych zakładów przemysłowych. Okalające miasto obszary to głównie tereny rolnicze. W mieście i jego sąsiedztwie znajduje się też kilka pomników przyrody.

Zieleń miejska[edytuj | edytuj kod]

Mogilno posiada Park Miejski z wybudowanym w 2011 roku amfiteatrem, podświetlaną fontanną i placem zabaw. Przy ulicy Tadeusza Kościuszki znajduje się cmentarz. Park znajduje się w bezpośrednim sąsiedztwie jeziora mogileńskiego, co zostało wykorzystane przez władze samorządowe do stworzenia terenów do celów rekreacyjnych. Po za Parkiem Miejskim jest tu jeszcze kilka mniejszych parków i ogrodów.

Herb oraz Symbole miasta[edytuj | edytuj kod]

Herb Mogilna wykuty na jednej z cegieł w kościele

Herb Mogilna przedstawia w polu błękitnym trzy krzyże barwy złotej w układzie w roztrój. Miasto Mogilno uzyskało prawa miejskie w 1398 roku będąc własnością klasztoru, stąd też motyw herbowy. W kolejnych wiekach zapominano o pochodzeniu herbu i zastępowano krzyże mieczami. W okresie zaboru pruskiego herb miasta przedstawiał budynek klasztoru i stojącego przed nim św. Piotra z kluczem w ręku. Na górze tarczy herbowej widniała nazwa miasta, na dole zaś rok: 1794, czyli data przejścia Mogilna pod panowanie pruskie. W XIX wieku używanego jeszcze innego herbu, z trzema kwiatami lilii, który nie miał żadnego uzasadnienia historycznego. Obecnie trwają prace nad nadaniem flagi dla miasta.

Nazwa[edytuj | edytuj kod]

Nazwa Mogilno pochodzi od słowa mogiła, które dawniej oznaczało naturalny pagórek, wzgórze, potem zaczęto tak nazywać kopczyk usypywany zmarłym. Miejscowość w obecnie używanej formie Mogilno wymieniona jest w łacińskim dokumencie z 1282 roku wydanym w Dłusku i sygnowanym przez króla polskiego Przemysła II[2].

Historia[edytuj | edytuj kod]

Początki miasta[edytuj | edytuj kod]

Herb z 1866 roku

Dawniej miasto należało do najważniejszych osad wczesnośredniowiecznej Polski. Należy do najstarszych osad na pograniczu Wielkopolski i Kujaw, jednym z terenów, na których kształtowało się państwo polskie. Na cyplu otoczonym wodami jeziora Mogileńskiego i bagnami od przełomu VIII i IX wieku do X wieku istniała osada wczesnośredniowieczna z palisadą i zasiekami. Od X wieku do przełomu XII i XIII wieku na tym samym miejscu znajdował się gród obronny połączony z lądem dwoma mostami. W XI w. powstał klasztor benedyktynów, który zajął część grodu. Benedyktyni, jak się uważa, zostali sprowadzeni z Tyńca przez Bolesława Szczodrego. Na północ od klasztoru rozwijała się osada, która w 1398 uzyskała od Władysława Jagiełły prawa miejskie.

Rozbiory i panowanie pruskie[edytuj | edytuj kod]

Stara pocztówka z Mogilna

W 1772 miasto włączono do zaboru pruskiego, w latach 1807-1815 należało do Księstwa Warszawskiego. W czasie pożaru w 1808 spłonęły prawie wszystkie domy mieszkalne. Po upadku Księstwa Warszawskiego ponownie należało do Prus, początkowo w ramach Księstwa Poznańskiego (do 1848), następnie w ramach Prowincji Poznańskiej do początku 1919 roku. Od przełomu XVIII i XIX wieku Mogilno przeżywało zastój gospodarczy, przełamany dopiero po wybudowaniu linii kolejowych łączących z Poznaniem i Bydgoszczą (101 km odcinek Poznań-Inowrocław otwarto 26 maja 1872)[3], Strzelnem (dł. 16,7 km; uruchomienie 15 października 1892), Barcinem (dł. 23,9 km; otwarcie 1 października 1912) i Orchowem (dł. 20,4 km; uruchomiono w 1921). Część linii kolejowych dokończono już po odzyskaniu niepodległości przez Polskę. W XIX w. Mogilno słynęło z hodowli koni rasowych, najbardziej znanym hodowcą był Ferdynand Jung, który od 1850 dostarczał ogiery do cesarskich stadnin[4]. Od 1889 do śmierci w 1910 proboszczem w Mogilnie był ks. Piotr Wawrzyniak, działacz społeczny i gospodarczy. Tu również urodził się w 1890 psycholog – Kurt Lewin. Z tego okresu pochodzi większość zabytkowych budynków w centrum.

Powstanie Wielkopolskie[edytuj | edytuj kod]

Mogilno, pomnik bohaterom

Mieszkańcy Mogilna z wielkim zapałem przystąpili do zrywu powstańczego, którego celem było przyłączenie Wielkopolski i Kujaw do odradzającego się po zaborach państwa polskiego. Pruska okupacja skończyła się na przełomie 1918 i 1919 roku. Mieszkańcy miasta walczyli też w innych rejonach Wielkopolski. Do dnia dzisiejszego mieszkańcy czczą pamięć walczących w kolejne rocznicę walk.

Lata międzywojenne[edytuj | edytuj kod]

Dwudziestolecie międzywojenne to dla Mogilna stabilizacja gospodarcza i demograficzna. Liczba mieszkańców powoli rosła. Ludność utrzymywała się głównie z handlu i drobnych usług.

Sytuacja zmieniła się w sierpniu 1939 roku. Coraz bardziej zwiększało się zagrożenie ze strony Niemiec. Burmistrz miasta był bardzo charyzmatyczną osobą. To on zaczął przygotowywać Mogilno do ewentualnej obrony. Powołano Straż Obywatelską. Miejscowa ludność wybudowała doły przeciwczołgowe.

II Wojna Światowa[edytuj | edytuj kod]

Obrona Mogilna przed niemieckimi najeźdźcami trwała 7 dni. Wraz z wkroczeniem do miasta oddziałów Wehrmachtu (11.09.1939r.) rozpoczął się dla żyjących tu Polaków czas represji i prześladowań. Za bohaterską obronę we wrześniu 1939 miasto odznaczono w 1984 r. Krzyżem Grunwaldu III klasy. W czasie obrony zginęło wielu Polaków. Straty niemieckie też nie były małe. Jeden z pocisków artyleryjskich trafił jadący do pożaru wóz strażacki należący do mogileńskich strażaków. Cała załoga samochodu zginęła. Po wkroczeniu Wermachtu rozstrzelano kilkadziesiąt osób, a dużą grupę innych wywieziono. Burmistrzem został mieszkający przed wojną w mieście Niemiec. W końcu stycznia 1945 roku do miasta wkroczyła radziecka Armia Czerwona.

PRL[edytuj | edytuj kod]

Już na początku 1945 roku Rosjanie przekazali miasto pod administracje polską. Okres do 1989 roku to dynamiczny rozwój miasta i wzrost liczby ludności. Do 1975 roku znajdowało się tu starostwo powiatu mogileńskiego (powiaty zniesiono w 1975 r.). Przez większość czasu należało do województwa bydgoskiego.

Mogilno jako stolica powiatu[edytuj | edytuj kod]

Powiat mogileński przywrócono w 1999 roku. Obecnie należą do niego 4 gminy. Miasto zawsze w swojej historii, podczas istnienia powiatów w podziale administracyjnym było siedzibą starostwa. Przez wiele lat, w czasach świetności powiatu, należały do niego gminy: Mogilno, Strzelno, Dąbrowa, Jeziora Wielkie, Pakość, Kruszwica, Janikowo (cześć), Trzemeszno i Orchowo. Podział terytorialny zmieniał się, dlatego te gminy nigdy nie były jednocześnie w powiecie. W czasie, gdy jedne z niego występowały, następne przybywały.

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

Kościół farny widok od zachodu
  • Klasztor i kościół pobenedyktyński, fundowany nie przez Bolesława Szczodrego w 1065, jak do niedawna uważano, ale prawdopodobnie przez Kazimierza Odnowiciela (dokument fundacyjny Szczodrego okazał się falsyfikatem). Mnisi przybyli do Mogilna z Bawarii.
    • kościół zbudowany w połowie XI w., wielokrotnie przebudowywany (m.in.: XIII, sklepienia XV-XVI, koniec XVIII w.). Z kościoła romańskiego zachowane mury prezbiterium wraz z apsydą, części murów bocznych, dwa filary oraz krypta zachodnia, przekryta sklepieniem krzyżowym wspartym na jednym filarze. Krypta ta ma charakter relikwiarzowy, posiada wnękę na relikwiarz, mimo niezaistnienia w Mogilnie żadnego kultu relikwii wczesnośredniowiecznych. Stanowi to zagadkę historyczną dotyczącą założeń fundacyjnych pierwszego benedyktyńskiego klasztoru.
      Z okresu późnogotyckiego pochodzą sklepienia naw, w tym kryształowe w nawach bocznych. Dwuwieżowa fasada zachodnia uzyskała w końcu XVIII w. charakter późnobarokowy. Wyposażenie wnętrza głównie rokokowe.
    • budynek klasztorny, przylegający do kościoła od południa pochodzi częściowo z okresu gotyku i został przebudowany w XVIII w. Składa się z trzech skrzydeł otaczających wirydarz.
    • na dziedzińcu klasztoru benedyktynów studnia z XI w. – najstarsza w Polsce
  • późnogotycki kościół farny św. Jakuba Starszego z ok. 1511, przebudowany w 1839 i 1937 z charakterystyczną dzwonnicą oraz lipą, która została pomnikiem przyrody. Obok kościoła farnego znajduje się plebania wybudowana przez księdza Piotra Wawrzyniaka.
  • ratusz neogotycki z XIX w.
  • kamienice z XIX w.
  • dworzec kolejowy z z XIX wieku
  • synagoga z 1801, przebudowana w 1902 (już nieistniejąca)
  • cmentarz komunalny na przeciwległym do klasztoru brzegu Jeziora Mogileńskiego, założony w 1816. Na jego terenie znajduje się wzniesienie z mauzoleum wybudowanym po II wojnie światowej na miejscu wcześniejszego XVII-wiecznego kościoła drewnianego. Przy głównej alei znajduje się pomnik ku czci ks. Piotra Wawrzyniaka oraz kaplice grobowe z XIX i początku XX w.

Demografia[edytuj | edytuj kod]

Architektura i urbanizacja[edytuj | edytuj kod]

Rynek w Mogilnie

Mogilno jest bardzo zróżnicowane pod względem zabudowy. Miasto możemy podzielić na dwie części wzdłuż linii kolejowe nr 353 rozdzielającej miasto na pół. Po zachodniej stronie miasto występują osiedla domków jednorodzinnych i drobny przemysł. Po wschodniej stronie natomiast blokowiska i inne budynki o charakterze wielorodzinnym. Pomiędzy tymi dwoma częściami miasta występuje starówka z zabudową z przełomu XIX i XX wieku. Są to kamienice od parterowych do trzypiętrowych. Występują tu również budynki z średniowiecza.

Struktura wyznaniowa[edytuj | edytuj kod]

Rzymskokatolickie

Świadkowie Jehowy

Mogilno jest stolicą Dekanatu Mogileńskiego. Leży w Archidiecezji gnieźnieńskiej.

Edukacja[edytuj | edytuj kod]

Kamienica przy Placu Wolności
  • Przedszkola
    • Przedszkole nr 1, ul. Korczaka 1
    • Przedszkole nr 2, ul. Moniuszki 4
    • Przedszkole nr 3, ul. Konopnickiej 15
    • Przedszkole Niepubliczne Ochronka w Mogilnie, ul. Rynek 14
  • Szkoły podstawowe
    • Szkoła Podstawowa nr 2 im. Marii Konopnickiej, ul. Sądowa
    • Szkoła Podstawowa nr 3 im. Mikołaja Kopernika, ul. J.Piłsudskiego
  • Gimnazja
    • Gimnazjum im. ks. Piotra Wawrzyniaka, ul. Powstańców Wielkopolskich 33
  • Szkoły ponadgimnazjalne
    • ZS w Mogilnie, ul. Dworcowa 9 (technikum; drogownictwa, ekonomiczne, informatyczne, liceum ogólnokształcące)
  • Szkoły wyższe
    • Uniwersytet Trzeciego Wieku

Sport[edytuj | edytuj kod]

Hala widowiskowo-sportowa w Mogilnie

W mieście oddano do użytku w 2012 roku nowoczesną halę widowiskowo-sportową. Istnieje tu kryta pływalnia, stadion piłkarski i boiska "ORLIK 2012". Na potrzeby biegaczy i rowerzystów wytyczono specjalne trasy. Oficjalna nazwa stadionu, na którym Pogoń Mogilno rozgrywa swoje mecze to: Stadion Olimpijski im. Michała Olszewskiego, będący w stanie pomieścić ok. 2000 osób (300 miejsc siedzących).

Pogoń Mogilno[edytuj | edytuj kod]

Klub piłkarski, założony 23 maja 1923 roku. Aktualnie występuje w III lidze, do której awansował w sezonie 2011/2012 zajmując pierwsze miejsce w IV lidze kujawsko-pomorskiej.

Sukcesy[edytuj | edytuj kod]

  • Występy w IV lidze: 2005/2006, 2006/2007, 2007/2008, 2008/2009, 2010/2011, 2011/2012
  • Występy w III lidze: 2012/2013

LKSS Sokół Mogilno[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: Sokół Mogilno.

Gospodarka i komunikacja[edytuj | edytuj kod]

Gospodarka miasta to głównie małe firmy i kilka zakładów pracy. Dobrze rozwinięty handel i usługi. Znajduje się tu wiele sklepów sieciowych i banków.

Drogi[edytuj | edytuj kod]

  • 254 – przez Mogilno przebiega droga wojewódzka łącząca Brzozę z DK 15. Jest to skrót do Bydgoszczy omijający Inowrocław.
  • 15 – w sąsiedztwie miasta przechodzi Droga Krajowa nr 15

Trwa budowa obwodnicy, na którą będzie między innymi składał się wiadukt nad linią kolejową nr 353. Otwarcie planowane jest na 2013 rok. W Mogilnie działa 1 linia komunikacji miejskiej.

Koleje[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: Mogilno (stacja kolejowa).

Mogilno jest stacją węzłową. Krzyżują się tu linie:

  • Linia 353 – Poznań Wschód – Žielieznodorožnyj
  • Linia 239 – Mogilno – Orchowo (eksploatowana przez kolej drezynową, planowane jest przekształcenie w linie turystyczną)
  • Linia 231 – Inowrocław Rąbinek – Mogilno (czynna tylko do Kruszwicy)

Zatrzymują się tu wszystkie pociągi REGIO, InterRegio, musicREGIO, viaREGIO i TLK. Codziennie staje tu kilkadziesiąt pociągów pasażerskich.

Turystyka[edytuj | edytuj kod]

Mogilno, domy przy Rynku i ul. Benedyktyńskiej
Widok na klasztor i jezioro Mogileńskie

Mogilno leży na Szlaku Piastowskim i jest jednym z jego atrakcyjniejszych punktów oraz doskonałą przystanią dla turystów zainteresowanych historią państwa polskiego. Stąd można łatwo dojechać do Poznania, Gniezna, Trzemeszna, Strzelna, Kruszwicy, Biskupina oraz sanktuariów w Markowicach i Licheniu.

Walorem ziemi mogileńskiej są malowniczo położone, czyste jeziora, otoczone niewielkimi skupiskami drzew. Urok tych terenów zachęca do inwestycji w rozwój infrastruktury turystycznej.

Kultura[edytuj | edytuj kod]

W mieście bardzo wiele instytucji kulturalnych i pozarządowych. Do najważniejszych należą m.in.:

  • Kino "Wawrzyn"
  • Miejska Biblioteka Publiczna
  • Muzeum Ziemi Mogileńskiej
  • Mogileński Dom Kultury
  • Mogileńska Akademia Filmowa
  • Mogileńskie Towarzystwo Kultury
  • Towarzystwo Przyjaciół Ziemi Mogileńskiej
  • Stowarzyszenie "Magazyn zbożowy GS"
  • Internetowe niekomercyjne radio non-profit "EL-Stacja" [1]

Bezpieczeństwo[edytuj | edytuj kod]

Na terenie miasta działają następujące instytucje dbające o bezpieczeństwo:

Rodzaj Służby Służba Jednostki Adres
Ratownicza Państwowa Straż Pożarna Komenda Powiatowa PSP Mogilno ul. 900-lecia
Ratownicza Pogotowie Ratunkowe Stacja Pogotowia Ratunkowego ul. Kościuszki
Ratownicza Szpital Szpital Powiatowy ul. Kościuszki
Porządkowa Policja Komenda Powiatowa Policji ul. Rynek
Porządkowa Straż Miejska Straż Miejska w Mogilnie ul. Narutowicza
Porządkowa Straż Ochrony Kolei Posterunek Straży Ochrony Kolei ul. Dworcowa

Miasto jest monitorowane. Jest tu też pogotowie gazowe i energetyczne.

Instytucje i Urzędy w Mogilnie[edytuj | edytuj kod]

  • Urząd Miejski
  • Urząd Stanu Cywilnego
  • Urząd Pocztowy Mogilno 1
  • Urząd Pocztowy Mogilno 2
  • Urząd Skarbowy
  • Powiatowy Urząd Pracy
  • Starostwo Powiatowe
  • Stacja Sanitarno-Epidemiologiczna
  • Sąd Rejonowy
  • Prokuratura Rejonowa
  • Komenda Powiatowa Policji
  • Komenda Powiatowa Państwowej Straży Pożarnej
  • Szpital Powiatowy

Media[edytuj | edytuj kod]

Jezioro Mogileńskie zimą

W mieście działają dwa portale internetowe z aktualnościami o mieście (CMG24.pl oraz Mogilno.in). W Gazecie Pomorskiej istnieje mogileńska zakładka tego pisma. Na terenie m.in. Mogilna wydawany jest również tygodnik lokalny "Pałuki i ziemia mogileńska", który można zakupić co czwartek. Dodatkowo co miesiąc ukazuje się bezpłatne czasopismo samorządowe pt. "Rozmaitości Mogileńskie – miesięcznik Rady Miejskiej".

Miasta partnerskie[edytuj | edytuj kod]

Mogilna utrzymuje stosunki partnerskie z:

Przynależność administracyjna[edytuj | edytuj kod]

Historyczna przynależność polityczno–administracyjna Mogilna
Okres Państwo Zwierzchność Jednostka administracyjna
1818-1919 Królestwo Prus Królestwo Prus Prowincja poznańska, powiat mogileński
1919-1939 Polska Rzeczpospolita Polska województwo poznańskie, powiat mogileński
1939-1945 III Rzesza okupacja niemiecka/III Rzesza Kraj Warty, Rejencja mogileńska
1939-1945 Flaga PPP.svg Polskie Państwo Podziemne Okręg Poznań AK, Samodzielny Obwód Mogilno AK
1945-1950 Polska Rzeczpospolita Polska województwo poznańskie, powiat mogileński
1950-1952 województwo bydgoskie, powiat mogileński
1950-1975 Polska Rzeczpospolita Ludowa województwo bydgoskie, powiat mogileński
1975-1989 województwo bydgoskie, rejon mogileński
1989-1998 Rzeczpospolita Polska
od 1999 województwo kujawsko-pomorskie, powiat mogileński, gmina Mogilno


Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Lucyna Nowak, Joanna Stańczyk, Agnieszka Znajewska: Ludność. Stan i struktura w przekroju terytorialnym (Stan w dniu 31 XII 2010 r.). Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 2009-11. ISSN 1734-6118. (pol.)
  2. "Kodeks dyplomatyczny Wielkopolski", tom I, Biblioteka Kórnicka, Poznań 1877, str.475-76.
  3. Ogólnopolska Baza Kolejowa: Historia linii Poznań Wsch. – Žielieznodorožnyj. [dostęp 12 kwietnia 2010].
  4. Beilage zum Amtsblatt, 4 czerwca 1850, s. 18.
  5. Dane według raportów wyszukiwarki zborów (www.jw.org) z 2 lutego 2013.

Literatura[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]