Województwo połockie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Województwo połockie
Herb
Herb
Położenie na mapie województwa
Województwo połockie na mapie I Rzeczypospolitej
Nazwa łacińska Palatinatus Polocensis
Istniało 15041793
Prowincja Litwa
Stolica Połock
Sejmik Połock
Wojewoda zobacz: wojewodowie połoccy
Powierzchnia 21 800 km²
Liczba powiatów brak
Liczba senatorów 2
Ludność 109 848 mieszk.
(1790 [1])

     Położenie województwa połockiego na mapie Wielkiego Ksiestwa Litewskiego

Województwo połockiewojewództwo na Białej Rusi w Wielkim Księstwie Litewskim.

Województwo połockie przekształciło się z Księstwa połockiego. W XII w. księstwo było w posiadaniu Rurykowiczów kijowskich. Na początku XIV w. dostało się pod panowanie Litwinów. Księstwo, nadawane jako uposażenie młodszym synom wielkich książąt, którym jako ostatni władali Andrzej Olgierdowic, a po nim krótko Skirgiełło Iwan, zlikwidował książę Witold. Od tej pory ziemią połocką zarządzał książęcy starosta. Od 1504 r. księstwo zaczęto nazywać województwem[2]. W 1563 r. Iwan Groźny zdobył Połock i prawie cały obszar województwa przyłączył do swego państwa. Ziemie te wróciły do Rzeczypospolitej w 1579 r., po odbiciu Połocka przez Stefana Batorego. W 1655 r. car Aleksy I Michałowicz ponownie zajął województwo połockie, a zostało ono odzyskane na mocy rozejmu andruszowskiego 1667. I rozbiór Polski (1772) podzielił województwo. Północna część wraz z Połockiem przypadła Rosji. Południowa część została (nadal jako województwo połockie) przy Polsce do roku 1793, kiedy to II rozbiór Polski ostatecznie zakończył historię województwa połockiego w Rzeczypospolitej.

Województwo połockie, ze względu na słabe zaludnienie nie było podzielone na powiaty. W okresie Rzeczypospolitej Obojga Narodów szlachta wybierała zatem na sejmiku ziemskim odbywanym w Połocku, tylko dwóch posłów na Sejm i dwóch deputatów do Trybunału Głównego Wielkiego Księstwa Litewskiego, (po jednym do Wilna na jego kadencję litewską i do Mińska na kadencję ruską). Od 1773 r. sejmiki odbywały się w Usaczu. Województwo miało dwóch senatorów. Wojewodę i kasztelana połockiego (krzesłowego czyli większego). Wojewoda szedł w senacie za wojewodą lubelskim a przed bełskim. Tak samo kasztelan wśród kasztelanów większych. Województwo mogło proponować królowi kandydata na wojewodę[3] (podobny przywilej miały w Rzeczypospolitej województwo witebskie oraz starosty generalnego Księstwo żmudzkie). Herbem województwa była litewska Pogoń w białym polu lub na czerwonej chorągwi. Mundur wojewódzki był identyczny ze smoleńskim, czyli karmazynowy kontusz i granatowe: żupan oraz wyłogi.

Dźwina przecinała województwo na dwie równe części. Graniczyło ono od północy z Rosją, od wschodu z województwem witebskim, od południa z województwem mińskim, od południowego zachodu z wileńskim, a od zachodu z Inflantami.

Wojewodami połockimi byli m.in.: Piotr Kiszka, hetman wielki litewski Janusz Kiszka, Stanisław Hlebowicz, Mikołaj Dorohostajski uwieczniony przez Matejkę na obrazie Batory pod Pskowem, Jan Krasiński, Michał Drucki-Sokoliński, Aleksander Ludwik Radziwiłł, kanclerz wielki litewski Aleksander Michał Sapieha, hetman polny litewski Jan Jacek Ogiński, hetman polny litewski Stanisław Ernest Denhoff, niedoszły teść Tadeusza Kościuszki Józef Sylwester Sosnowski.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Tabela: Summaryusz Generalny wszelkich dochodów Rzeczypospolitey tak w Koronie iako i w Litwie z kalkulacyą mil kwadratowych, tak со do dymów, podatków, iako i ludzi, w: Dziennik rządowo-ekonomiczno handlowy. Zaymuiący różne Wiadomości, Rządowe, Handlowe, Ekonomiczne, Fabryczne, Kontraktowe na Dobra, Summy, i Produkta. Zajmujący 3 miesiące kwiecień may czerwiec 1790. R.5. T. II. Warszawa 1790.
  2. Stanisław Kutrzeba: Historia ustroju Polski w zarysie, Tom drugi: Litwa. Lwów i Warszawa: 1921, s. 88.
  3. Volumina legum t.4 s.67 Approbacya przyileiu Woiewodztwa Połockiego