Adolf Pilch

Porucznik Adolf Pilch

Korpus oficerski Zgrupowania "Kampinos" podczas mszy polowej w Wierszach, ok. 10 września 1944 (Adolf Pilch z nr 3)

Mjr Alfons Kotowski ps. "Okoń" przemawia do żołnierzy Zgrupowania "Kampinos" przed wymarszem do lasów świętokrzyskich. Adolf Pilch stoi pierwszy z prawej

Adolf Pilch ps. "Góra", "Dolina" (ur. 22 maja 1914 w Wiśle, zm. 26 stycznia 2000 w Londynie) – jeden z dowódców oddziałów Armii Krajowej, w stopniu kolejno podporucznika, porucznika (1944) i majora (1945?). Walczył w ponad 200 bitwach i potyczkach, w zdecydowanej większości zwycięskich. Odznaczony orderem Virtuti Militari V klasy oraz czterokrotnie Krzyżem Walecznych, autor wspomnień pt. "Partyzanci trzech puszcz".

Urodził się jako ósme dziecko w beskidzkiej rodzinie potomka szkockiego imigranta (uciekiniera przed prześladowaniami religijnymi), wyznania ewangelicko-augsburskiego. Ukończył gimnazjum w Cieszynie i Państwową Wyższą Szkołę Budowy Maszyn i Elektrotechniki im. H. Wawelberga i S. Rotwanda w Warszawie, po czym został powołany do Szkoły Podchorążych Rezerwy Piechoty przy 26 DP w Skierniewicach.

W 1939 niezmobilizowany, przedostał się na Węgry następnie przez Rumunię dotarł do Jugosławii, skąd statkiem "Patria" dopłynął do Francji, gdzie został wcielony do 3 Dywizji Piechoty (początkowo w 9. pułku piechoty następnie 8. pp). W czasie niemieckiej agresji na Francję brał udział w walkach 8. pp, a po kapitulacji Francji i ewakuacji oddziałów polskich, 21 czerwca 1940 dotarł do Plymouth w Wielkiej Brytanii. Tam przeszedł szkolenie dywersyjne cichociemnych, po czym został przerzucony do Polski w nocy z 16 na 17 lutego 1943 i otrzymał przydział do Kedywu Okręgu AK "Czapla" (Białystok), a następnie do Okręgu AK "Nów" (Nowogródek), działając pod psudonimem "Góra".

Będąc oficerem Zgrupowania Stołpce Okręgu Nowogródek AK (zwanym też przez sprzymierzonych wtedy komunistów Otriadem Kościuszko, pod dowództwem mjr Wacława Pełki ps. "Wacław" i por. Kacpra Miłaszewskiego ps. "Lewald"), walczył w Puszczy Nalibockiej z oddziałami niemieckimi i policji białoruskiej. Po zdradzieckim ataku ze strony partyzantki sowieckiej w grudniu 1943 (w czasie którego "Lewald" został porwany samolotem do Moskwy, a większość polskich partyzantów siła wcielona do oddziałów radzieckich) Pilch utworzył z 40 ocalałych z pogromu akowców Polski Oddział Partyzancki pod swoim dowództwem. Wkrótce, zawiązał on taktyczny sojusz (rozejm i dozbrojenie) z okupantem niemieckim przeciwko kilkunastotysięcznym zgrupowaniem sowieckim, co początkowo zostaje odebrane przez Komendę Główną AK jako rokosz: przysłany z Gór Świętokrzyskich Jan Piwnik "Ponury" (wg innych źródeł mjr Maciej Kalenkiewicz "Kotwicz") przekazał "Górze" oraz znajdującemu się w podobym układzie Józefowi Świdzie "Lechowi" ultimatum zaprzestania działalności do czerwca 1944 W ciagu kilku miesięcy, oddział rozrósł się do ponad 800 ludzi (w tym uciekinierzy z oddziałów sowieckich), z czego połowę stanowiła kawaleria i stoczył ok. 200 walk z Sowietami (w tym m.in. z Otriadem Bielskich), czasami przy udziale niemieckim po stronie polskiej. W lecie 1944, w obliczu szybkiego zbliżania się frontu wschodniego w wyniku Operacji Bagration, szczęśliwie przeprowadził 861 żołnierzy wraz z taborami (ponad 150 furmanek) 400 kilometrów na zachód w stronę Warszawy i przekroczył rzekę Wisłę pod Nowym Dworem Mazowieckim (jawnie, mostem, wśród reorganizujących się oddziałów niemieckich).

Pod koniec lipca 1944 Pilch (zmieniwszy pseudonim na "Dolina") podporządkował się w Dziekanowie Polskim kpt. Józefowi Krzyczkowskiemu ps. "Szymon" – komendantowi VIII Rejonu "Łęgów" VII Obwodu "Obroża" Okręgu Warszawskiego AK. Mimo początkowych obaw związanych ze współpracą "Góry" z Niemcami, dowództwo AK wyraziło zgodę na włącznie jego oddziałów ("Doliniacy") w skład Grupy Kampinos i rehabilitację w walce. 2 sierpnia 1944 "Dolina" razem ze swoimi ludźmi zaatakował lotnisko na Bielanach. W nocy z 2 na 3 września 1944 "Dolina" dokonał skutecznego ataku na stacjonujący we wsi Truskaw batalion znienawidzonej formacji SS-RONA, rozgramiając tenże i zabijając 250 rosyjskich esesmanów i raniąc 100, przy stracie zaledwie 10 zabitych i 10 rannych. Po katastrofalnej klęsce oddziałów Grupy Kampinos w bitwie pod Jaktorowem 29 września 1944 Pilch dołączył z oddziałem 80 żołnierzy do 25. pp AK Ziemi Piotrkowsko-Opoczyńskiej Podokręgu Piotrków. Po rozwiązaniu w listopadzie 1944 oddziału, Pilch stanął na czele konnego Oddziału Doliny, walcząc na dawnych szlakach "Hubala" do stycznia 1945, kiedy to ruszyła sowiecka ofensywa zimowa.

W 1945 wyemigrował uciekając przez Czechosłowację do Wielkiej Brytanii, gdzie ożenił się ze swoją polska dziewczyną sprzed wojny, Ewą, która została matką jego trojga dzieci (Anna, Adam i Irena). Odwiedził kraj w 1990, entuzjastycznie witany przez swoich byłych żołnierzy, a także przez przedstawicieli władz, armii i orkiestrę wojskową. W 1998 został odznaczony Medalem Polonia Mater Nostra Est.

Zmarł w 2000 na emigracji; w jego pogrzebie w Wandsworth wzięło udział pod partyzanckim sztandarem czterech z wciąż żyjących "Doliniaków".

Na jego cześć w 2005 nazwano Szkołę Podstawową im. Adolfa Pilcha w Dziekanowie Polskim.

Bibliografia

• Pilch Adolf, "Partyzanci trzech puszcz"
• Ryszard Bielański, "'Góra-Dolina' Adolf Pilch"
• Piotr Głuchowski, Marcin Kowalski, Wojna polsko-ruska pod bokiem niemieckim
• Pułkownik Adolf Pilch
• Ppłk Adolf Pilch ps. "Góra", "Dolina"
• Grupa Kampinos \ Działania bojowe
• Adolf Pilch (The Guardian) (ang.)
• Poland and the SOE (ang.)