Nowy Dwór Mazowiecki

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Nowy Dwór Mazowiecki
Ruiny spichlerza, ul. Kościuszki, kościół św. Michała Archanioła, most Pancera na Narwi, ul. Zakroczymska, Wieża "Czerwona" Twierdzy Modlin, Działobitnia św. Michała, Starostwo Powiatowe, Kościół pw. św. Apostołów Piotra i Pawła, fontanna na skwerze abp. Dobrogosta, fragment ul. Warszawskiej
Ruiny spichlerza, ul. Kościuszki, kościół św. Michała Archanioła, most Pancera na Narwi, ul. Zakroczymska, Wieża "Czerwona" Twierdzy Modlin, Działobitnia św. Michała, Starostwo Powiatowe, Kościół pw. św. Apostołów Piotra i Pawła, fontanna na skwerze abp. Dobrogosta, fragment ul. Warszawskiej
Herb Flaga
Herb Nowego Dworu Mazowieckiego Flaga Nowego Dworu Mazowieckiego
Państwo  Polska
Województwo mazowieckie
Powiat nowodworski
Gmina gmina miejska
Aglomeracja warszawska
Założono przed 1294
Prawa miejskie 1374
Burmistrz Jacek Kowalski
Powierzchnia 28,21 km²
Ludność (2011)
• liczba
• gęstość
28 223
1000,5 os./km²
Strefa numeracyjna
 (+48) 22
Kod pocztowy 05-100, 05-101, 05-102, 05-160
Tablice rejestracyjne WND
Położenie na mapie województwa mazowieckiego
Mapa lokalizacyjna województwa mazowieckiego
Nowy Dwór Mazowiecki
Nowy Dwór Mazowiecki
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Nowy Dwór Mazowiecki
Nowy Dwór Mazowiecki
Ziemia 52°26′N 20°41′E / 52.433333333333, 20.683333333333Na mapach: 52°26′N 20°41′E / 52.433333333333, 20.683333333333
TERC
(TERYT)		 1142014011
Urząd miejski
ul. Zakroczymska 30
05-100 05-101 Nowy Dwór Mazowiecki
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Wikisłownik Hasło Nowy Dwór Mazowiecki w Wikisłowniku
Strona internetowa
Stary dom w centrum miasta
Kościół pod wezwaniem św. Michała Archanioła, 1792
Obelisk ku czci ofiar II wojny światowej
Obelisk w parku miejskim
Wisła w okolicy Nowego Dworu Mazowieckiego
Narew w Nowym Dworze Mazowieckim
Most na Wiśle
Starostwo Powiatowe
Urząd miasta

Nowy Dwór Mazowiecki – miasto i gmina w województwie mazowieckim, w powiecie nowodworskim, położone przy ujściu Narwi do Wisły. Położony jest 34 km od centrum Warszawy.

Ośrodek przemysłowy i usługowy, także dla pobliskich terenów letniskowych.

Spis treści

Położenie [edytuj]

Według danych z roku 2002[1] Nowy Dwór Mazowiecki ma obszar 28 km², w tym:

  • użytki rolne: 29%
  • użytki leśne: 8%

Według danych z 1 stycznia 2010 powierzchnia miasta wynosi 28,21 km²[2]. Miasto stanowi 4,09% powierzchni powiatu.

W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do województwa warszawskiego.

Części miasta: Osiedle Młodych, Śródmieście, Modlin-Twierdza, Nowodworzanka, Stary Modlin (Głasica), Okunin, Kępa Nowodworska.

Miasto (gmina) graniczy z 5 innymi gminami. Sąsiednie gminy: Czosnów, Jabłonna, Pomiechówek, Wieliszew, Zakroczym.

Demografia [edytuj]

Dane statystyczne GUS z 31 grudnia 2011[3]:

Opis Ogółem Kobiety Mężczyźni
jednostka osób  % osób  % osób  %
populacja 28 223 100,0 14 674 52,0 13 549 48,0
gęstość zaludnienia
(mieszk./km²)		 1000,5 514,1 473,9

Historia [edytuj]

Pierwsze ślady bytności ludzi pochodzą z epoki neolitu (4 – 2 tys. lat p.n.e.)[4], natomiast pierwsze ślady osadnictwa pochodzą z około 1,7 tys. lat p.n.e.[5]. Podczas pogłębiania rzeki Narew w 1980 znaleziono także fragmenty łodzi z I w n.e., grot włóczni z XV wieku oraz głownię mieczową z XVII wieku.

Za założyciela późniejszego miasta uważa się księcia Konrada I Mazowieckiego (około 1233), a pierwsza wzmianka pochodzi z 1294, jako o własności wojewody mazowieckiego Jana herbu Nałęcz. Miasto wymieniane jest w dokumentach pod różnymi nazwami: Nowidwor circa fluvium Narew (Nowy Dwór Nad Rzeką Narew) (1355), Nova Curia (Nowy Dwór)[6], Nova Aula, później także Novidwor, Nouidwor czy Nowodwor. 29 czerwca 1374 książę Ziemowit III Mazowiecki nadał osadzie prawa miejskie chełmińskie oraz oddaje je na własność Abrahamowi, Dobrogostowi i Niemierzy, synom Tomisława[7], wraz z przywilejem na połów ryb w Narwi i Wiśle oraz pobieranie cła na rzece Narwi. W 1421 nastąpił podział majątku pomiędzy synami Niemierzy – Abraham osiada w Wielkopolsce koło Wolsztyna, Dobrogost zostaje i przybiera nazwisko Nowodworski.

W 1544 nastąpiło odnowienie praw miejskich przez króla Zygmunta Starego[8], w XVII wieku miał miejsce upadek miasta w wyniku licznych powodzi, zaraz, grabieży i wojen – 30 września 1655 w bitwie pod Nowym Dworem[9] wojska szwedzkie w czasie potopu szwedzkiego rozgromiły tu mazowieckie pospolite ruszenie. Po potopie szwedzkim miasto podupadło do rangi wsi, którą pozostało aż do końca XVIII wieku.

20 czerwca 1782 folwark Nowy Dwór otrzymał ponownie prawa miejskie od księcia Stanisława Poniatowskiego. 21 października 1792 odbyła się konsekracja kościoła parafialnego pod wezwaniem św. Michała Archanioła, fundacji księcia Stanisława. W 1794 Nowy Dwór odkupił hrabia Gutakowski. Po III rozbiorze Polski Nowy Dwór znajduje się w zaborze pruskim, a po kongresie wiedeńskim w zaborze rosyjskim.

Information icon.svg Osobny artykuł: Twierdza Modlin.

W 1807 rozpoczęła się, z rozkazu Napoleona Bonaparte, budowa Twierdzy Modlin, od 1810 budowana była już nie jako magazyn żywności, ale obóz warowny. Nadzór nad budową objął, w miejsce generała Prospera de Chasseloup-Laubat, Jean Mallet de Granville (w 1811 w pracy przy budowie zatrudnionych jest 19 000 ludzi). Od 5 lutego 1813 do 1 grudnia 1813 w oblężonej przez Rosjan twierdzy Modlin bronili się Francuzi. W związku z budową twierdzy nastąpiło ożywienie gospodarcze miasta Nowy Dwór i w 1820 stał się on miastem rządowym oraz otrzymał prawo do organizowania jarmarków. W tym okresie zaczęły powstawać tu szynki i karczmy oraz rozpoczął się napływ ludności niemieckiej, rosyjskiej i żydowskiej.

W 1832 rozpoczęła się rozbudowa twierdzy Modlin pod nową nazwą Nowogieorgiewsk[10] pod nadzorem generała Iwana Iwanowicza Dehna. Twierdza rozbudowywana była jeszcze w latach 60. XIX wieku. Pod koniec tego wieku wybudowano tu linię kolejową, w wyniku czego powstały tu pierwsze zakłady przemysłowe takie jak: fabryka krochmalu, wyrobów fajansowych, fabryka dykty, 2 tartaki a na początku XX wieku powstał tu młyn parowy, fabryka guzików z masy perłowej, browar i dwie masarnie. Pomimo tego miasto niszczone było przez powodzie w 1813, 1844, 1876 oraz w 1888, gdy dodatkowo miasto zniszczył pożar.

W czasie I wojny światowej, w połowie lipca 1915, pod twierdzę Modlin podeszły wojska niemieckie, ostatecznie odcinając garnizon twierdzy od reszty sił rosyjskich 10 sierpnia. W wyniku oblężenia 19 sierpnia 1915 twierdza została zdobyta przez Niemców, a do niewoli dostało się 105 000 ludzi[11]. W trakcie opuszczania twierdzy Rosjanie zniszczyli m.in. mosty na Narwi i Wiśle, sam Nowy Dwór spłonął podczas niemieckiej ofensywy.

W 1918 po odzyskaniu niepodległości twierdzę obsadził polski garnizon pod dowództwem płk. Edwarda Malewicza. W chwili wybuchu wojny polsko-bolszewickiej, w sierpniu 1920, znajdowała się w Nowym Dworze w koszarach przy ul. Paderewskiego kwatera 5 armii pod dowództwem gen. Władysława Sikorskiego. Armia licząca 46 000 żołnierzy jako Grupa Modlin broniła północnego brzegu Narwi i zachodniego brzegu Wkry[12].

W okresie międzywojennym, w latach 1919-1926, na terenie twierdzy, w koszarach mieściła się szkoła Kadetów, Szkoła Podchorążych Broni Pancernych, Centrum Wyszkolenia Saperów i wiele innych jednostek. W latach 20. powstała tu elektrownia i pierwsza stocznia i port Marynarki Wojennej[13].

W 1921 roku Nowy Dwór Mazowiecki liczył 7829 mieszkańców, w tym 3916 Żydów (50% populacji). W 1931 roku proporcje w zaludnieniu miasta nieco się zmieniły. Liczyło ono 9386 mieszkańców, a Żydzi stanowili 46% populacji (4316 mieszkańców)[14].

W czasie II wojny światowej w dniach 13 września – 29 września 1939 trwała obrona twierdzy w kampanii wrześniowej pod dowództwem gen. Wiktora Thommée, po jej upadku została zajęta przez Wehrmacht. Sam Nowy Dwór mocno ucierpiał i został przemianowany na Neuhof, a od 1942 na Bugmünde (gdy zmieniono nazwy ulic na niemieckie). Od maja 1940 do 12 grudnia 1942 istniało tu żydowskie getto, w mieście istniały 4 szubienice wybudowane przez Niemców. W 1944 istniał tu obóz pracy przymusowej. 15 stycznia 1945 o godzinie 17.20 wyzwolono zniszczony w 70% Nowy Dwór.

Po wojnie przystąpiono do odbudowy miasta i jego przemysłu, jednak miasto znów ucierpiało od powodzi w 1947 i w 1962. W końcu 1952 skończono budowę wałów przeciwpowodziowych wzdłuż Narwi, a w 1975 wzdłuż Wisły. W latach 1952-1975 Nowy Dwór był siedzibą powiatu, a po reformie administracyjnej, 1 stycznia 1999 ponownie został miastem powiatowym. W 1961 do Nowego Dworu Mazowieckiego dołączono Modlin a w 2002 roku Okunin.

Przemysł [edytuj]

Miasto posiada rozwinięty przemysł chemiczny, ponadto lekki, spożywczy, elektro – maszynowy, drzewny; wytwórnie artykułów szkolno – biurowych, opakowań, materiałów budowlanych, sprzętu wędkarskiego, zakłady poligraficzne; składy, hurtownie i agencje celne.

Transport [edytuj]

Ważny węzeł drogowy. W mieście krzyżują się drogi krajowe oraz wojewódzkie:

Przez miasto przebiega też linia kolejowa nr 9 (trasa E-65) Warszawa Wschodnia – Gdańsk Główny.

Transport publiczny [edytuj]

Information icon.svg Osobny artykuł: Nowy Dwór Mazowiecki (stacja kolejowa).
Information icon.svg Osobny artykuł: Modlin (przystanek kolejowy).
  • Transport szynowy
    • Samorządowy przewoźnik kolejowy Koleje Mazowieckie uruchamia przez miasto około 50 pociągów dziennie przede wszystkim do Warszawy, Nasielska, ale również do: Ciechanowa, Mławy, Iłowa, Płońska, Sierpca, Legionowa, Radzymina i Tłuszcza[15]
    • Od 15 października 2009 roku w mieście zatrzymują się pociągi pośpieszne firmy PKP InterCity. Od 13 grudnia 2009 oferta została rozszerzona o dodatkowe relacje, dzięki czemu miasto ma bezpośrednie całoroczne połączenie z większością większych miast Polski: Olsztynem, Gdańskiem, Gdynią, Wrocławiem, Łodzią, Katowicami, Radomiem, Kielcami, Częstochową i Krakowem[16]
  • Transport drogowy
    • PPKS Warszawa (baza Nowy Dwór Mazowiecki) – obsługuje 21 linii na terenie powiatu nowodworskiego oraz powiatów ościennych[17]
    • Prywatny przewoźnik Translud – obsługuje dwie regularne linie (nr 2 i 6) na trasie (Zakroczym)Nowy Dwór Mazowiecki – centrum Warszawy (łącznie 92 kursy)[18]
    • PKS Grodzisk Maz. – połączenie do Płocka przez Wyszogród i do Grodziska Maz. przez Leszno, Błonie[19]
    • PKS Ciechanów – kilka połączeń tranzytowych z kierunku Ciechanowa i Płońska do Warszawy[20]

Transport lotniczy [edytuj]

Information icon.svg Osobny artykuł: Port lotniczy Modlin.

Pierwsze regularne połączenie lotnicze na lotnisku Modlin znajdującym się w północnej części miasta odbyło się 15 lipca 2012 roku o godź. 17:30 gdy samolot linii Wizzair wylądował z pasażerami z Budapesztu. Kierunki lotów i linie lotnicze:

Linia Lotnicza Kierunek
Ryanair Barcelona-El Prat, Bolonia, Bristol [od 30 października 2012], Bruksela-Charleroi, Budapeszt, Cork [od 7 listopada 2012], Dublin, Düsseldorf-Weeze, East Midlands [od 30 października 2012], Eindhoven [od 29 października 2012], Frankfurt-Hahn [od 28 października 2012], Glasgow-Prestwick [od 30 października 2012], Liverpool [od 28 października 2012], Londyn-Stansted, Manchester, Mediolan-Bergamo, Oslo-Rygge, Beauvais-Tillé [od 29 października 2012], Rzym-Ciampino, Sztokholm-Skavsta
Wizz Air Barcelona El Prat, Budapeszt, Bruksela-Charleroi, Cork, Doncaster/Sheffield, Eindhoven, Glasgow-Prestwick, Göteborg-City, Liverpool, London-Luton, Malmö-Sturup, Mediolan-Bergamo, Oslo-Torp, Paris-Beauvais, Rzym-Fiumicino, Stockholm-Skavsta
Sezonowo: Burgas, Grenoble [od 8 grudnia 2012], Madryt-Barajas

Sport [edytuj]

W mieście działa wielosekcyjny klub Świt Nowy Dwór Mazowiecki. Jego sekcja piłkarska uczestniczy obecnie w sezonie 2009/10 w II lidze (trzecia klasa rozgrywkowa) w grupie wschodniej. W sezonie 2003/04 klub uczestniczył w rozgrywkach Ekstraklasy.

W Nowodworskim Ośrodku Sportu i Rekreacji znajduje hala sportowa, boisko, otwarty w 2011 roku zespół basenowy, pełnowymiarowe boisko treningowe ze sztuczną nawierzchnią a także korty tenisowe.

Wspólnoty religijne [edytuj]

Zabytki [edytuj]

Podział administracyjny [edytuj]

W Nowym Dworze Mazowieckim utworzono "osiedla" jako samorządowe jednostki pomocnicze miasta[24]. Obszar miasta został podzielony na 8 osiedli o nazwach[25]:

  • Osiedle Nr 1 - Osiedle Centrum
  • Osiedle Nr 2 - Osiedle Młodych
  • Osiedle Nr 3 - Osiedle Pólko (obszar po północnej stronie ul. Bohaterów Modlina)
  • Osiedle Nr 4 - Osiedle Pólko (obszar po południowej stronie ul. Bohaterów Modlina)
  • Osiedle Nr 5 - Osiedle Nowodworzanka
  • Osiedle Nr 6 - Osiedle Modlin Twierdza
  • Osiedle Nr 7 - Osiedle Modlin Stary
  • Osiedle Nr 8 - Osiedle Okunin

Inne [edytuj]

W Nowym Dworze Mazowieckim przy ul. Leśnej znajduje się schronisko dla bezdomnych zwierząt Przyjaciele Braci Mniejszych

Zobacz też [edytuj]

Przypisy

  1. ↑ Portal Regionalny i Samorządowy REGIOset (pol.). regioset.pl. [dostęp 2010-09-14].
  2. ↑ Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2010 r.. Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 2010-08-20. ISSN 1505-5507.
  3. ↑ http://www.stat.gov.pl/gus/5840_13211_PLK_HTML.htm
  4. ↑ W czasie wykopalisk w XIX wieku znaleziono 8 szkieletów ludzkich z okresu neolitu.
  5. ↑ Wyniki wykopalisk w 1962.
  6. ↑ Nazwa może nawiązywać do curii książąt mazowieckich w Zakroczymiu.
  7. ↑ Tomisław najprawdopodobniej był synem wojewody Jana herbu Nałęcz.
  8. ↑ „Odnowienie dwóch dokumentów dziedzicom w Nowym Dworze Danym".
  9. ↑ Właściwie bitwa na terenie dzisiejszego Modlina - dzielnicy Nowego Dworu Maz., Stanisławowa i Nowego Modlina.
  10. ↑ Nazwa obowiązująca w latach 1834-1915.
  11. ↑ W chwili kapitulacji twierdzy znajdowało się w niej 105 000 Rosjan, z czego karabiny posiadało jedynie 39 000 żołnierzy, a artyleria składała się z 1000 przestarzałych armat
  12. ↑ W dniach 13 i 14 sierpnia udało się zająć wojskom bolszewickim część fortów od północnej strony twierdzy, zostały one jednak odbite 15 sierpnia.
  13. ↑ Tutaj zostały zbudowane i zwodowane takie jednostki jak: trałowce "Rybitwa" i "Czajka", kutry dla Flotylli Straży Granicznej – "Mazur", "Ślązak", "Kaszub" oraz pościgowiec "Batory".
  14. ↑ Danuta Bielecka, Społeczność żydowska w Nowym Dworze Mazowieckim w latach 1918-1939, "Rocznik Mazowiecki", 2002, T. 14, s. 100.
  15. ↑ Koleje Mazowieckie
  16. ↑ Rozkład PKP
  17. ↑ Strona PKS
  18. ↑ Strona Translud
  19. ↑ PKS Grodzisk
  20. ↑ PKS Ciechanów
  21. ↑ Cmentarz ewangelicki
  22. ↑ Cmentarz ewangelicki
  23. ↑ Orzeczenie o uznaniu za zabytek
  24. ↑ Uchwały Nr IX/117/95 Rady Miejskiej w Nowym Dworze Mazowieckim z dnia 24 maja 1995 r. ws. utworzenia osiedli w mieście
  25. ↑ Uchwała V/46/2003 Rady Miejskiej w Nowym Dworze Mazowieckim z dnia 20 lutego 2003 r. zmieniająca uchwałę

Bibliografia [edytuj]

  • Ryszard Gołąb: "Ilustrowana Monografia Miasta Nowego Dworu Mazowieckiego z Historią Twierdzy Modlin", wyd. P.P.EVAN, Nowy Dwór Mazowiecki-Warszawa 2001
  • Lechosław Herz, 2002, Puszcza Kampinoska, Pruszków, Wyd. Oficyna Wydawnicza "Rewasz", ISBN 83-85557-96-2.

Linki zewnętrzne [edytuj]

p • d • e
Powiat nowodworski
Miasta
Nowy Dwór Mazowiecki • Nasielsk • Zakroczym
 Herb powiatu nowodworskiego
Gminy miejskie
Nowy Dwór Mazowiecki
Gminy miejsko-wiejskie
Gminy wiejskie
Źródło „http://pl.wikipedia.org/w/index.php?title=Nowy_Dwór_Mazowiecki&oldid=36029672”