Andrzej Deptuch

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Andrzej Deptuch
prezbiter, OFMConv
o. Andrzej Deptuch podczas uroczystości3 Maja 2013 w Sanoku
o. Andrzej Deptuch podczas uroczystości
3 Maja 2013 w Sanoku
Data i miejsce urodzenia 15 grudnia 1919
Łazy
Wyznanie katolickie
Kościół rzymskokatolicki
Prezbiterat 30 sierpnia 1942
Odznaczenia
Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
o. Andrzej Deptuch (w środku). Z lewej ks. dr Andrzej Skiba, z prawej o. Piotr Marszałkiewicz (2011)

Andrzej Tadeusz Deptuch[a], OFMConv. (ur. 15 grudnia 1919 w Łazach) – polski franciszkanin konwentualny. Podczas II wojny światowej działał w AK, tuż po niej w WiN. Aresztowany, prześladowany, więziony i torturowany przez władze komunistyczne PRL. W 2008 awansowany do stopnia podporucznika. Odznaczony Krzyżem Kawalerskim i Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Pochodzenie i nauka[edytuj | edytuj kod]

Urodził się w 1919 w Łazach w gminie Rymanów. Na chrzcie św. otrzymał imię Tadeusz. Jego ojciec Jan uprawiał ziemię i był majstrem murarskim, a matka Julia (z domu Kilarecka) była gospodynią domową. W 1926 jego matka zmarła, a ojciec ożenił się po raz drugi z Kazimierą. Przyszły franciszkanin miał czworo rodzeństwa: siostry Annę i Genowefę oraz braci Michała i Stanisława. Uczęszczał do 7-klasowej szkoły powszechnej im. Marszałka Józefa Piłsudskiego w Rymanowie, do której codziennie przemierzał 3,5 km pieszo.

Jako dziecko czytał często Rycerza Niepokalanej, który stanowił dla niego inspirację. W wieku 14 lat zrodziła się w nim myśl o kapłaństwie. Wówczas we wrześniu 1933 wstąpił w małego seminarium Misyjnego Braci mniejszych Konwentualnych w Niepokalanowie. W czerwcu 1937, po ukończeniu 7. klasy gimnazjum starego typu, zdecydował o wstąpieniu do zakonu franciszkańskiego, po czym w sierpniu tego rozpoczął nowicjat i otrzymał imię zakonne Andrzej (mistrzem nowicjatu był wówczas o. Jerzy Wierdak). W tym czasie przebywał w Niepokalanowie, gdzie uczył się u boku późniejszego świętego o. Maksymiliana Marii Kolbego. 9 sierpnia 1938 złożył pierwszą profesję czasową i został przeniesiony do Lwowa, gdzie rozpoczął studia w seminarium duchownym.

Człowiek musi mieć ideały, dla których żyje. Tego nauczyłem się jako uczeń św. Maksymiliana Kolbego, gdy przebywałem dwa lata w Niepokalanowie.


— o. Andrzej Deptuch (listopad 2008)

Lata wojenne i więzienne[edytuj | edytuj kod]

Formację zakonną w Seminarium Duchownym przerwał wybuch II wojny światowej. Po agresji sowieckiej 17 września 1939 został aresztowany przez sowietów w Rohatynie, jednak wraz z towarzyszami zbiegł z konwoju w Szumlanach, po czym ponownie znalazł się we Lwowie, gdzie ukończył Liceum im. Karola Szajnochy zdając egzamin dojrzałości.

Jeszcze w trakcie wojny, 30 sierpnia 1942 przyjął święcenia kapłańskie z rąk abpa Eugeniusz Baziaka, który w tym czasie prowadził działania zmierzające do zapewnienia ciągłości prac Seminarium Duchownego na Wydziale Teologicznym Uniwersytetu Jana Kazimierza we Lwowie. Następnie, jako duchowny, podjął posługę pasterską i równolegle został absolwentem studiów teologicznych. W roku akademickim 1943/1944 był słuchaczem tajnego Studium Pedagogicznego na UJK w ramach tajnych fakultetów (wykłady odbywały się we lwowskim klasztorze oo. Franciszkanów[1][b]). Oprócz pracy duszpasterskiej i zakonnej oraz obowiązków na studiach, działał także w konspiracji jako członek Armii Krajowej (w związku z rolą klasztoru lwowskiego w tej działalności). Po zakończeniu wojny, 8 grudnia 1945, wraz z innymi zakonnikami w toku wysiedleń został objęty przymusową repatriacją i był zmuszony opuścić lwowski klasztor.

Zamieszkał w Krakowie w tamtejszym klasztorze franciszkańskim. Wkrótce potem 15 stycznia 1946 podjął studia na Wydziale Humanistycznym Uniwersytetu Jagiellońskiego celem kontynuacji studiów przerwanych we Lwowie. Jego edukacja na UJ trwała dwa lata i pozostała nieukończona wskutek aresztowania przez Wojewódzki Urząd Bezpieczeństwa Publicznego we Wrocławiu w czerwcu 1948 w związku z przechowywaniem dokumentów (skrzynki kontaktowej) organizacji antykomunistycznej Wolność i Niezawisłość (WiN). Po trwającym śledztwie i procesie 30 listopada 1948 Wojskowy Sąd Rejonowy we Wrocławiu skazał go na 6 lat pozbawienia wolności za pomoc członkom Okręgowi Lwów AK-WiN[2]. Więziony był od 9 czerwca 1948 w zakładzie karnym wrocławskiego UB. Wobec tego, że był duchownym, został poddany poniżającemu traktowaniu: był bity, torturowany, głodzony, pozbawiany snu, rażony ostrym światłem prosto w oczy, stosowano wobec niego wyszukane metody znęcania się, w konsekwencji doprowadzony do fizycznego wycieńczenia[3][4].

Następnie 27 maja 1949 przewieziono go do Zakładu Karnego w Rawiczu (paradoksalnie więzienie utworzono w XIX wieku decyzją władz ówczesnego zaboru pruskiego w miejsce poddanego likwidacji klasztoru Franciszkanów Braci Mniejszych). Tam został brutalnie pobity, po czym 2 sierpnia 1950 został przeniesiony do Wrocławia, gdzie trafił na oddział szpitalny - w tym miejscu zastosowano wobec niego torturę w postaci użycia 18 razy elektrowstrząsów[2]). 9 lipca 1953 trafił jeszcze do więzienia karno-śledczego w Kłodzku, z którego 21 lipca 1953 został zwolniony. Łącznie spędził w więzieniu 5 lat i 1,5 miesiąca. Mimo tortur zaparł się i nie zdradził prześladowcom informacji o członkach konspiracji. W wyniku sadystycznych metod przesłuchań ucierpiało trwale jego zdrowie, m.in. doznał częściowej utraty słuchu[5]

Przesiedziałem 5 lat i 1,5 miesiąca. Po zwolnieniu jeszcze nas pouczano jak mamy się zachować. Sądzono mnie w sprawie WiN-u, organizacji Wolność i Niezawisłość, za przechowywanie skrzynki kontaktowej. Stosowali albo bicie albo metody psychiczne, z pozbawieniem snu, jedzenia, przesłuchania nocne. Ja byłem na „maglu” około 10 dni i nocy. Po nim już się miało zwidy, następowało takie rozdwojenie jaźni. Zaparłem się i nikogo nie zdradziłem. (...) Mówiłem sobie: Nikt po mnie nie może cierpieć[6].


— o. Andrzej Deptuch

Praca duszpasterska[edytuj | edytuj kod]

o. Andrzej Deptuch odprawiający mszę św. (2014)

Po odzyskaniu wolności pracował jako duchowny w kościołach i klasztorach franciszkańskich następujących miast: Lubomierz (od 1953 do marca 1954 jako wikariusz substytut), Przemyśl (Parafia św. Antoniego Padewskiego w Przemyślu 1954-1945 jako podwładny i ekonom klasztoru), Jasło (Parafia Świętego Antoniego Padewskiego w Jaśle, 1956-1959 prowadził zajęcia z psychologii i logiki w Małym Seminarium oraz udzielał się jako rekolekcjonista i misjonarz), Przemyśl (1959-1960 jako przełożony gwardian), Radomsko (1960-1965 jako przełożony gwardian), Kraków (1965-1968 jako ekonom prowincji), Rychwałd (Sanktuarium Matki Bożej Rychwałdzkiej 1968-1969 jako misjonarz w funkcji podwładnego), Legnica (Kościół św. Jana Chrzciciela 1969-1972 jako misjonarz rekolekcjonista i przełożony III Zakonu w funkcji podwładnego). 26 lipca 1972 został duszpasterzem w kościele i klasztorze Franciszkanów w Sanoku w tamtejszej parafii Podwyższenia Krzyża Świętego i Matki Bożej Pocieszenia. Początkowo pełnił tam funkcję ekonoma klasztornego (w tym czasie przyczynił się do odzyskania domu przy klasztorze, gdzie mieszkają obecnie siostry służebniczki starowiejskie i pokrycia dachu klasztoru blachą). Obecnie sprawuje funkcję spowiednika[7].

W 2002 obchodził jubileusz 60. rocznicy swoich święceń kapłańskich, które miały główny punkt podczas uroczystej mszy św. 15 września 2002[8]. Podczas eucharystii rektor Uniwersytetu Jagiellońskiego, prof. Franciszek Ziejka wręczył o. Deptuchowi Medal 600-lecia Odnowienia Akademii Krakowskiej i Honorowy Dyplom Uniwersytetu Jagiellońskiego.

W lipcu 2002 wrocławski oddział IPN wystąpił do Komisji Ścigania Zbrodni Przeciwko Narodowi Polskiemu z informacją o stosowaniu niedozwolonych metod śledczych wobec franciszkańskiego duchownego. Na tej podstawie zostało wszczęte śledztwo, jednak z braku dowodów postępowanie umorzono.

W 2006 we wrocławskim oddziale Instytutu Pamięci Narodowej powstał krótkometrażowy film dokumentalny pt. „Najwyższa niesprawiedliwość”, dotyczący jego osoby, w tym uwięzienia[2][9].

26 sierpnia 2012 w kościele franciszkanów w Sanoku o godz. 12.00 o. Andrzej Deptuch odprawił Mszę św. dziękczynną z okazji jubileuszu 70. rocznicy święceń kapłańskich[10]. Podczas uroczystej eucharystii homilię przedstawiającą życiorys o. Andrzeja wygłosił ks. dr Andrzej Skiba, proboszcz sąsiedniej parafii Przemienienia Pańskiego w Sanoku[11][12].

Dlaczego zdecydowałem się obchodzić jubileusz 70-lecia? (…) Nie lubię siebie celebrować. Lubię celebrować tylko Boga. Nie myślcie, że kłamię. Moim bzikiem życiowym to była prawda i to gdzieś od 7 roku życia. Moim bzikiem była sprawiedliwość. Moim bzikiem była pracowitość. Dotychczas, za wszystko, za świat myśli, świat języka i świat postępowania nie mogłem z tego ustąpić. Jak nie mogłem podczas śledztwa mówić prawdy, przestałem już mówić. Ale za to dostałem osiemnaście elektrowstrząsów.


— o. Andrzej Deptuch (26 sierpnia 2012)
o. Andrzej Deptuch podczas uroczystości patriotycznych przy Pomniku Żołnierzy Września w Bykowcach (10.09.2010)

W czasie 70-letniej posługi kapłańskiej wygłosił ponad 200 serii rekolekcji i misji. Jest znany z działalności niepodległościowej i postawy patriotycznej, a w działalności duszpasterskiej z płomiennych przemówień, wygłaszanych podczas kazań, jak również w czasie uroczystości narodowych[13][14][15][16].

Życiorys ks. Andrzeja Deptucha został zaproponowany przez Instytut Pamięci Narodowej jako element tematów lekcyjnych z historii najnowszej dla szkół w Polsce[17][18].

Odznaczenia i wyróżnienia[edytuj | edytuj kod]

  • Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski (nadany 11 stycznia 1995 przez Prezydenta RP Lecha Wałęsę za wybitne zasługi w działalności na rzecz suwerenności i niepodległości Polski oraz zasługi w pracy duszpasterskiej)[19][20].
  • Medal 600-lecia Odnowienia Akademii Krakowskiej i Honorowy Dyplom Uniwersytetu Jagiellońskiego (przyznane 15 września 2002 przez rektora prof. Franciszka Ziejkę)[21][20].
  • Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski (nadany 3 maja 2006 przez Prezydenta RP Lecha Kaczyńskiego za wybitne zasługi w działalności na rzecz niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej, za pracę społeczną w środowiskach kombatanckich)[22][20].
  • Srebrna moneta kolekcjonerska (przyznana 17 listopada 2008 przez Instytut Pamięci Narodowej i Narodowy Bank Polski za zaangażowanie w upamiętnianie historii Polski i walkę o jej niepodległość osobom z listy "Kustoszy pamięci" zaangażowanym w działalność narodową i patriotyczną).
  • Awans na stopień oficerski podporucznika (nadany 11 listopada 2008 za zasługi w walce o wolność z postanowienia Prezydenta RP Lecha Kaczyńskiego)[23].
  • Wyróżnienie dwoma srebrnymi monetami kolekcjonerskimi monety kolekcjonerskie przyznanymi podczas uroczystości z okazji 90. rocznicy odzyskania niepodległości współorganizowanej przez Instytut Pamięci Narodowej oraz Narodowy Bank Polski (przyznane w Rzeszowie 17 listopada 2008 przez prezesa NPB, Sławomira Skrzypka[24][25][23].

Otrzymane odznaczenia o. Andrzej Deptuch przekazał jako wota do umieszczenia obok obrazu Matki Bożej Pocieszenia w kościele franciszkanów w Sanoku.

Uwagi

  1. Urodził się jako Tadeusz Deptuch. Andrzej jest imieniem przybranym w zakonie w 1937.
  2. Andrzej Deptuch był jednym z trzech zakonników franciszkańskich będących słuchaczami tajnego studium.

Przypisy

  1. Jan Draus: Uniwersytet Jana Kazimierza we Lwowie 1918-1946. Portret kresowej uczelni. Kraków: Księgarnia Akademicka, 2007, s. 151. ISBN 978-83-7188-964-6.
  2. 2,0 2,1 2,2 Powstał film o o. Deptuchu. franciszkanie.pl, 27 czerwca 2006. [dostęp 30 grudnia 2013].
  3. Tomasz Balbus: Śledztwo we wrocławskim UB. nowezycie.archidiecezja.wroc.pl. [dostęp 30 grudnia 2013].
  4. Międzynarodowo o komunistycznych prześladowaniach duchowieństwa. ekai.pl, 22 listopada 2013. [dostęp 30 grudnia 2013].
  5. Zobaczyć twarze oprawców. niedziela.pl. [dostęp 30 grudnia 2013].
  6. Zniszczyć Kościół. naszawitryna.pl, 23 listopada 2002. [dostęp 30 grudnia 2013].
  7. Wspólnota klasztoru. franciszkanie.esanok.pl. [dostęp 30 grudnia 2013].
  8. Kapłan i patriota, Tygodnik Sanocki nr 39 (568) z 27 września 2002, s. 6.
  9. Wykłady dla maturzystów „Kościół katolicki w Polsce Ludowej” – Strzelin, 18 kwietnia 2008 r.. ipn.gov.pl, 18 kwietnia 2008. [dostęp 29 grudnia 2013].
  10. TAKIE JUBILEUSZE ZDARZAJĄ SIĘ RZADKO - 70 ROCZNICA ŚWIĘCEŃ KAPŁAŃSKICH O. ANDRZEJA DEPTUCHA. franciszkanie.esanok.pl, 25 sierpnia 2012. [dostęp 30 grudnia 2013].
  11. 70-lat posługi kapłańskiej ojca Andrzeja Deptucha (VIDEO HD). esanok.pl. [dostęp 30 grudnia 2013].
  12. Ks. dr Andrzej Skiba. 70 lat posługi kapłańskiej o. Andrzeja Deptucha, franciszkanina. „Góra Przemienienia”, s. 11-15, Nr 36 (475) z 2 września 2012. Parafia Przemienienia Pańskiego w Sanoku. 
  13. PLURIMOS ANNOS DOSTOJNEMU JUBILATOWI. franciszkanie.esanok.pl, 14 grudnia 2009. [dostęp 30 grudnia 2013].
  14. Pro Memoria dla Bukowska. bukowsko.pl. [dostęp 30 grudnia 2013]. [zarchiwizowane z tego adresu (2013-12-30)].
  15. Sprawozdanie - Uroczystość Patriotyczna w Rymanowie - odznaczenia dla "Sokoła". sokolsanok.pl, 14 kwietnia 2012. [dostęp 30 grudnia 2013].
  16. Uroczystości rocznicowe w Bykowcach k. Sanoka. pissanok.pl. [dostęp 30 grudnia 2013].
  17. Lekcje – OBEP Wrocław. ipn.gov.pl. [dostęp 30 grudnia 2013].
  18. Lekcje dla młodzieży. ipn.gov.pl. [dostęp 30 grudnia 2013].
  19. Postanowienie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 11 stycznia 1995 r. o nadaniu orderów. monitorpolski.gov.pl. [dostęp 23 lutego 2014].
  20. 20,0 20,1 20,2 Warszawa: O. Deptuch wśród wybitnych Polaków. franciszkanie.pl, 4 maja 2006. [dostęp 29 grudnia 2013].
  21. Medal Akademii Krakowskiej dla o. Andrzeja Deptucha. franciszkanie.pl, 16 września 2002. [dostęp 30 grudnia 2013].
  22. Postanowienie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 3 maja 2006 r. o nadaniu orderów. monitorpolski.gov.pl. [dostęp 23 lutego 2014].
  23. 23,0 23,1 Kolejne wyróżnienia dla o. Andrzeja Deptucha. franciszkanie.pl, 24 listopada 2008. [dostęp 29 grudnia 2013].
  24. Uroczystość z okazji 90. rocznicy odzyskania niepodległości współorganizowana przez Instytut Pamięci Narodowej oraz Narodowy Bank Polski – Rzeszów, 17 listopada 2008 r.. ipn.gov.pl, 17 listopada 2008. [dostęp 30 grudnia 2013].
  25. Przegląd mediów - 19 listopada 2008 r.. ipn.gov.pl, 19 listopada 2008. [dostęp 30 grudnia 2013].

Źródła[edytuj | edytuj kod]