Berdysz

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Berdysz

Berdysz, bardysz[1] (łac. barducium - siekierka) – broń drzewcowa piechoty zdolna zmiażdżyć zbroję, będąca ciężkim, szerokim toporem o zakrzywionym ostrzu i długim drzewcu (ok. 1,8 m).

Znany był już w starożytności, ale rozpowszechniać zaczął się w średniowieczu, także w XIV wieku w Europie wschodniej, gdzie był używany przez piechotę do walki z jazdą. W XVI i XVII wieku, szczególnie typowy dla piechoty moskiewskiej[1], m.in. oddziałów strzelców.

W Polsce w 1674 roku król Jan III Sobieski wprowadził w wojsku polskim tak zwany zmodyfikowany "berdysz mały", używany jako podpórka zamiast forkietu podczas strzelania z muszkietu, a także jako broń biała[2].

Według zaleceń królewskich piechurzy polscy mieli zbliżać się do przeciwnika oddając tylko jedną salwę, po czym – zawiesiwszy muszkiety na plecach – atakować berdyszami[3].

Zgodnie z analizą rachunków regimentów pieszych z lat 1685-1697 używano berdyszów o trzech długościach – 110, 135 i 155 cm. Należy przypuszczać, że służyły one jako forkiety dla żołnierzy strzelających (kolejno) z pozycji klęczącej, pochylonej i stojącej. W tej konfiguracji stosowano szyk trzyszeregowy, bardzo skuteczny i w obronie i w natarciu[4].

Berdysze znajdowały się na wyposażeniu wojska polskiego do lat dwudziestych XVIII wieku.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. 1,0 1,1 Sprostowania i dopełnienia do t. I-go. W: Zygmunt Gloger: Encyklopedia staropolska. T. I. 1900.
  2. Besala, s.72
  3. Nowak, Wimmer, s.479
  4. Wagner, T.1, s.107

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Jerzy Besala: Wielcy Hetmani Rzeczypospolitej, Krajowa Agencja Wydawnicza 1983, ISBN 83-03-00160-4
  • PWN Leksykon: Wojsko, wojna, broń, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2001, ISBN 83-01-13506-9
  • Marek Wagner: Wojna polsko-turecka w latach 1672-1676, T.1, Inforteditions, Zabrze 2009, ISBN 978-83-89943-34-7
  • Tadeusz M. Nowak, Jan Wimmer: Historia oręża polskiego 963-1795, Wiedza Powszechna 1981, ISBN 83-214-00133-3