Cieśla

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ciesielstwo w dawnych wiekach
Malarz i cieśla w komorze grobowej piramidy Nebamuna (Starożytny Egipt)
Malarz i cieśla w komorze grobowej piramidy Nebamuna (Starożytny Egipt)

Cieśla – zawód związany z obróbką drewna, który polega na wykonywaniu elementów konstrukcji, części wyposażenia oraz detali z drewna, trwale związanych z obiektem działania (budynek, budowla, okręt).

Niejednokrotnie zawody cieśli oraz stolarza są mylone. Cieśla – w odróżnieniu od stolarza czy meblarza – zajmuje się wykonywaniem konstrukcji wieńcowej (zrębu) budynku, więźby dachowej, a stolarz budowlany podłogi, drzwi, okna[1]. W pracy wykorzystuje zestaw narzędzi ciesielskich, wykonując w przygotowanym materiale odpowiednie połączenia. Zwykle do prac ciesielskich niezbędna jest znajomość czytania rysunków technicznych[2].

Historia[edytuj | edytuj kod]

Cieśla przy pracy
Obiekty ciesielskie 1
Obiekty ciesielskie 2
Taran
Taran

Wzmianki o obiektach ciesielskich sięgają zarówno czasów biblijnych (Arka i jej twórca Noe), jak i mitologicznych (Argo, koń trojański). W Polsce najbardziej chyba znanym jest Biskupin (częściowo zachowanym). Wprawdzie drewno nie wytrzymuje zbyt dobrze próby czasu, to jednak w Japonii istnieją zachowane drewniane świątynie pochodzące z VII wieku, zbudowane przez ówczesnych cieśli[3].

W XVXVI wieku ciesielstwo zostało objęte organizacją cechową[3]. Mistrz ciesielski miał terminatorów, których uczył rzemiosła i którzy uzyskiwali tytuł czeladnika.

Później, na skutek rozwoju budownictwa ceglanego, ciesielstwo konstrukcyjne rozwijało się bardziej w mniejszych miastach i na wsi. W ciągu wielowiekowego rozwoju wytworzyły się główne typy budowli (kościół, kapliczka, synagoga, dwór, chałupa, spichlerz itp.), systemy konstrukcji (np. konstrukcja wieńcowa czy sumikowo-łątkowa) i schematy dekoracji[4]. Niezależnie od tego, że wielu historycznych i współczesnych cieśli uważanych jest za rzemieślników, to poziom umiejętności niektórych i tworzenie drewnianych dzieł o niepowtarzalnym pięknie pozwala uznać ich za artystów[3].

Obiekty ciesielskie[edytuj | edytuj kod]

Za początek obróbki drewna można uznać ścięcie pierwszego drzewa przez człowieka za pomocą narzędzia – kamiennego topora. Z biegiem czasu, a szczególnie po wynalezieniu piły, nastąpiła specjalizacja w jego obróbce:

Najstarsze konstrukcje wykonane jako obiekty ciesielskie

Charakterystyka pracy cieśli[edytuj | edytuj kod]

Praca cieśli odbywa się zwykle na placu budowy na otwartej przestrzeni przy zmiennych warunkach atmosferycznych, jak również na zapleczu budowy w pomieszczeniach zamkniętych lub w warsztatach rzemieślniczych. Pracę wykonuje się też w głębokich wykopach lub na wysokościach. Impregnacja drewna powoduje kontakt z substancjami toksycznymi[5]. Z tego względu cieśla powinien być uzdolniony manualnie, silny, wytrzymały fizycznie, z dobrym refleksem, bez lęku wysokości i przestrzeni. Zagrożenia ze strony środowiska pracy to m.in. możliwość upadku z wysokości, urazy kończyn oraz skaleczenia przez ostre i wystające elementy[6]. Przeciwwskazaniami zdrowotnymi do wykonywania zawodu są m.in. wady wzroku wymagające korekcji szkłami, choroby oczu, brak widzenia obuocznego, zaburzenia równowagi, omdlenia i zawroty głowy oraz wiele chorób takich jak wady serca, nadciśnienie tętnicze, cukrzyca i reumatyzm[7].

Rodzaje prac ciesielskich[edytuj | edytuj kod]

Praca cieśli
Cieśla z Tennessee przy pracy, wczesna fotografia kolorowa, czerwiec 1942
Cieśla z Tennessee przy pracy, wczesna fotografia kolorowa, czerwiec 1942

Typowe prace ciesielskie polegają na wykonywaniu:

Przykłady specjalizacji[edytuj | edytuj kod]

Cieśla okrętowy[edytuj | edytuj kod]

Cieśla okrętowy (ang. Carpenter's Mate) specjalizuje się w okrętownictwie i technikach napraw statków oraz ciesielstwie na potrzeby żeglugi. Wykonuje remonty awaryjne pozwalające na zachowanie pływalności statku czy okrętu, np. awaryjne likwidowanie przecieków kadłuba – uszczelnienie poszycia[9]. W czasach żaglowców cieśla okrętowy był szkutnikiem i dodatkowo specjalistą od napraw takielunku, zajmował się też dorabianiem brakujących lub uszkodzonych elementów i był odpowiedzialny za utrzymanie działania urządzeń pokładowych, takich jak: urządzenia sterowe, kabestany, pompa zęzowa itp.; jego rolę można porównać do funkcji, jaką dziś pełni na statkach starszy mechanik[10][11].

Cieśla szalunkowy[edytuj | edytuj kod]

Cieśla szalunkowy zajmuje się wykonywaniem szalunków (konstrukcji z drewna lub metalowo-drewnopochodnych), które są następnie wypełniane betonem, np. schody betonowe i żelbetowe[12].

Maszyny i narzędzia[edytuj | edytuj kod]

Przy obróbce drewna cieśle posługują się narzędziami ręcznymi i elektronarzędziami, oraz używają wyspecjalizowanych maszyn. Jako jeden z nielicznych fachowców budowlanych cieśla wciąż jest zmuszony w niektórych przypadkach do używania narzędzi ręcznych[13]. Powszechne używane narzędzia ręczne to m.in.: młotek, ciesak, strug, piła, dłuto, wyrzynarka, ściski[14], narzędzia traserskie, kątowniki, kątomierze ciesielskie, piony, sznury do znaczenia linii, klamry ciesielskie, klamry budowlane oraz łomy[13]. Maszyny do obróbki to z kolei pilarka tarczowa, frezarka (wykonywanie złączy na wpusty w drewnie), dłutownica łańcuchowa (wykonywanie nacięć i rowków), strugarka, szlifierka taśmowa i tokarka[13][5].

Przykłady osób historycznych pracujących jako cieśle[edytuj | edytuj kod]

Zobacz hasło cieśla w Wikisłowniku
Wikimedia Commons

Prawdopodobnie najbardziej znanymi jako cieśle postaciami (co najmniej w kręgu oddziaływania kultury chrześcijańskiej) są Noe i Józef z Nazaretu[15][16][17], mąż Marii i opiekun Jezusa. Sam Jezus najpierw pomagał ojcu w warsztacie, potem także był cieślą[18]. Inne postaci historyczne lub współczesne parające się ciesielką (ciesiołką[19]) to m.in.:

Przypisy

  1. Cieśla i stolarz – często mylone zawody. Tonerland. [dostęp 2012-05-01].
  2. Zawody związane z budownictwem – Cieśla, Serwis budowlany [dostęp 2012-05-01].
  3. 3,0 3,1 3,2 Steve Burgess: The history of carpentry (ang.). toolboxrenos. [dostęp 2012-05-18].
  4. Hasło: ciesielstwo. Encyklopedia Wiem. [dostęp 2012-05-18].
  5. 5,0 5,1 Cieśla – opis zawodu. Kuratorium Oświaty w Katowicach. [dostęp 2012-05-12].
  6. 6,0 6,1 Cieśla – opis zawodu, Baza zawodów, Centrum Informacyjno-Konsultacyjne Służb Zatrudnienia „Zielona Linia” [dostęp 2012-05-02].
  7. Cieśla - predyspozycje. Kuratorium Oświaty w Katowicach. [dostęp 2012-05-12].
  8. Zadania i obowiązki na stanowisku pracy cieśla. moja-pensja.pl. [dostęp 2012-05-12].
  9. Glenn F. Williams: Uncle Sam’s Webfeet: The Union Navy in the Civil War (ang.). „International Journal of Naval History”, Volume 1 Number 1, kwiecień 2002. [dostęp 2012-05-08]. s. 7.
  10. Carpenter - Cieśla okrętowy. Obowiązki. Serwis Seaman.pl. [dostęp 2012-05-08].
  11. Brian Lavery: Nelson's Navy: The Ships, Men and Organization, tabela Relative Ranks in the Royal Navy, c1810. Annapolis, Md, USA: Naval Institute Press., 1989, s. 136. ISBN 0870212583.
  12. Definicja grupy zawodowej – Cieśle, Jobexpress [dostęp 2012-05-01].
  13. 13,0 13,1 13,2 Bartosz Okoński: Narzędzia ciesielskie. Serwis e-dach, 2012-05-10. [dostęp 2012-05-12].
  14. DT: Tradycyjne narzędzia ciesielskie. Drewno i metal, 2009-12-09. [dostęp 2012-05-12].
  15. Józef Rydzewski: Święty Józef - oblubieniec Maryi. Tygodnik Niedziela, edycja podlaska, 11/2002. [dostęp 2012-05-08].
  16. Artur Sroga: Uroczystość Św. Józefa. Duszpasterstwo Ministrantów Archidiecezji Katowickiej. [dostęp 2012-05-08].
  17. Nasz patron – św. Józef Robotnik. Opoka. [dostęp 2012-05-08].
  18. Ewangelia Marka 6:3
  19. Hasło: Ciesielka. W: Słownik języka polskiego [on-line]. PWN. [dostęp 2012-05-08].
  20. George Mortimer Pullman (ang.). The Pullman State Historic Site, sierpień 2011. [dostęp 2012-05-09].
  21. Bedeutunsvolle Gedenktage für Oberschlesiens Industrie (niem.). „Oberschlesien im Bild”, 1927, nr 33, 1927-08-12. [dostęp 2012-05-09]. s. 4.
  22. Wojciech Orliński: Harrison Ford dla "Gazety": Cieśla Coppoli. Gazeta.pl, 2011-08-26. [dostęp 2012-05-09].
Takashima Takekane, Ilustracja prac ciesielskich, Opowieści dla świątyni Kasuga Taisha (Nara), emaki (1309)
Takashima Takekane, Ilustracja prac ciesielskich, Opowieści dla świątyni Kasuga Taisha (Nara), emaki (1309)