Ferdinand Lassalle

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ferdinand Lassalle

Ferdinand Lassalle (ur. 13 kwietnia 1825 we Wrocławiu jako Ferdinand Lassal - zm. 31 sierpnia 1864, Carouge w Szwajcarii, na skutek rany odniesionej w wyniku postrzału) – polityk niemiecki pochodzenia żydowskiego, myśliciel polityczny, rewolucjonista, działacz socjalistyczny i pisarz.

Młodość[edytuj | edytuj kod]

Ojciec Ferdynanda, Heyman Lassal, nazywał się początkowo Chaim Wolfssohn. Nowe nazwisko wziął od nazwy miasta, w którym chodził do szkoły rabinackiej: Loslau (dzisiejszy Wodzisław)[1]. Matką Ferdynanda była Rozalia Lassal z domu Herzfeld. Lassalle przyszedł na świat jako drugie dziecko swoich rodziców, którzy osiedlili się we Wrocławiu[2]. Ferdynand urodził się w domu przy Karlsplatz nr 2, w budynku postawionym na miejscu zburzonego w 1814 lewobrzeżnego Młyna Siedmiu Kół stojącego nad Czarną Oławą od roku 1291.

Ferdynand już jako piętnastolatek pisał pamiętniki. Zawarł w nich swoje marzenia i zamierzenia – zrównywać szanse i działać dla ludzkości, choćby nawet dużym kosztem. Uczęszczał do szkoły handlowej (Handelsschule) we Wrocławiu, po której zdał maturę. Wbrew woli ojca, biednego rzemieślnika, chciał studiować. W efekcie wraz z matką i siostrą na jakiś czas wyprowadził się z domu. Zdał egzaminy na interesujące go studia, a taki skok społeczny był w ówczesnych czasach rzadkością. Za wypracowane stypendium poszedł więc na te studia. Najpierw we Wrocławiu, a potem w Berlinie. Mówił wtedy o współczesnych Prusach: "Wielkie więzienie pełne ludzi, rządzone przez tyranów". Po studiach przebywał dwukrotnie w Paryżu, gdzie zmienił formę nazwiska na "Lassalle" (mniej przywodzącą na myśl etniczne korzenie) oraz poznał Henryka Heinego[3].

Działalność[edytuj | edytuj kod]

Znaczek poczty niemieckiej wydany w 1964 w stulecie śmierci Lassalle'a

Był założycielem pierwszej partii robotniczej w historii, nazywała się Powszechny Niemiecki Związek Robotniczy (w chwili śmierci Lassalle'a liczyła około 4600 członków[4]). Uważany jest za jednego z twórców socjaldemokracji, bo odrzucał rewolucję. Dlatego w przeciwieństwie do komunistów nie podważał legitymacji systemu, tylko dążył do polepszenia życia robotników w ramach demokracji. Zagorzały zwolennik wolności, równości i sprawiedliwości społecznej. Był przeciwnikiem Marksa na scenie socjalistycznej, pomimo przyjaźni w latach młodości i podobieństw w kilku istotnych kwestiach. Poznali się już podczas studiów w Berlinie. Prowadził agitację zmierzającą do radykalizacji burżuazji w walce z reakcją, krytyk marksistowskiej teorii rewolucji jako drogi do socjalizmu czy też komunizmu. Wśród robotników głosił hasła walki o prawa pracownicze, przekonywał o potencjale tkwiącym w zorganizowanym ruchu robotniczym. Chciał żeby Niemcy były państwem demokratycznym, bez monarchii i radykalizacji. Uważał, że powszechne prawo wyborcze osiąga polepszenie bytu społecznego, poprzez ścisłe współdziałanie z państwem. Siedział w więzieniu za krytykę kanclerza Niemiec – Bismarcka i obrażanie na sali sądowej oskarżyciela, syna jednego z prawników. Krytykował stanowione przez niego prawa (m.in. konstytucję).

Miejsce spoczynku[edytuj | edytuj kod]

Grób F. Lassalle'a i jego rodziców
(omyłkowo podano na nim jako datę urodzenia 11 kwietnia, zamiast 13 kwietnia)

Lassalle pochowany jest na Starym Cmentarzu Żydowskim we Wrocławiu. W czasie II wojny światowej naziści zniszczyli jego grób. W 1946 Polska Partia Socjalistyczna ufundowała nowy nagrobek. Obecnie jest wspominany przez współczesne polskie partie lewicowe, co roku 30 kwietnia przy jego grobie odbywają się skromne uroczystości.

Dzieła[edytuj | edytuj kod]

  • Die Philosophie Herakleitos des Dunklen von Ephesos, Berlin: Franz Duncker, 1858.
  • Der italienische Krieg und die Aufgabe Preussens: eine Stimme aus der Demokratie, Berlin: Franz Duncker, 1859.
  • Das System der erworbenen Rechte (System praw nabytych), Leipzig: 1861.
  • Über Verfassungswesen: zwei Vorträge und ein offenes Sendschreiben (O istocie konstytucji), Berlin: 1862.
  • Arbeiterprogramm: ueber den besondern Zusammenhang der gegenwärtigen Geschichtsperiode mit der Idee (Program robotników), Zürich : Meyer & Zeller, 1863.
  • Offenes Antwortschreiben an das Zentralkomitee zur Berufung eines Allgemeinen Deutschen Arbeiter-Kongresses zu Leipzig (List otwarty do Komitetu Centralnego w sprawie powołania powszechnego, niemieckiego kongresu robotników), Zürich: Meyer and Zeller, 1863.
  • Zur Arbeiterfrage: Lassalle's Rede bei der am 16. April in Leipzig abgehaltenen Arbeiterversammlung nebst Briefen der Herren Professoren Wuttke und Dr. Lothar Bucher, Leipzig: 1863.
  • Herr Bastiat-Schulze von Delitzsch, der ökonomische Julian, oder Kapital und Arbeit (Kapitał i praca czyli Pan Bastiat-Szulce z Delicza, Julian Ekonomiczny), Berlin: Reinhold Schlingmann, 1864.
  • Reden und Schriften, New York: Wolff and Höhne, n.d. [1883].
  • Gesammelte Reden und Schriften, Berlin: P. Cassirer, 1919-1920.

Przypisy

  1. Gösta von Uexküll: Lassalle. Warszawa: Oficyna Historii XIX i XX wieku, 1997, s. 40. ISBN 8390598965.
  2. Gösta von Uexküll: Lassalle. Warszawa: Oficyna Historii XIX i XX wieku, 1997, s. 35. ISBN 8390598965.
  3. Gösta von Uexküll: Lassalle. Warszawa: Oficyna Historii XIX i XX wieku, 1997, s. 66. ISBN 8390598965.
  4. Gösta von Uexküll: Lassalle. Warszawa: Oficyna Historii XIX i XX wieku, 1997, s. 117. ISBN 8390598965.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]


Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]