Syjonizm socjalistyczny

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania

Syjonizm socjalistyczny (hebr. ציונות סוציאליסטית, tsionut sotsialistit), inaczej syjonizm pracy – główny nurt lewego skrzydła ruchu syjonistycznego. Przez wiele lat był główną tendencją w całym ruchu, jako ideologia dominująca w wielu organizacjach syjonistycznych. W przeciwieństwie do tzw. "syjonizmu politycznego", stworzonego przez Theodora Herzla i popieranego przez Chaima Weizmanna, syjonizm socjalistyczny odrzucał twierdzenie, iż państwo żydowskie może powstać w wyniku nakłonienia do jego powołania społeczności międzynarodowej lub mocarstwa takiego jak Wielka Brytania, Niemcy czy Imperium osmańskie. Nurt ten postulował stworzenie państwa poprzez konstrukcję postępowego żydowskiego społeczeństwa żyjącego w wiejskich kibucach i moszawach, w którym znaczną rolę odgrywałby także miejski proletariat.

Syjonizm socjalistyczny (pracy) zyskiwał na popularności i w latach 30. XX wieku miał już więcej zwolenników niż "syjonizm polityczny". Nurt ten zdominował wiele instytucji przedpaństwowej żydowskiej społeczności w Palestynie (jiszuw), zwłaszcza federację związków zawodowych Histadrut. Również Hagana - największa organizacja paramilitarna w Mandacie Palestyny była związana z syjonizmem socjalistycznym. Zwolennicy tej ideologii odegrali wiodące role w wojnie arabsko-izraelskiej w 1948 roku, a później przez dekady zajmowali najbardziej eksponowane stanowiska w izraelskim wojsku.

Głównymi teoretykami syjonizmu robotniczego byli: Mojżesz Hess, Nachman Syrkin, Dow Ber Borochow i Aharon David Gordon, jak również Dawid Ben Gurion oraz Berl Katznelson.

Ideologia[edytuj | edytuj kod]

Mojżesz Hess wydał w 1862 roku pracę "Rzym i Jerozolima", w której oceniał możliwości osiedlenia się Żydów w Palestynie jako środek rozstrzygnięcia kwestii narodowej. Hess zaproponował budowę państwa socjalistycznego, które stopniowo przekształci społeczność żydowską w prawdziwy naród pozbawiony klas społecznych charakterystycznych dla społeczeństw europejskich. Myśl rozpoczętą w pracach Mojżesza Hessa kontynuował Dow Ber Borochow, który uważał ówczesna strukturę społeczną narodu żydowskiego za "odwróconą piramidę" do zmian której może dojść jedynie w ich ojczyźnie. Innym myślicielem syjonistycznym był Aharon David Gordon który pod wpływem europejskiego romantycznego nacjonalizmu zaproponował tworzenie towarzystw żydowskich chłopów. Zarówno Borochow jak i Gordon mieli duży wpływ na utworzenie kibucu Degania Alef w 1909 roku, na południowym brzegu Morza Galilejskiego, na wzór Degania Alef z inicjatywy przedstawicieli żydowskiego ruchu robotniczego powstało kilka innych podobnych kibuców. Jednym z pierwszych działaczy socjalizmu syjonistycznego na terenie Palestyny był Josef Trumpeldor[1]. Trumpeldor zginął w trakcie obrony żydowskich osiedli w Tel Chaj i Górnej Galileli przed oddziałami arabskimi, przez co stał się ikoną lewicowych syjonistów jak i żydowskim bohaterem narodowym. Albert Einstein był zagorzałym zwolennikiem zarówno socjalizmu syjonistycznego jak i współpracy żydowsko-arabskiej[2].

Zdaniem krytyków już w 1920 roku główny nurt ruch robotniczego lekceważył swoje socjalistyczne korzenie i koncentrował się na budowaniu narodu izraelskiego[3]. Po wojnie sześciodniowej w 1967 roku kilku czołowych syjonistów socjalistycznych założyło "Ruch na Rzecz Wielkiego Izraela" wzywając przy tym do utrzymania obszarów zdobytych w czasie wojny. Z lewicowym nurtem narodowym związani byli między innymi Icchak Cukierman, Cywia Lubetkin, Samuel Agnon, Isser Harel i Abraham Joffe. w 1969 izraelska lewica narodowa wystartowała do Knesetu jako "Lista dla Ziemi Izraela", ale nie udało się jej przekroczyć progu wyborczego. Przed wyborami w 1973 ugrupowanie to dołączyło do Likudu i zdobyło 39 mandaty. Inni socjaliści pracy tego okresu, głównie ci skupieni w Izraleskiej Partii Pracy opowiadali się za poprawą stosunków z arabami kosztem utraty terenów zdobytych w czasie wojny sześciodniowej. Podpisanie porozumień w Oslo w 1993 roku, stało się centralnym punktem polityki zagranicznej Partii Pracy pod przywództwem premiera Icchaka Rabina i ministra spraw zagranicznych Szymona Peresa. Partia Pracy w Izraelu stopniowo przyjęła ścieżkę polityczną zbliżoną od innych partii socjaldemokratycznych (między innymi brytyjskiej Partii Pracy). Choć pod kierownictwem Amira Pereca zauważalny jest skręt partii w lewą stronę sceny politycznej.

Partie polityczne[edytuj | edytuj kod]

Dwie pierwsze partie syjonizmu pracy zostały założone przez imigrantów żydowskich w Palestynie w czacie drugiej alij (1904-1914), pierwszą z nich była pacyfistyczna i antymilitarystyczna "Hapo'el Hatza'ir", drugą była natomiast marksistowska "Poalej Syjon", która dzieliła się na lewe i prawe skrzydło. W 1919 prawe skrzydło partii założyło ugrupowanie pod nazwą "Ahdut HaAvoda". W 1930 "Ahdut HaAvoda" i "Hapo'el Hatza'ir" połączyły się w partię Mapai. Poalej Syjon-Lewica połączyła się z innymi grupami lewicowymi i dołączyła do Mapam. Do lat 70. centrolewicowe Izraelska Partia Pracy i Mapai zdominowały scenę polityczną niepodległego Izraela. Mapai w 1992 roku połączyła się z mniejszymi socjaldemokratycznymi ugrupowaniami tworząc Meretz[4].

Rozwój żydowskich partii lewicowych przed 1948 rokiem

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Segev, Tom (1999). One Palestine, Complete. Metropolitan Books. str. 122–126. ISBN 0-8050-4848-0.
  2. Stachel, John (2001-12-10). Einstein from 'B' to 'Z'. Birkhäuser Boston. str. 70. ISBN 0-8176-4143-2.
  3. Tzahor, Z. (1996). "The Histadrut". In Reinharz; Shapira. Essential papers on Zionism. str. 505. ISBN 0-8147-7449-0
  4. Z. Sternhell, 1998, 'The Founding Myths of Israel', ISBN 0-691-01694-1