Léopold Sédar Senghor

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Léopold Sédar Senghor
Senghor1981.jpg
Data i miejsce urodzenia 9 października 1906
Joal
Data i miejsce śmierci 20 grudnia 2001
Verson
1. prezydent Senegalu
Przynależność polityczna Senegalski Związek Postępowy
Okres urzędowania od 6 września 1960
do 31 grudnia 1980
Następca Abdou Diouf
Odznaczenia
Krzyż Wielki Narodowego Orderu Lwa (Senegal) Krzyż Wielki Orderu Zasługi (Senegal) Komandor Orderu Palm Akademickich (Senegal) Krzyż Wielki Orderu Białej Róży (Finlandia) Krzyż Wielki Legii Honorowej (Francja) Krzyż Wielki Narodowego Orderu Zasługi (Francja) Komandor Orderu Sztuki i Literatury (Francja) Komandor Orderu Palm Akademickich (Francja) Krzyż Kombatanta 1939-1945 (Francja) Kollana Orderu Izabeli Katolickiej (Hiszpania) Wielka Kollana Wojskowego Orderu Świętego Jakuba od Miecza (Portugalia) Order Zasługi Republiki Włoskiej I Klasy z Wielką Kollaną (1951-2001) Medal 2500-lecia Imperium Perskiego
Galeria zdjęć w Wikimedia Commons Galeria zdjęć w Wikimedia Commons
Kolekcja cytatów w Wikicytatach Kolekcja cytatów w Wikicytatach

Léopold Sédar Senghor (ur. 9 października 1906 w Joal, zm. 20 grudnia 2001 w Verson)[1]senegalski polityk i poeta. Pierwszy prezydent Republiki Senegalu.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Edukacja i pobyt we Francji[edytuj | edytuj kod]

Urodził w rodzinie kupieckiej z Joal-la-Portugaise w 1906 w. Po ukończeniu liceum w Dakarze, od 1928 studiował nauki humanistyczne w Paryżu. Następnie przez szereg lat był nauczycielem w liceach w Tours i Paryżu. We Francji spotkał wielu afrykańskich intelektualistów. Senghor został przyjacielem Aimé Césaire i Léona Damasa. Wraz z dwójką przyjaciół sformułował teorie négritude czyli ruchu literackiego i politycznego zapoczątkowanego w opozycji wobec rasizmu i francuskiego kolonializmu. We Francji poznał też m.in. Georges Pompidou (przyszłego premiera i prezydenta Francji) oraz pisarzy Roberta Merle i Pierre Kursela. Po skończeniu edukacji rozpoczął pracę w liceum w Tours[2].

W 1933 roku wziął udział w formułowaniu Towarzystwa Zachodnioafrykańskich Studentów, której to organizacji później został prezesem. Na spotkaniach Towarzystwa dyskutowano nt. asymilacji narodów kolonializowanych, metyzacji i o konieczności utrzymania związków z kulturą rdzennej Afryki. Rok później razem z Damasą i Césaire wydawał pismo studenckie „L’Etudiant Noir” („Czarny Student”) - pismo opowiadało się za dekolonizacją i krytykowało politykę deafrykanizacji oraz poruszało tematykę sztuki i folkloru Afryki, pismo nie ingerowało jednakże w sprawy bardziej polityczne. W 1936 roku choć głosował na skrajną lewicę, dołączył do centrolewicowej partii SFIO (Oddział Francuski Międzynarodówki Robotniczej) i zainteresował się marksizmem. Jego zainteresowanie wzbudziły też poglądy Mahatma Gandhiego o którym później mówił że to on ukształtował w dużej mierze jego późniejsze poglądy[2].

W okresie II wojny światowej wstąpił do armii francuskiej i został schwytany przez Niemców do niewoli. Przez pewien czas przebywał jako więzień w obozie koncentracyjnym po opuszczeniu którego zasilił szeregi ruchu oporu a przez kilka tygodni ukrywał we własnym mieszkaniu żydowską rodzinę. Po wyzwoleniu kraju w roku 1944 został wykładowcą na Narodowym Instytucie Zamorskich Terytoriów na Katedrze Lingwistyki Afrykańskiej. Na Katedrze zajmował się on poezją grupy etnicznej Sererów[2].

Działalność niepodległościowa[edytuj | edytuj kod]

Choć odwiedzał ojczysty kraj stosunkowo rzadko to był zainteresowany mającą miejsce w nim sytuacją polityczną. W 1945, podczas pierwszych wyborów obejmujących również kraje Wspólnoty Francuskiej, za namową Lamina Guey'a został deputowanym do Parlamentu Francji z Senegalu. Wraz z dziewięcioma innymi czarnymi Afrykańczyki utworzył Bloc Africain który wszedł w skład SFIO. Blok rozpadł się gdy większość z działaczy zawiązało współpracę z Francuską Partią Komunistyczną. Senghor wraz z Laminem Guey'em i reprezentantem Gwinei, Diallo, pozostał z centrolewicą. Senghor jako Główny Radny z Senegalu i reprezentant Wielkiej Rady Francuskiej Afryki Zachodniej wziął udział w pracach nad liberalną konstytucją uchwaloną w 1946 (a następnie odrzuconą w referendum przez większość obywateli). W 1946 roku zyskał reelekcję. Dzięki jego działaniom od 7 maja 1946 roku w Senegalu zlikwidowano podział na licznych „poddanych” i nielicznych „obywateli”, dzięki temu każdy mieszkaniec był traktowany jako pełnoprawny obywatel[2].

Senghor pozostał zwolennikiem współpracy w ramach Unii Francuskiej, co jednak było odrzucane przez dużą część działaczy afrykańskich którzy w latach 40. przyjęli poglądy radykalne i interesowali się poglądami marksistowskimi, politycy ci uważali że najważniejsza powinna być decentralizacja Afryki. Radykałowie na czele z Félixem Houphouët-Boigną z Wybrzeża Kości Słoniowej zorganizowali w Bamako konferencję na której utworzyli partię Rassemblement Démocratique Africain które zyskało poparcie francuskich komunistów. Na konferencji nie pokazali się ani Senghor który nie uważał się ani za socjalistę ani za komunistę, ani Gueye. W 1948 roku zerwał współpracę z SFIO i utworzył własna partię o nazwie Bloc Démocratique Sénégalais która połączyła się z Indépendents d'Outre Mer. Nowa partia rywalizowała z dotychczasowym sojusznikiem Senghora, Gueye oraz oddziałem RDA w Senegalu, Union Démócratique Sénégalaise. Po delegalizacji RDA także i jej senegalska sekcja utraciła poparcie a wkrótce potem Senghor wygrał rywalizację z Guey'em. Wpływy Senghora umocnił jeszcze bardziej rozłam w UDS z 1955 roku gdy UDS przeciwny zrywaniu sojuszu z komunistami francuskimi, wystąpił z RDA a zwolennicy centrolewicy w partii utworzyli odrębny Mouvement Populaire Sénégalais[2].

W latach 1948-1958 wykładał w szkole kadr kolonialnych – École nationale de la France d'Outre-Mer. Od 1951 był największym autorytetem politycznym w swojej ojczyźnie. Został on wówczas zwolennikiem socjalizmu demokratycznego i afrykańskiego socjalizmu i porzucił wcześniejsze zainteresowania marksizmem a także własnej koncepcji Jom, Kersa, Mun (Jom – godność, Kersa – szacunek, Mun – godne przyjmowanie tego co przynosi los)[2].

Pomysł federacji[edytuj | edytuj kod]

Postulował on utworzenie wspólnoty francusko-euro-afrykańskiej a także federacji afrykańskiej. Swoje poglądy przedstawił w Radzie Europejskiej w 1953. Rok później zgłosił postulat utworzenia w Afryce francuskiej dwóch federacji. Zyskał poparcie w całej Afryce francuskiej. Jego głównym rywalem stał się Houphouet-Boigny który po zerwaniu z komunistami, przeszedł na pozycję prawicowe, opowiedział się przeciwko federalizmowi (obawiając się że utworzenie federacji spowoduje spadki finansowe biznesmenów z Wybrzeża Kości Słoniowej) Senghora i nawiązał sojusz z François Mitterrandem w rezultacie czego w 1956 roku został ministrem rządu Francji. W rezultacie to Houpbouet zyskał przewagę nad Senghorem[2].

W połowie lat 50. powołał kolejną partię, Bloc Progressiste Sénégalais która weszła w skład międzyterytorialnej partii Convention Africaine która powstała w 1957 z inicjatywy Senghora. CA zjednoczyła się z Mouvement Socialiste Africain Gueye’a. W marcu 1957 Senghor i jego partia zwyciężyła w wyborach w Senegalu gdzie zdobyła 47 na 60 miejsc i powołała własny rząd. Senghor zjednoczył wszystkie partie poza RDA w nowe ugrupowanie, Parti du Regroupement Africain powołane rok później, senegalskim ramieniem partii była Union Progressiste Sénégalaise rządzona przez Gueye i Senghora. W 1957 udało mu się wypracować jedność działań z RDA[2].

W 1958, kiedy Charles de Gaulle zarządził referendum, w którym francuskie kolonie w Afryce miały wypowiedzieć się za podtrzymaniem związków z Francją lub niepodległością – Senghor rzucił hasło głosowania „tak”, czyli za zachowaniem związków z Paryżem. Rozłamowcy przeciwni referendum utworzyli Parti du Regroupement Africain i zbliżyli się do radykalnej Parti Africain de 1’Indépendence. Jedynym krajem który w większości zagłosował przeciw francuskiemu pomysłowi i w rezultacie zdobył niepodległość była Gwinea rządzona przez Sekou Touré[2].

Jako prezydent[edytuj | edytuj kod]

W 1960 kolonie francuskie w Afryce uzyskały niepodległość. Zawiązała się wtedy federacja sąsiadujących ze sobą krajów: Senegalu i Mali. Senghor został przewodniczącym Zgromadzenia Federalnego. Po rozpadzie Federacji Mali został prezydentem Republiki Senegalu, dwa lata później również szefem rządu. Tę ostatnią funkcję przekazał innemu politykowi z partii, której przewodził – Senegalskiego Związku Postępowego, jedynej wówczas legalnej partii w kraju. W 1962 roku doszło do skierowanego przeciwko Senghorowi zamachowi stanu, za udział w spisku aresztowany (pierwotnie skazany na karę śmierci jednakże został ułaskawiony przez Senghora) został premier Mamadou Dia. Przyczyną sporu między Senghorem a Dią były różnice ideowe. Dia opowiedział się bowiem za utworzeniem w Senegalu autorytarnego państwa socjalistycznego[2].

W roku puczu, Senghor przeprowadził referendum w którym zatwierdził nową konstytucję. W jej wyniku kraj stał się republiką prezydencką. Oficjalną opcją ideową kraju stał się socjalizm afrykański. Za umiarkowane poglądy stał się ofiarą krytyki afrykańskich zwolenników socjalizmu w stylu radzieckim, pozostający przyjacielem ZSRR, pisarz Ousmane Sembène przedstawił Senghora w krytyczny sposób w książce „Ostatni z Imperium” gdzie został on przedstawiony jako Léon Minian. Jako przeciwnik wpływów bloku wschodniego w Afryce potępił obecność wojsk kubańskich w Angoli. W ramach demokratyzacji kraju zalegalizował partie opozycyjne - Senegalską Partię Demokratyczną, Senegalski Republikański Ruch i Senegalską Partię Pracy a także wziął udział w procesie obrony praw kobiet, doprowadził do zwiększenia edukacji pośród płci przeciwnej, zwiększył liczbę kobiet w samorządach i na uniwersytetach a w jego rządzie dwie kobiety uzyskały urzędy ministrów (ochrony socjalnej i państwowego sekretarza ds. kobiet). Wspierał monogamię[2].

Mimo narastającej opozycji, zwłaszcza ze strony studentów a także tendencji separatystycznych grup plemiennych, Senghor zdołał zachować swoją pozycję, m.in. dzięki autorytetowi jaki posiadał w dziedzinach pozapolitycznych. Był autorem szeregu tomów poezji, esejów filozoficznych i prac publicystycznych, dotyczących głównie idei négritude i tradycji afrykańskich. Stał się jednym z coraz mniej licznej grupy afrykańskich przywódców z „pierwszego garnituru” – ojców niepodległości. 1 stycznia 1981 ustąpił ze stanowiska prezydenta i wycofał się z życia publicznego. Pozostał honorowym przewodniczącym Socjalistycznej Partii Senegalu (tak przemianowano w 1976 roku Senegalski Związek Postępowy) a także honorowym wiceprezydentem. Osobiście znał wielu czołowych przywódców światowych m.in. Mitteranda, de Gaulla czy Johna Kennedy'ego a także francuskich socjalistów m.in. Léona Bluma i Pierre Mendes-France. Zyskał sympatię wielu światowych intelektualistów, w tym Václava Havla który określił go jako polityka-filozofa o moralności chrześcijanina i humanisty[2].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]