Gävle

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Gävle
Gävle
Państwo  Szwecja
Region Gävleborg län vapen.svg Gävleborg
Gmina Gävle vapen.svg Gävle
Prawa miejskie 1419
Powierzchnia 41,79 km²
Populacja (2013)
• liczba ludności
• gęstość

ok. 96 000
1644 os./km²
Nr kierunkowy + 46 26
Położenie na mapie Gävleborgu
Mapa lokalizacyjna Gävleborgu
Gävle
Gävle
Położenie na mapie Szwecji
Mapa lokalizacyjna Szwecji
Gävle
Gävle
Ziemia 60°40′N 17°10′E/60,666667 17,166667Na mapach: 60°40′N 17°10′E/60,666667 17,166667
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Wikipodróże Informacje turystyczne w Wikipodróżach
Strona internetowa
Portal Portal Szwecja

Gävle - miasto w Szwecji nad Zatoką Botnicką. Siedziba władz administracyjnych gminy Gävle w regionie Gävleborg. Około 68 700 mieszkańców[1]. Prawa miejskie uzyskało w 1419 r i jest najstarszym miastem Norrland.

Gävle jest starym miastem przemysłowym, które dziś jest czasem kojarzone z fabryką o nazwie marki kawy Gevalia, która jest łacińską nazwą miasta. Slogan miasta brzmi „Witajcie na pokładzie” (szw. "Välkommen ombord"). Gävle posiada swoją własną morską stację ratunkową.

Ludność[edytuj | edytuj kod]

Gmina Gävle liczy 96170 mieszkańców. Szacuje się, że żyją tu przedstawiciele ok. 160 narodowości. Liczba ludności według oficjalnego języka kraju urodzenia wygląda następująco:

szwedzki 84 775

fiński 1 538

arabski/kurdyjski 1 260

angielski 863

somalijski 805

arabski 788

hiszpański 737

perski 614

turecki 498

chiński (mandaryński) 465

tajski 457

polski 271

niemiecki 268

norweski 266

rosyjski 243

tigrinia 241

serbsko-chorwacki 240

francuski 198

wietnamski 180

koreański 96

inne 1367[2]


Historia[edytuj | edytuj kod]

Pierwsze wzmianki o Gävle jako o mieście spotykamy w 1413 r., jednak prawa miejskie miejscowość otrzymała w roku 1446. Miasto spełniało funkcję portu dla północnego Bergslagen, Gävlefiskarna posiadały królewski monopol na połów ryb wzdłuż większej części wybrzeża Norrland. W Gävle zaczeło wcześnie obowiązywać prawo składu i konkurowało nawet ze Sztokholmem, lecz na skutek węwnętrznej polityki handlowej kraju, która zabraniała mieszkańcom Norrland wysyłania statków do miast położonych na południe od Sztokholmu, rozwój ten został zahamowany. W czasie II wojny północnej Gävle nie ucierpiało w stopniu tak znacznym, jak większość nadmorskich miast Norrland. Rosyjski atak na miasto został w roku 1719 odparty przez szwedzkie wojsko. Miasto było trawione wieloma pożarami, m. in. w latach 1606, 1645 i 1776. W roku 1669 Gävle spłonęło niemal doszczętnie. Ostatni wielki pożar zanotowano w roku 1869, kiedy to większa część miasta na północ rzeki Gavleån uległa spaleniu. Zamek, wzniesiony przez Jana III Wazę w roku 1583, mający liczne wieże, został całkowicie zniszczony przez pożar w roku 1727, potem odbudowany w prostszym stylu[3].

Szkolnictwo[edytuj | edytuj kod]

W latach 1550 w mieście otwarto trivium, a w 1669 roku uzupełniono je gimnazjum, kiedy to sztokholmskie gimnazjum przeniesiono do Gävle. Szkoła istnieje nadal i obecnie nosi nazwę Vasaskolan. Budynek gimnazjalny z roku 1669 zachował się do dziś i można go zwiedzać w niedalekim Hemlingby. Obecnie w Gävle istnieją trzy szkoły komunalne i pewna liczba szkół niefinansowanych ze środków publicznych.

Założona w 1977 roku Wyższa Szkoła w Gävle (Högskolan i Gävle) oferuje 50 kierunków i około 700 przedmiotów w zakresie nauk humanistycznych, nauk społecznych, pielęgniarstwa, pedagogiki, socjologii, nauk przyrodniczych i technicznych. Liczba studentów wynosi obecnie ok. 14 700.

Życie kulturalne i zabytki[edytuj | edytuj kod]

Jedną z najczęściej odwiedzanych instytucji kultury jest miejska biblioteka, z której zasobów korzysta rocznie ponad 500 000 osób. Jest ona jedną z dwóch bibliotek w Europie, czynnych przez 365 dni w roku[4]. W jej zasobach są również książki mówione. Biblioteka posiada też bogaty wybór książek w obcych językach, m.in. angielskim, hiszpańskim, rosyjskim, franscuskim, a także polskim. Od roku 2011 są dostępne książki w plikach mp3. Biblioteka jest też miejscem rozmaitych imprez kulturalnych, dni tematycznych, wykładów i spotkań z pisarzami.

Teatr w Gävle

W roku 1878 wzniesiono teatr, na scenie którego grywane są obecnie przedstawienia różnego rodzaju, w tym rzędzie performance, stand-up i varieté. W teatrze goszczą nierzadko artyści zza granicy.

Wśród zabytków na uwagę zasługuje Kościół Świętej Trójcy (Heliga Trefaldighets kyrka) oddany do użytku wiernych w roku 1654 na miejscu strawionego pożarem średniowiecznego kościoła. We wnetrzu oglądnąć można ambonę pochodzącą z połowy XVII wieku nastawę ołtarzową dłuta Ewerta Friisa.[5] Na skutek osiadania ziemi i powstałych poprzez to uszkodzeń części kościoła były kilkukrotnie przebudowane, a wieża została wzniesiona w latach 1779-1781 przy pomocy systemu przyporowego. Dopiero podczas restauracji 1936-1938 udało się architektom uzyskać pełną stabilność. Dziś widoczne jest jeszcze pewne nachylenie wieży kościoła.

Kościół Świętej Trójcy, 2013

W południowej części miasta znajduje się muzeum kolejnictwa, którego początki datują się na rok 1906. Nowoczesne muzeum leśne Silvanum z przynależącym leśno-botanicznym parkiem jest unikalne w swoim rodzaju w skali kraju. Przy zamku działa muzeum więziennictwa. Zbiory umieszczone są w dwóch budynkach, z których starszy został wzniesiony w 1732. W otwartym w 1998 Domu koncertowym odbywają się m.in. koncerty orkiestry symfonicznej Gävle. Znajduje się tam również bogata biblioteka muzyczna[6].

Gävle było kandydatem na Europejskią Stolicę Kultury 2014.

Miasto przemysłowe[edytuj | edytuj kod]

Pod koniec XIX wieku Gävle stało się znaczącym miastem przemysłowym. Głównymi gałęziami były przemysł papierniczy, tekstylny, narzędzi mechanicznych i w pewnym stopniu chemiczny, a także produkcja pieców i maszyn rolniczych.

Transport[edytuj | edytuj kod]

Sport[edytuj | edytuj kod]

Gävle znane jest najbardziej z klubu Brynäs IF, którego drużyna występuje w pierwszej lidze hokeja na lodzie i piłkarskiej drużyny Gefle IF. Gävle ma dwa zespoły bowlingowe, w mieście znajduje się także tor dla wyścigów kłusaków. Gävle jest jednym z kilku miast Szwecji, w którym od roku 1989 organizowany jest każdej wiosny tradycyjny bieg kobiet na dystansie 5 kilometrów.


Osoby[edytuj | edytuj kod]

Ciekawostki[edytuj | edytuj kod]

Gävle, słomiany kozioł zimą 2009

Gävle jest znane ze słomianego kozła, ustawianego od roku 1966 w centrum miasta przed pierwszą niedzielą adwentu każdego roku. Idea ozdabiania miasta gigantycznym wariantem tradycyjnego słomianego koziołka pochodzi od kupca Stiga Gavléna. Kozioł ma ok 13 m długości 7 m wysokości.

Spalony kozioł zimą 2011

Kozioł ulegał przez wiele lat wandalizacji; był podpalany. W latach 2006 - 07 był impregnowany, jednak nie podobało się to mieszkańcom miasta, gdyż wyglądał, jakby był mokry. W kolejnych latach chronili go strażnicy, z różnym skutkiem. W roku 2011 w mieście sprzedawano maskotki miniaturki kozła, by za uzyskany w ten sposób dochód sfinansować straż. Mimo to zarówno tamtego roku, jak i w 2012, słomiany kozioł został spalony. W roku 2013 słoma została zaimpregnowana i obok kozła ustawiono budkę, w której całą dobę przebywali strzegący go ochotnicy. Jednak w Wigilię kozioł został z powodzeniem podpalony.

Miasta partnerskie[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. - Szwedzki Urząd Statystyczny SCB (szw.)
  2. Mitt Gävle 21 października 2013
  3. Svensk uppslagsbok, Malmö 1932
  4. Gävle stadsbibliotek
  5. Värt att se i Sverige Albert Bonniers Förlag AB Stockholm 2001 ISBN 91-0-057190-3 2001
  6. Gävle koncerthus

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Podpalenie kozła 2013, YT