Jadwiga Staniszkis

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Jadwiga Maria Staniszkis
Jadwiga Staniszkis, 2008
Jadwiga Staniszkis, 2008
Data i miejsce urodzenia 26 kwietnia 1942
Warszawa
Odznaczenia
Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Wikicytaty Jadwiga Staniszkis w Wikicytatach

Jadwiga Maria Staniszkis (ur. 26 kwietnia 1942 w Warszawie) – polska socjolog, profesor Uniwersytetu Warszawskiego i Wyższej Szkoły Biznesu - National-Louis University w Nowym Sączu, publicystka.

Jest córką Witolda Staniszkisa, siostrą Witolda Kazimierza Staniszkisa i wnuczką Witolda Teofila Staniszkisa. Jej pierwszym mężem był Marek Lewicki[1]. W latach 70. jej partnerem życiowym był Ireneusz Iredyński. Jej drugim mężem był politolog Michał Korzec[2][3].

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

W 1965 ukończyła studia w Sekcji Socjologicznej Wydziału Filozoficznego Uniwersytetu Warszawskiego. W 1971 obroniła doktorat (książka Patologie struktur organizacyjnych: próba podejścia systemowego napisana na podstawie pracy doktorskiej dostała nagrodę im. Ossowskiego w 1976[4]), zaś w 1978 uzyskała stopień naukowy doktora habilitowanego nauk humanistycznych w dziedzinie socjologii. Od 20 października 1992 jest profesorem[5].

Po ukończeniu studiów pracowała w Instytucie Socjologii UW. Należała do grona młodych asystentów (obok m.in. Waldemara Kuczyńskiego, Marcina Króla, Andrzeja Mencwela czy Aleksandra Smolara), którzy wspólnie z cenionymi profesorami (m.in. Zygmuntem Baumanem, Włodzimierzem Brusem, Leszkiem Kołakowskim, Tadeuszem Kotarbińskim czy Marią Ossowską) oraz aktywnymi politycznie studentami (tzw. komandosami, m.in. Sewerynem Blumsztajnem, Teresą Bogucką, Janem Lityńskim, Adamem Michnikiem i Henrykiem Szlajferem) organizowali intelektualne życie polityczne na Uniwersytecie Warszawskim w postaci odbywających się często w warunkach konspiracyjnych spotkań dyskusyjnych i seminariów. W ramach tak zorganizowanego środowiska uczestniczyła w wydarzeniach marcowych w 1968. Za udział w protestach studenckich spotkały ją represje w postaci zwolnienia z pracy na Uniwersytecie oraz siedmiomiesięcznego aresztu.

Po zwolnieniu z pracy kontynuowała działalność naukową. Pracę doktorską zaczęła pisać jeszcze w czasie aresztowania, a obroniła ją pracując jako nauczycielka w szkole pielęgniarskiej. Do pracy w Instytucie Socjologii przywrócono ją dopiero w 1981. Wcześniej, w sierpniu 1980 została zaproszona przez Międzyzakładowy Komitet Strajkowy w Gdańsku do udziału w negocjacjach ze stroną rządową. Weszła w skład Komisji Ekspertów MKS. Po zawarciu porozumień sierpniowych i utworzeniu NSZZ "Solidarność" doradzała związkowcom. Po wprowadzeniu stanu wojennego wykładała we Wszechnicy Solidarności i publikowała w prasie podziemnej. Pokłosiem jej doświadczenia w "Solidarności" stała się wydana po angielsku książka o samoograniczającej się rewolucji, która dopiero w roku 2011 zostanie wydana w języku polskim[6].

Obecnie wykłada na Wydziale Filozofii i Socjologii Uniwersytetu Warszawskiego (gdzie pracuje w Zakładzie Socjologii Pracy i Organizacji Instytutu Socjologii) oraz w Wyższej Szkole Biznesu - National-Louis University w Nowym Sączu (jest pracownikiem Zakładu Studiów Politycznych na Wydziale Studiów Politycznych tej uczelni). Pracuje w Instytucie Studiów Politycznych Polskiej Akademii Nauk, zasiada w Komitecie Socjologii PAN. Wykładała też w wielu uniwersytetach zagranicznych, m.in. w UCLA, na Uniwersytecie Harvarda, Uniwersytecie Michigan, a także w Chinach, Japonii i Tajwanie. Była też stypendystką w Wilson Center w Waszyngtonie.

Zajmuje się głównie szeroko pojętą socjologią polityki, a także socjologią ekonomiczną i socjologią organizacji. W sferze jej zainteresowań znajdują się problemy transformacji politycznej, gospodarczej i społecznej w Polsce oraz Europie Środkowej i Wschodniej, teorii realnego socjalizmu i postkomunizmu, a także globalizacji.

Jej wczesne książki nie zostały opublikowane w Polsce. Pierwsza z nich dotycząca dialektyki społeczeństwa socjalistycznego została przetłumaczona w Japonii[7], a polski manuskrypt zaginął po skonfiskowaniu przez SB. Druga książka o samoograniczającej się rewolucji pierwszej Solidarności została napisana od razu po angielsku, ukazała się w Stanach Zjednoczonych, a dwa lata wcześniej została przetłumaczona we Francji. Jednak nie przetłumaczono jej na język ojczysty, jako zbyt krytycznej wobec "mitu" Solidarności (co było jednocześnie przyczyną, dla której komunistyczne władze pozwoliły na jej przewiezienie za granicę). Podobnie kolejną nieprzetłumaczoną na język polski kontrowersyjną książką jest jej analiza dynamiki przemian polityczno-ekonomicznych w Polsce.

Po polsku zaczęła publikować wraz z rozpoczęciem procesu transformacji ustrojowej: Ontologia socjalizmu (1988), Postkomunizm (2000), Władza globalizacji (2003), O władzy i bezsilności (2006). Jest również autorką wielu artykułów ukazujących się w prasie polskiej, poruszających istotne problemy społeczne i polityczne. Jest obserwatorem polskiego życia politycznego. Jej nieraz kontrowersyjne opinie (od wielu lat krytykuje stan przemian i kultury politycznej w Polsce) są komentarzem do bieżących wydarzeń. Jako ekspert pojawia się w radiu, telewizji i prasie (była stałą felietonistką tygodników Wprost i Ozon). Od listopada 2012 roku publikuje w tygodniku W Sieci[8].

Poglądy polityczne[edytuj | edytuj kod]

Staniszkis sympatyzuje z Prawem i Sprawiedliwością oraz prezesem tej partii, Jarosławem Kaczyńskim. Przed wyborami prezydenckimi w Polsce w 2010 roku stwierdziła publicznie, iż Kaczyński jest według niej najlepszym kandydatem na stanowisko głowy państwa[9]. Scharakteryzowała go następującymi słowami:

Quote-alpha.png
Jest bardzo dobry. Jest człowiekiem, który ma wolę i inteligencję. Ma bardzo skomplikowaną stronę uczuciową i dlatego wszyscy mężczyźni, którzy z nim pracują, boją się go, a wszystkie kobiety, które go znają, chcą się nim opiekować[10].

Z kolei niejednokrotnie krytykowała Platformę Obywatelską, stwierdzając między innymi, iż rząd Donalda Tuska jest "najgorszym i najmniej kompetentnym rządem w historii Polski"[11]. Podsumowując 2011 rok powiedziała:

Quote-alpha.png
Ten rok został zmarnowany, szczególnie w końcówce. Mieliśmy do czynienia z biernością większości Platformy i z działaniami premiera, które określam mianem putinizacji. Mam na myśli arbitralność decyzji, stosunek do procedur prawnych i demokracji. (...) Ten rząd nie ma woli dokonywania zmian. To jest podział łupów[12].

Nagrody i odznaczenia[edytuj | edytuj kod]

Publikacje[edytuj | edytuj kod]

  • Patologie struktur organizacyjnych. Próba podejścia systemowego, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław 1972.
  • Antynomie organizacji, Instytut Organizacji i Kierowania, Warszawa 1978 [nakład zniszczony].
  • Cykle ekonomiczno-polityczne w Polsce, Wszechnica Robotnicza „Solidarność”, Warszawa 1981.
  • The Dialectics of Socialist Society: Polish Case, tłumaczenie: Gendai Sensho, Iwanami Shoten Publishers, Tokyo 1981.
  • „Solidarność” wobec aktualnych zagrożeń, współautor: Tomasz Stankiewicz, Wszechnica Robotnicza „Solidarność”, Warszawa 1981.
  • Pologne. La révolution autolimitée, Presses universitaires de France, Paris 1982.
  • Poland’s Self-Limiting Revolution, Jan Tomasz Gross (red.), Princeton University Press, Princeton, New Jersey 1984.
  • Stabilizacja bez uprawomocnienia. Dwa eseje, Wydawnictwo Wers, Warszawa–Wrocław 1987.
  • Ontologia socjalizmu, Wydawnictwo Krąg 1988 [wyd. 2: Wydawnictwo in Plus, Warszawa 1989; wyd. 3: Ośrodek Myśli Politycznej: Wydawnictwo Dante; Nowy Sącz: Wyższa Szkoła Biznesu – National-Louis University, Kraków 2006].
  • The Dynamics of the Breakthrough in Eastern Europe: The Polish Experience, tłumaczenie: Chester A. Kisiel, przedmowa: Ivan Szelenyi, University of California Press, Berkeley, California 1991.
  • The Ontology of Socialism, redakcja i tłumaczenie: Peggy Watson, Clarendon Press, Oxford University Press, Oxford, New York 1992.
  • Continuity and change in post-communist Europe, Netherlands Institute of International Relations „Clingendael”, The Hague 1992.
  • Post-communism: Emerging Enigma, tłumaczenie: Jadwiga Staniszkis, Vera Rich, Institute of Political Studies, Polish Academy of Sciences, Warsaw 1999; wyd. czeskie: Postkomunismus: zrod hádanky, z anglického originálu přeložil Pavel Pšeja, Centrum pro studium demokracie a kultury, Brno 2006.
  • Postkomunistyczne państwo: w poszukiwaniu tożsamości, Instytut Spraw Publicznych, Warszawa 2000.
  • Postkomunizm. Próba opisu, wydawnictwo słowo/obraz terytoria, Gdańsk 2001 [wyd. 2: 2005].
  • Władza globalizacji, Wydawnictwo Naukowe Scholar, Warszawa 2003.
  • Zwierzę niepolityczne. Zbiór artykułów naukowych, publicystycznych oraz felietonów z lat 1970–2001, red. Jerzy Brzeziński i Piotr Chuchro, Fundacja Pomocy Antyk, Wydawnictwo Antyk – Marcin Dubowski, Warszawa 2003.
  • To nie to – nie tak miało być. Jadwiga Staniszkis, Kazimierz Kutz w rozmowie z Jerzym Macem, Dom Wydawniczy „Ego”, Warszawa 2004.
  • Szanse Polski. Nasze możliwości rozwoju w obecnym świecie [Jadwiga Staniszkis w rozmowie Andrzeja Zybały], Rectus, Komorów k. Warszawy 2005.
  • O władzy i bezsilności, Wydawnictwo Literackie, Kraków 2006; wyd. czeskie: O moci a bezmoci, z polskiego oryginału tłumaczył: Jiří Ogrocký, Centrum pro studium demokracie a kultury, Brno 2009.
  • Ja. Próba rekonstrukcji. Sierpień–październik 2007, Wydawnictwo Prószyński i Spółka, Warszawa 2008.
  • Antropologia władzy. Między Traktatem Lizbońskim a kryzysem, Wydawnictwo Prószyński i Spółka, Warszawa 2009.
  • Staniszkis: Życie umysłowe i uczuciowe [z Jadwigą Staniszkis rozmawia Cezary Michalski], Wydawnictwo Czerwone i Czarne, Warszawa 2010.
  • Samoograniczająca się rewolucja, tłum. Marek Szopski, Europejskie Centrum Solidarności, Gdańsk 2010.
  • [współautor Artur Cieślar] Wschód i zachód. Spotkania, Wydawnictwo Literackie, Kraków 2011.
  • Zawładnąć! Zarys procesualnej teorii władzy, Wydawnictwo Naukowe Scholar, Warszawa 2012.

Przypisy

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]