Jamalsko-Nieniecki Okręg Autonomiczny

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Jamalsko-Nieniecki Okręg Autonomiczny
ros. Ямало-Ненецкий автонoмный oкруг
Nieńcy - Rdzenna ludność okręgu
Nieńcy - Rdzenna ludność okręgu
Herb Flaga
Herb Jamalsko-Nienieckiego Okręgu Autonomicznego Flaga Jamalsko-Nienieckiego Okręgu Autonomicznego
Państwo  Rosja
Obwód tiumeński
Siedziba Salechard
Gubernator Dmitrij Kobyłkin
Powierzchnia 750 300 km²
Populacja (2005)
• liczba ludności

519 300
• gęstość 0,69 os./km²
Położenie na mapie
Położenie na mapie
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Portal Portal Rosja

Jamalsko-Nieniecki Okręg Autonomiczny (ros. Ямало-Ненецкий автономный округ) - jednostka podziału administracyjnego w obrębie Federacji Rosyjskiej.

Położenie[edytuj | edytuj kod]

Okręg położony jest w strefie arktycznej Niziny Zachodniosyberyjskiej na Skrajnej Północy o powierzchni 769 tys. km2 tj. obszar 1,5 raza większy od terytorium Francji. Najdalej na północ wysunięty skrawek okręgu oddalony jest od północnego kręgu polarnego zaledwie o 800 km. Ponad połowa terytorium leży za kręgiem polarnym. W skład terytorium okręgu wchodzi półwysep Jamalski.

Od wschodu graniczy z Krajem Krasnojarskim, od południa z Chanty-Mansyjskim Okręgiem Autonomicznym - Jugrą, od wschodu z Republiką Komi i Nienieckim Okręgiem Autonomicznym a od północy oblewają go wody Morza Karskiego.

Powierzchnia[edytuj | edytuj kod]

Rzeźba terenu[edytuj | edytuj kod]

Na terenie Okręgu występują dwa zasadnicze rodzaje rzeźby terenu: równiny i góry. Równiny w 90% leżą na wysokości poniżej 100 m n.p.m.

Górska część Okręgu zajmuje niezbyt szeroki pas wzdłuż Uralu Polarnego. Średnia wysokość masywów górskich w tym rejonie to 600-800 m. Sam Ural Polarny wznosi się na wysokość 1.200-1.300 m. Najwyższymi szczytami Jamalsko - Nienieckiego OA są góra Paj-Er - 1.499 m n.p.m., oraz góra Kołokolnia - 1.305 m n.p.m.

Klimat[edytuj | edytuj kod]

Teren Okręgu leży w trzech strefach klimatycznych: polarnej, subpolarnej i umiarkowanej chłodnej. Miejscowy klimat charakteryzuje się dużymi zmianami temperatury i innych warunków pogodowych na przestrzeni roku, długą, chłodną i surową zimą z silnymi burzami śnieżnymi i zamieciami.

Najniższa zanotowana temperatura to -56 °C. Lato jest krótkie - średnio trwa ok. 50 dni.

Strefa klimatu polarnego obejmuje wyspy na Morzu Karskim oraz północną część Półwyspu Jamał i Półwyspu Gydańskiego. Tu właśnie najbardziej widoczne są cechy klimatu Okręgu: zima jest bardzo długa i ciężka, a burze śnieżne i zmiecie - najsilniejsze. Także tu notuje się najniższe temperatury (absolutne minimum -56 °C).

W okresie zimowym grubość pokrywy śnieżnej nie przekracza 40 cm. Wiosna pojawia się późno. Temperatury nocą nie spadają poniżej 0 °C jedynie w lipcu. Często występuje wysoki poziom zachmurzenia. Jesienią do pochmurnej pochody dołączają silne wiatry.

Temperatura zwykle spada na stałe poniżej zera już we wrześniu, czasami jednak zdarzają się cieplejsze lata i wówczas w czasie dnia przyjmuje ona wartości dodatnie jeszcze w październiku, a wody zamarzają dopiero w listopadzie.

Subpolarna strefa klimatyczna zajmuje położone bardziej na południe części półwyspów Jamał i Gydańskiego. Lato (albo raczej ciepła pora roku, bez przymrozków} w tym rejonie trwa dłużej, do 68 dni. Opady głównie w ciepłej porze roku, w formie deszczu.

Południowa część regionu, położona na Nizinie Zachodniosyberyjskiej leży strefie klimatów umiarkowanych chłodnych, skrajnie kontynentalnych. Średnia temperatury są wyższe. Pokrywa śniegowa osiąga grubość 60-80 cm. i zalega od połowy października do połowy maja. Lato dość ciepłe i wilgotne. Okres bez przymrozków wynosi ok. 100 dni.

Fauna[edytuj | edytuj kod]

Świat roślinny[edytuj | edytuj kod]

Gospodarka[edytuj | edytuj kod]

Bogactwa naturalne[edytuj | edytuj kod]

Historia[edytuj | edytuj kod]

Ludność[edytuj | edytuj kod]

Narodowości[edytuj | edytuj kod]

Zdecydowaną większość ludności Jamalsko-Nienieckiego OA stanowią Rosjanie (59,2%). Ponadto na terenie Okręgu mieszkają:

Ukraińcy (17,2%)
Tatarzy (5,3%)
Białorusini (2,8%)
Baszkirzy (1,4%)
Komiacy (1,2%)
Mołdawianie (1,1%)
pozostała ludność napływowa (5,7%)

Rdzenni mieszkańcy Okręgu stanowią 6,1% populacji i są to:

Nieńcy (4,2%)
Chantowie (1,5%)
Selkupowie (0,4%)

Rdzenni mieszkańcy[edytuj | edytuj kod]

Poszczególne rdzenne narody omówione są w poświęconych im artykułach.

Information icon.svg Osobny artykuł: Nieńcy.
Information icon.svg Osobny artykuł: Chantowie.
Information icon.svg Osobny artykuł: Selkupowie.

Gęstość zaludnienia[edytuj | edytuj kod]

Średnia gęstość zaludnienia w Jamalsko-Nienieckim OA wynosi 0,7 os./km.² W praktyce istnieją duże rozbieżności pomiędzy różnymi częściami kraju. W miastach i w ich pobliżu jest to kilkadziesiąt a nawet ponad kilkaset osób na km.², zaś na pozostałych obszarach pozamiejskich 1 osoba przypada na kilkadziesiąt km.²

Miasta[edytuj | edytuj kod]

Stolicą Okręgu jest miasto Salechard. Największymi miastami na terenie Autonomii są Nowy Urengoj i Nojabrsk.

Ludność miejska stanowi 82,8% populacji okręgu.

Najważniejsze miasta i osiedla (stan na 1 stycznia 2005)

Miasto nazwa rosyjska liczba mieszkańców
Nowy Urengoj Новый Уренгой 109.108
Nojabrsk Ноябрьск 106.860
Nadym Надым 49.248
Salechard Салехард 38.343
Murawlienko Муравленко 36.812
Łabytnangi Лабытнанги 27.402
Gubkinskij Губкинский 21.591
Tarko-Sale Тарко-Сале 19.529
Pangody Пангоды 10.972
Urengoj Уренгой 9.450
Charp Харп 7.153
Tazowskij Тазовский 6.410
Zapoliarnyj Заполярный 1.008

Podział administracyjny[edytuj | edytuj kod]

Z obszaru Jamalsko-Nienieckiego OA - wyodrębnione są tereny większości dużych miast. Obejmują one obszar samego miasta, czasem też kilku miejscowościami położonymi w pobliżu. Okręgów takich jest 7. Pozostała powierzchnia Okręgu podzielona jest na 7 rejonów.

Okręgi miejskie[edytuj | edytuj kod]

Okręg miejski Nazwa rosyjska liczba mieszkańców
Salechard 38.531
Gubkinski 21.591
Labytnangi 34.905
Murawlenko 36.812
Nadym 49.248
Nojabrsk 106.860
Nowy Urengoj 109.108

Rejony[edytuj | edytuj kod]

Pozamiejska powierzchnia Jamalsko-Nienieckiego OA podzielona jest na 7 rejonów.

Rejon nazwa rosyjska liczba mieszkańców w tym: miasto w tym: wieś Siedziba władz
Jamalski Ямальский район 15.478 --- 15.478 Jar-Sale
Krasnosielkupski Красноселькупский район 6.264 --- 6.264 Krasnosielkup
Nadymski Надымский район 21.088 11.980 9.108 Nadym
Priuralski Приуральский район 7.996 --- 7.996 Aksarka
Purowski Пуровский район 49.196 28.979 20.217 Tarko-Sale
Szurymkarski Шурышкарский район 9.718 --- 9.718 Muży
Tazowski Тазовский район 16.571 6.410 10.161 Tazowskij

Władze[edytuj | edytuj kod]

Organem prawodawczym jest miejscowy parlament - Duma Państwowa Jamalsko-Nienieckiego Okręgu Autonomicznego (ros. Государственная Дума Ямало-Ненецкого автономного округа), złożona z 21 członków. Stanowione przez ten organ prawa dotyczą spraw lokalnych i nie mogą być sprzeczne z ustawodawstwem ogólnorosyjskim.

Głową Okręgu jest gubernator. Obecnie, od 1994 funkcję tę sprawuje Jurij. W. Niejołow.

Języki urzędowe[edytuj | edytuj kod]

Zasadniczym językiem urzędowym Okręgu jest, podobnie jak w całej Rosji język rosyjski. Na terenie Jamalsko-Nienieckiego OA specjalny status posiadają języki autochtonicznych narodów: nieniecki, chantyjski i selkupski, jednak w praktyce ich znaczenie jest symboliczne, jako że zaledwie nieco ponad połowa spośród 8.760 zamieszkujących kraj Chantów i ok. 35% spośród ok. 2.500 Selkupów żyjących w OA zna język ojczysty. Znajomość języka nienieckiego jest większa z racji większej liczebności tego narodu, ale także i on powoli traci znaczenie, gdyż spośród ponad 22.000 Nieńców ojczystym językiem posługuje się zaledwie 66%.

Tablice rejestracyjne[edytuj | edytuj kod]

Tablice pojazdów zarejestrowanych w Jamalsko-Nienieckim Okręgu Autonomicznym mają oznaczenie 89 w prawym górnym rogu nad flagą Rosji i literami RUS.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Wikimedia Commons