Obwód murmański

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Obwód murmański
Мурманская область
Herb Flaga
Herb obwodu murmańskiego Flaga obwodu murmańskiego
Państwo  Rosja
Siedziba Murmańsk
Gubernator Marina Kowtun
Powierzchnia 144 900 km²
Populacja (2002)
• liczba ludności

892 534
Strefa czasowa czas moskiewski, UTC+3
Położenie na mapie Rosji
Położenie na mapie
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Wikipodróże Informacje turystyczne w Wikipodróżach
Portal Portal Rosja
Główne pasmo górskie obwodu – Chilbiny w okresie zimowym

Obwód murmański (ros. Мурманская область) – jednostka administracyjna Federacji Rosyjskiej, położona na północnym zachodzie europejskiej części kraju.

Geografia[edytuj | edytuj kod]

Powierzchnia[edytuj | edytuj kod]

Obwód murmański zajmuje powierzchnię 144,9 tys. km². Obszar ten to teren górzysty i pagórkowaty. W centrum regionu znajduje się niezbyt wysoki masyw górski o nazwie Chibiny, którego najwyższy szczyt – Judyczwumczorr wznosi się na wysokość 1191 m n.p.m.[1] Przez teren obwodu płyną liczne rzeki; znajduje się tutaj wiele jezior.

Większą część obszaru obwodu pokrywa tundra i lasotundra, a południe regionu porastają lasy tajgi. Na terenie obwodu istnieją duże obszary bagien.

Około połowy obszaru obwodu (w części północnej) znajduje się na terenie, na którym panuje wieczna zmarzlina.

Położenie geograficzne i granice[edytuj | edytuj kod]

Mapa obwodu murmańskiego

Obwód murmański położony jest w północnej Europie; większa część obszaru leży na Półwyspie Kolskim. Zdecydowana większość tych terenów (oprócz krańców południowo-wschodnich) znajduje się za kołem podbiegunowym.

Od południa region graniczy z autonomiczną rosyjską republiką Karelii, od zachodu – z Norwegią i Finlandią. Z pozostałych stron obwód otoczony jest przez wody Morza Białego i Morza Barentsa.

Przynależność administracyjna[edytuj | edytuj kod]

Pod względem administracyjnym obwód murmański wchodzi w skład utworzonego w 2000 Północno-Zachodniego Okręgu Federalnego.

Klimat[edytuj | edytuj kod]

Diagram z przedstawionymi temperaturą i opadami w stolicy obwodu – Murmańsku

W południowej części obwodu panuje klimat umiarkowany chłodny typu morskiego, zaś na północy – klimat subpolarny, który jest jednak znacznie łagodzony przez wpływ płynącego w pobliżu ciepłego prądu morskiegoGolfstromu. Ten właśnie prąd sprawia, iż woda w morzu nie zamarza i możliwa jest żegluga przez cały rok, a Murmańsk jest jedynym niezamarzającym rosyjskim portem.

Zima w regionie jest surowa, zwłaszcza z dala od wybrzeży morskich, i niezbyt śnieżna. Wcześnie rozpoczyna się okres przymrozków. Średnia temperatura powietrza w miesiącu najchłodniejszym (styczniu) waha się od –8 °C na wybrzeżu do –13 °C, w głębi lądu, a nawet spada jeszcze niżej na obszarach górskich. Najniższa zanotowana w Murmańsku temperatura to –44 °C. Lato jest krótkie i chłodne; średnia temperatura to od +8 °C (na wybrzeżu) do +13 °C wewnątrz kraju.

Opady w regionie mają głównie postać deszczu; największe ich nasilenie występuje w sierpniu. Rocznie na terenie obwodu notuje się średnio ok. 400 mm opadów.

Położenie na tak wysokiej szerokości geograficznej sprawia, iż zimą w regionie panuje noc polarna, a latem – dzień polarny.

Hydrologia[edytuj | edytuj kod]

W nieodległej przeszłości geologicznej teren obwodu był w całości pokryty przez lodowiec i wraz z jego topnieniem na powierzchni ziemi pojawiała się gęsta sieć różnego rodzaju pradolin, tworzonych przez wodę z topniejącego lodu. Z tego też powodu sieć rzeczna pokrywająca obszar obwodu jest gęsta. Tutejsze rzeki z powodu bliskości morza nie osiągają dużych długości – największa rzeka regionu – Ponoj ma 426 km długości. Topniejący lodowiec pozostawił zagłębienia, w których powstały liczne jeziora, spośród których największym jest Imandra (powierzchnia 876 km²).

Poza wodami powierzchniowymi na terenie obwodu istnieją bogate zasoby wód podziemnych.

Część wód jest uwięziona w ziemi z powodu wiecznej zmarzliny, występującej na ok. połowie obszaru obwodu murmańskiego.

Rzeki[edytuj | edytuj kod]

Największymi rzekami regionu są (w kolejności alfabetycznej):

Dzięki korzystnemu ukształtowaniu powierzchni połączonemu z dużą ilością cieków wodnych istotne znaczenie w gospodarce rejonu odgrywa hydroenergetyka. Łączna moc miejscowych elektrowni wodnych od początku XXI wieku wynosi ok. 3 mld. kWh/rok.

Jeziora[edytuj | edytuj kod]

Największe jeziora (w kolejności alfabetycznej):

Gleby[edytuj | edytuj kod]

Na terenie obwodu przeważają typy gleb nie przedstawiające znaczenia pod względem rolniczym. Zaliczą się do nich gleby bielicowe, bielicowe iluwialno-humusowe i bielicowe tundrowe. Na południu przeważają gleby bielicowe bagienne, a na zachodzie – bagienne.

Świat roślinny[edytuj | edytuj kod]

Pod względem roślinnym obszar obwodu stanowi na północy tundra, ku południowi przechodząca w lasotundrę, a na południu – tajga.

Na północy obwodu praktycznie nie ma drzew, nie licząc form karłowatych brzozy i osiki. Im dalej na południe, tym częściej spotykane są wysokie drzewa: głównie świerki, rzadziej też sosny. Na południu regionu ciągną się wielkie połacie lasów północnych – tajgi.

Na obszarze tundry rosną głównie różne gatunki mchów i porostów. Tundra rodzi także wiele jadalnych owoców: jagody, moroszki, borówki (bagienne), brusznice, żurawiny i in.

Spore obszary regionu (zwłaszcza na południowym wschodzie) stanowią bagna i pokrywa je roślinność typowa dla obszarów podmokłych.

Fauna[edytuj | edytuj kod]

Fauna obwodu murmańskiego jest dość uboga, natomiast charakterystyczne jest to, że fauna wodna jest bardziej urozmaicona niż fauna lądowa.

Występują tutaj lisy, kuny, gronostaje, można zobaczyć również wilki i niedźwiedzie brunatne. Licznie występującym gatunkiem są łosie oraz renifery; roi się też od wiewiórek.

Z ptaków w tundrze zobaczyć można sowy śnieżne, cietrzewie i głuszce. W lasach żyją m.in. gile, różne gatunki sikorek. Bliskość wybrzeży morskich sprawia, że w obwodzie murmańskim żyją liczne gatunki mew i innych ptaków związanych z morzem.

W wodach morskich i śródlądowych obwodu występują wątłusze (dorsze atlantyckie), morskie okonie, śledzie i różne gatunki pstrągów.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Obszar obwodu murmańskiego do średniowiecza zaludniony był przez nieliczne ludy ugrofińskie. Być może zapuszczali się tutaj nieliczni rybacy skandynawscy. Ok. XII wieku pojawili się tutaj pierwsi Rosjanie; byli to rybacy mający łowiska na Morzu Białym. Z racji niesprzyjającego osadnictwu klimatu oraz braku (znanych ówcześnie) bogactw rejon ten nie był przedmiotem zainteresowania osadników i aż do początku XX wieku żyło tutaj tylko kilka tysięcy osób, w dużej mierze rdzennej ludności północnej Europy – Lapończyków. Większy napływ osadników z Rosji nastąpił dopiero po założeniu miasta Murmańsk w 1916, jednak dopiero intensywne uprzemysłowienie tych terenów w okresie Związku Radzieckiego spowodowało gwałtowny wzrost zaludnienia. W ciągu 13 lat (1926-1939) liczba ludności tych obszarów wzrosła 13-krotnie (z 22,87 do 291,3 tys.).

Radzieccy żołnierze zajmujący Petsamo (dziś Pieczenga) w trakcie ofensywy w 1944

Wraz ze wzrostem populacji pojawiła się konieczność utworzenia odrębnej jednostki administracyjnej. Obwód murmański oficjalnie utworzono 28 maja 1938.

Po II wojnie światowej w skład obwodu weszły pewne obszary odebrane Finlandii, m.in. port w Pieczendze (fin. Petsamo).

W okresie powojennym wzrost populacji nie był już aż tak gwałtowny, niemniej jednak na początku lat 80. populacja obwodu przekroczyła milion osób.

Gospodarka[edytuj | edytuj kod]

Produkt krajowy brutto obwodu murmańskiego w 2005 wyniósł 149,1 mld rubli, co daje statystycznie 163,3 tys. rub. na mieszkańca.

Podstawą gospodarki jest górnictwo (wydobycie apatytów i nefelinów, rud niklu, miedzi, żelaza). W obwodzie istnieje rozwinięty przemysł rybny, wydobywczy, chemiczny, drzewny oraz hutnictwo (głównie metali nieżelaznych). Mniejsze znaczenie gospodarcze ma hodowla reniferów i myślistwo, które pozostają głównym zajęciem rdzennych mieszkańców obwodu – Lapończyków.

Energetyka[edytuj | edytuj kod]

Głównym producentem energii elektrycznej na terenie obwodu jest Kolska Elektrownia Atomowa o mocy 1760 MW. Pozostałe elektrownie i elektrociepłownie mają w porównaniu z nią znacznie mniejszy potencjał i tak druga pod względem mocy Elektrociepłownia Apatycka ma moc 323 MW, a trzecia w kolejności Elektrociepłownia Murmańska tylko 12 MW. Istotną rolę w energetyce odgrywa energia pozyskiwana przez elektrownie wodne. Ich łączna moc na terenie obwodu to 1550 MW, co niemal dorównuje elektrowni atomowej

Na terenie obwodu znajduje się unikalna elektrownia, wykorzystująca do produkcji energii pływy morskie (Kisłogubska elektrownia pływowa ros. Кислогубская приливная электростанция), jedyny tego typu obiekt w Rosji.

Turystyka[edytuj | edytuj kod]

W ostatnich latach w regionie rozwija się turystyka. Odwiedzający obwód mają możliwość zetknięcia się z nieskażoną przyrodą pozostającą w stanie nietkniętym ludzką ręką.

Pasma górskie Chilbiny jest dość popularnym w północnej Rosji miejscem do uprawiania alpinizmu.

Surowce mineralne[edytuj | edytuj kod]

Na terenie obwodu murmańskiego znajdują się liczne złoża surowców mineralnych. Głównymi kopalinami wydobywanymi na terenie obwodu jest apatyt oraz nefelin. Wydobywany w regionie apatyt jest cennym surowcem do produkcji nawozów fosforowych, zaś nefelin wykorzystuje się do uzyskiwania aluminium. Ponadto obszar obwodu jest ważnym źródłem wydobycia rud żelaza; z regionu pochodzi ok. 10% całej rosyjskiej produkcji tego surowca. W regionie znajdują się także liczne złoża rud miedzi i niklu. Na terenie obwodu znajdują się także złoża rud uranowych oraz ogromne zapasy torfu.

Ponadto obwód jest miejscem, gdzie znajdują się liczne źródła skał i kamieni wykorzystywanych w budownictwie i dekoracji, m.in. diorytu.

Na przyległym do lądowego terytorium obwodu szelfie na Morzu Beringa wydobywana jest ropa naftowa; teren ten jest także miejscem zalegania jednych z największych na świecie złóż gazu ziemnego (tzw. Sztokmanowskie złoża gazowe).

Transport[edytuj | edytuj kod]

Transport drogowy[edytuj | edytuj kod]

Sieć drogowa na terenie obwodu jest słabo rozwinięta w stosunku do obszaru i ludności tej jednostki podziału administracyjnego.

Na terenie obwodu znajduje się ważna droga kołowa M-18 „Kola”, prowadząca z Sankt Petersburga, przez Pietrozawodsk i Murmańsk, aż do granicy norweskiej.

W sumie na terenie regionu znajduje się 2566 km dróg, z czego 2472 km (96,3%) ma utwardzaną nawierzchnię, co daje 17,1 km dróg bitych na 1 tys. km². Spośród 145 wiosek na terenie obwodu drogi o utwardzonej nawierzchni docierają do 106.

Transport kolejowy[edytuj | edytuj kod]

Głównym szlakiem kolejowym w obwodzie jest linia łącząca Biełomorsk z Murmańskiem z regionalnymi odgałęzieniami na Ałakurtti, Kowdor, Rewdę, Monczegorsk, Wajengę, Nikiel i Liinachamari.

Demografia[edytuj | edytuj kod]

Rdzennymi mieszkańcami obwodu są Lapończycy. W wyniku nasilonego osadnictwa obecnie stanowią oni jedynie 0,2% populacji. Przeważającą grupą narodowościową są Rosjanie. Blisko 40% populacji regionu żyje w stolicy obwodu – Murmańsku.

Gęstość zaludnienia[edytuj | edytuj kod]

Średnia gęstość zaludnienia na terenie obwodu wynosi 6 os./km². W rzeczywistości występują duże różnice w tym zakresie pomiędzy poszczególnymi częściami obwodu; największe zagęszczenie populacji (poza obszarami miejskimi) występuje w okolicach jeziora Imandra – nawet do 20 os./km², zaś wielkie obszary na oddalonych od wybrzeży terenach Półwyspu Kola pozostają niemal bezludne.

Spadek liczby ludności[edytuj | edytuj kod]

Liczba mieszkańców obwodu, podobnie jak całej Rosji zmniejsza się. Od 1989 liczba mieszkańców spadła aż o 23% (w całej Rosji – o ok. 3%). Jest to spowodowane niskim poziomem przyrostu naturalnego oraz bezrobociem i wynikającą z niego emigracją ludności do innych części kraju, gdzie bezrobocie jest mniejsze i bardziej przyjaznych pod względem klimatycznym. Ponadto często osoby, które w latach 50. i 60. otrzymały zatrudnienie i osiedliły się na terenie obwodu, po otrzymaniu uprawnień emerytalnych wyjeżdża z zimnego i niegościnnego regionu i powraca w rodzinne strony lub osiedla się w innych częściach Rosji.

W 2005 kraj zamieszkiwało ok. 872.800 osób, co oznacza, iż od spisu powszechnego z 2002 populacja zmniejszyła się o ponad 20,2 tys. ludzi (tj. ponad 2,26%).

Panorama Kirowska
Trolejbus w Murmańsku

Zmiany liczby mieszkańców

rok liczba ludności
(w tys.)
1926 22,87
1939 291,3
1959 567,64
1970 807,06
1979 977,91
1989 1.164,93
2002 893,03
2005 872,8

Statystyki demograficzne[edytuj | edytuj kod]

Ludność ogółem: 892 534 (2002)

  • Według miejsca zamieszkania:
    • Ludność miejska: 823 215 (92,2%)
    • Ludność wiejska: 69319 (7,8%)
  • Według płci:
    • Mężczyźni: 435 135 (48,8%)
    • Kobiety: 457 399 (51,2%)
    • Liczba kobiet przypadająca na 1000 mężczyzn: 1051
  • Według wieku:
    • Przeciętny wiek (dla ogółu populacji): 34,4 lat
    • Przeciętny wiek w mieście: 35,0 lat
    • Przeciętny wiek na wsi: 27,9 lat
    • Przeciętny wiek mężczyzny: 31,1 lat
    • Przeciętny wiek kobiety: 38,2 lat
  • Gospodarstwa domowe:
    • Liczba gospodarstw domowych ogółem: 349 135 (zamieszkanych przez 856 448 osób)
    • Liczba gospodarstw domowych w miastach: 324 840 (zamieszkanych przez 796 490 osób)
    • Liczba gospodarstw domowych na wsiach: 24 295 (zamieszkanych przez 59 958 osób).

Skład etniczny[edytuj | edytuj kod]

Lapończycy – rdzenna ludność obwodu

Skład etniczny populacji
(dane spisowe z 2002)

Zmiany struktury etnicznej[edytuj | edytuj kod]

Zmiany liczby przedstawicieli poszczególnych narodów i ich udziału w populacji (na podstawie danych ze spisów powszechnych).

19261) 19391) 1959 1970 1979 1989 2002
Rosjanie 16 719 (73,1%) 244 693 (84,0%) 484 199 (85,3%) 676 319 (84,6%) 819 492 (83,8%) 965 727 (82,9%) 760 862 (85,2%)
Ukraińcy 212 (0,9%) 16 730 (5,7%) 32 384 (5,7%) 56 279 (7,0%) 81 177 (8,3%) 105 079(9,0%) 56 845 (6,4%)
Białorusini 121 (0,5%) 4039 (1,4 c%) 19 996 (3,5%) 29 449 (3,7%) 34 330 (3,5%) 38 794 (3,3%) 20 335 (2,3%)
Tatarzy 311 (1,4%) 4446 (1,5%) 5566 (1,0%) 7521 (0,9%) 9530 (1,0%) 11 459 (1,0%) 7944 (0,9%)
Lapończycy 1708 (7,5%) 1755 (0,6%) 1687 (0,3%) 1715 (0,2%) 1565 (0,2%) 1615 (0,1%) 1769 (0,2%)
Finowie 1697 (7,4%) 4317 (1,5%) 1197 (0,2%) 751 (0,1%) 710 (0,1%) 590 (0,05%) 426 (0,05%)
Karelowie 414 (1,8%) 3804 (1,3%) 3766 (0,7%) 3577 (0,4%) 3482 (0,4%) 3505 (0,3%) 2203 (0,2%)
pozostali 1676 (7,3%) 11 394 (3,9%) 18 877 (3,3%) 23 916 (3,0%) 27 546 (2,8%) 37 817 (3,2%) 42 150 (4,7%)

1) w granicach sprzed 1945

Wyznania[edytuj | edytuj kod]

Zdecydowana większość ludności wyznaje prawosławie. Po okresie ateizacji w czasach ZSRR pozostała duża liczba niewierzących. Z mniejszości wyznaniowych najliczniejsi są muzułmanie, stanowiący ok. 1,5% populacji.

Miasta i osiedla typu miejskiego[edytuj | edytuj kod]

Na terenie obwodu murmańskiego znajduje się 16 miast i 13 osiedli typu miejskiego

Kirowsk zimą
Centrum Murmańska
Centrum kultury w Łowozierze
Nazwa Nazwa rosyjska Liczba
miesz-
kańców
(1 stycznia
2006)
Apatyty Апатиты 62 929
Gadżyjewo Гаджиево 12 569
Kandałaksza Кандалакша 38 641
Kildinstroj1) Кильдинстрой 2746
Kirowsk Кировск 30 925
Kola Кола 10 644
Kowdor Ковдор 19 906
Mołocznyj1) Молочный 5614
Monczegorsk Мончегорск 50 129
Murmańsk Мурманск 320 962
Murmaszi1) Мурмаши 15 859
Nikel1) Никель 15 605
Oleniegorsk Оленегорск 23 581
Ostrownoj Островной 4502
Pieczenga1) Печенга 2967
Polarnyj Полярный 17 183
Polarnyje Zori Полярные Зори 15 711
Rewda1) Ревда 9773
Roslakowo1) Росляково 9648
Safonowo1) Сафоново 4961
Siewieromorsk Североморск 54 067
Snieżnogorsk Снежногорск 13 932
Tumannyj1) Туманный 893
Umba1) Умба 5893
Widiajewo1) Видяево 7004
Wierchnietułomskij1) Верхнетуломский 1922
Zaoziorsk Заозёрск 13 275
Zapolarnyj Заполярный 18 321
Zielenoborskij1) Зеленоборский 7165

1) osiedle typu miejskiego

Władza i administracja[edytuj | edytuj kod]

Obwód murmański, podobnie jak inne podmioty Federacji Rosyjskiej posiada dość szeroki zakres autonomii w sprawach lokalnych.

Władzę prawodawczą w regionie sprawuje lokalny parlament.

Naczelnym organem władzy wykonawczej oraz funkcję głowy obwodu sprawuje gubernator, powoływany przez parlament na wiosek prezydenta Federacji Rosyjskiej. Stoi on także na czele lokalnego rządu. Obecnie funkcję gubernatora sprawuje Jurij Jewdokimow.

Podział administracyjny[edytuj | edytuj kod]

Murmansk oblast administr.png

Obwód murmański dieli się na 5 rejonów. Największe miasta i osiedla typu miejskiego nie wchodzą w skład powstałych w ten sposób rejonów, lecz tworzą rejony miejskie, których jest 14. Niekiedy w ramach jednego rejonu miejskiego znajduje się kilka miast lub osiedli (jedno główne i 2-3 mniejsze), a powierzchnia takiego okręgu wielkością nie odbiega od powierzchni mniejszych spośród „zwykłych” rejonów.

Rejony:

rejon Liczba
mieszkańców
Ludność
miejska
Ludność
wiejska
ośrodek
administracyjny
Kolski 50 717 37 678 13 039 Kola
Kowdorski 23 152 19 906 3246 Kowdor
Łowozierski 13 466 9773 3693 Łowoziero
Pieczeński 45 445 36 893 8552 Nikel
Tierski 6765 5893 872 Umba
Fabryki w Monczegorsku
Port w Murmańsku

Rejony miejskie:

Rejon
miejski
Liczba
mieszkańców
Ludność
miejska
Ludność
wiejska
Murmańsk 320 962 320 962 ---
Apatyty 62 934 62 929 5
Gażyjewo 15 605 12 569 3036
Kandałaksza 57 731 45 806 11 925
Kirowsk 33 759 30 925 2834
Monczegorsk 53 183 50 129 3054
Oleniegorsk 32 715 23 581 9134
Ostrownoj 4597 4502 95
Polarnyj 17 311 17 183 128
Polarnyje Zori 18 496 15 711 2785
Siewieromorsk 73 558 68 676 4882
Snieżnogorsk 13 932 13 932 ---
Widiajewo 7004 7004 ---
Zaoziorsk 13 275 13 275 ---

Ciekawostki[edytuj | edytuj kod]

Na terenie obwodu znajduje się najgłebszy odwiert na świecie. Wydrążony w latach 1970-1989 SG-3 ma głębokość 12 262 m.

Information icon.svg Osobny artykuł: SG-3.

Tablice rejestracyjne[edytuj | edytuj kod]

Tablice pojazdów zarejestrowanych w obwodzie murmańskim mają oznaczenie 51 w prawym górnym rogu nad flagą Rosji i literami RUS.

Przypisy

  1. Inne źródła podają wysokość 1200 m.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]