Obwód swierdłowski

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Obwód swierdłowski
Свердловская область
Herb Flaga
Herb obwodu swierdłowskiego Flaga obwodu swierdłowskiego
Państwo  Rosja
Siedziba Jekaterynburg
Gubernator Jewgienij Kujwaszew
Powierzchnia 194,3 tys.[1] km²
Populacja (2013)
• liczba ludności

4 315 830[2]
Położenie na mapie Rosji
Położenie na mapie
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Wikipodróże Informacje turystyczne w Wikipodróżach
Portal Portal Rosja
Krajobraz obwodu
Leśny krajobraz regionu
Diagram pokazujący klimat regionu na przykładzie wysokości temperatur i wielkści opadów w stolicy obwodu – Jekaterynburgu
Jezioro Tawatuj
Rzeka Tura

Obwód swierdłowski (ros. Свердловская область) – jednostka administracyjna Federacji Rosyjskiej. Jego nazwa pochodzi od byłej nazwy stolicy obwodu, Jekaterynburga (do 1991 – Swierdłowsk).

Geografia[edytuj | edytuj kod]

Położenie i powierzchnia[edytuj | edytuj kod]

Obwód swierdłowski leży na dwóch kontynentach: w Europie i w Azji. Region zajmuje południową część pasma Uralu, a także przyległe do gór zachodnie fragmenty Niziny Zachodniosyberyjskiej. Region zajmuje powierzchnię 194,3 tys. km² (tj. ok. 1,2% terytorium całej Federacji Rosyjskiej).

Większość terenu obwodu stanowią niewysokie góry i wyżyny – znaczna część obwodu leży na wysokości 300-500 m n.p.m. Najwyższy punkt – góra Konżakowski Kamień wznosi się na wysokość 1569 m.

Region graniczy z:

Strefa czasowa[edytuj | edytuj kod]

Obwód swierdłowski należy do jekaterynburskiej strefy czasowej (YEKT): do 25 października 2014 UTC+06:00 przez cały rok, od 26 października 2014 UTC+05:00 przez cały rok.

Jeszcze wcześniej, przed 27 marca 2011 roku, obowiązywał czas standardowy (zimowy) strefy UTC+05:00, a czas letni – UTC+06:00.

Klimat[edytuj | edytuj kod]

Na terytorium obwodu panuje klimat umiarkowany typu kontynentalnego. Charakteryzuje się on dużymi różnicami temperatur w ciągu roku – chłodnymi zimami i ciepłymi latami. Średnia temperatura powietrza w styczniu wynosi (zależnie od regionu) оd −16 °C do −20 °C, a lipca – od +16 °C dо +19 °C.

Na terenie obwodu corocznie notuje się ok. 500 mm opadów, głównie w formie deszczu. Występują one głównie w ciepłej połowie roku, zaś maksimum przypada na lipiec.

Hydrologia[edytuj | edytuj kod]

W regionie znajduje się dość duża ilość cieków wodnych, jednak z powodu położenia tego terytorium na obszarze górskim, będącym działem wód większość miejscowych rzek i strumieni ma niewielkie rozmiary. Znajduje się tutaj także pewna liczba – zwykle niewielkich – jezior.

Główne rzeki regionu:

Fauna i flora[edytuj | edytuj kod]

Pierwotną roślinność obwodu swierdłowskiego stanowią lasy iglaste i mieszane. W lasach tych żyją m.in. – ze ssaków: kuny, norki, wiewiórki, lisy, zające, jelenie, liczne gryzonie itd., z ptaków – np. dzięcioły, gile, jarząbki itp. W zbiornikach wodnych żyje wiele gatunków ryb.

Ludność[edytuj | edytuj kod]

Na terenie obwodu swierdłowskiego mieszka 4.399.700 osób (2007). Liczba ta w ostatnich latach spada – jeszcze w 2002 populacja regionu wynosiła 4.486.214 osób. Niemal 88% ludności (3.943.529 osób w 2002) zamieszkuje w miastach, a 12% (542.685 osób; 2002) – na wsiach. Około 30% całej populacji obwodu zamieszkuje w jego stolicyJekaterynburgu (będącym 5. pod względem liczby mieszkańców miastem Rosji).

Gęstość zaludnienia w regionie wynosi 22,6 os./km².

Rosjanie stanowią ok. 90% populacji.

Wyznania[edytuj | edytuj kod]

Zdecydowana większość ludności wyznaje prawosławie. Po okresie ateizacji w czasach ZSRR pozostała także duża liczba niewierzących. W regionie istnieje niespełna 5% mniejszość muzułmańska (złożona głównie z Tatarów), ponadto żyją tutaj niewielkie grupy wyznawców innych religii, m.in. katolików, a także wyznawców nowych wyznań religijnych, wywodzących się z tradycji protestanckiej.

Zdjęcia miast obwodu

cerkiew w Ałapajewsku
New Apostolic Church (Krasnoturyinsk).jpg
kościół protestancki w Krasnoturińsku

teatr w Niżnym Tagile
Mosque verkhnyaya pyshma.JPG
meczet w Wielkiej Pyszmie
Trinity Cathedral Verkhoturie.jpg
prawosławna katedra pw. Świętej Trójcy w Wierchoturiu
Zaretsjny Buildings (winter).jpg
Zarieczny – fragment miasta

Jekaterynburg – fragment miasta
Ekaterinburg at night.jpg
Jekaterynburg nocą
Salut.JPG
jeden z budynków Jekaterynburga (kino Salut)
Krasnoturinsk Railroad station.jpg
dworzec kolejowy w Krasnoturińsku
Krasnoturinsk Municipal palace of culture.jpg
dom kultury w Krasnoturińsku

Narodowości[edytuj | edytuj kod]

Na terenie obwodu żyją przedstawiciele 148 narodowości. Najliczniejsi są[3]:

narodowość liczebność udział w populacji
Rosjanie 4.002.815 89,22
Tatarzy 168.121 3,75
Ukraińcy 55.478 1,24
Baszkirzy 37.296 0,83
osoby bez poczucia
przynależności etnicznej
lub o nieustalonej
narodowości
28.957 0,65
Maryjczycy 27.863 0,62
Niemcy 22.540 0,50
Białorusini 18.541 0,41
Udmurci 17.903 0,40
Azerowie 15.171 0,34
Czuwasze 11.510 0,26
Ormianie 11.093 0,25
Mordwini 9.702 0,22
Żydzi 6.810 0,15
Tadżycy 6.125 0,14
Kazachowie 4.403 0,10
Cyganie 4.019 0,09
Uzbecy 3.836 0,08
Mołdawianie 2.930 0,07
Gruzini 2.651 0,06
Chińczycy 2.435 0,05
Polacy 2.147 0,05

Wymieniono tylko grupy liczące powyżej tysiąca osób

Miasta i osiedla typu miejskiego[edytuj | edytuj kod]

Na terenie obwodu swierdłowskiego znajduje się 47 miast oraz 99 osiedli typu miejskiego, a także 1886 większych i mniejszych wsi.

Największe miasta i osiedla typu miejskiego:
(powyżej 15.000 mieszkańców; stan na 1 stycznia 2006)

Nazwa nazwa rosyjska liczba
miesz-
kańców
Jekaterynburg Екатеринбург 1.308.441
Niżny Tagił Нижний Тагил 379.724
Kamieńsk Uralski Каменск-Уральский 182.466
Pierwouralsk Первоуральск 132.881
Sierow Серов 98.044
Nowouralsk Новоуральск 94.350
Asbiest Асбест 72.822
Polewskoj Полевской 65.911
Krasnoturinsk Краснотурьинск 62.578
Rewda Ревда 61.916
Wierchniaja Pyszma Верхняя Пышма 57.718
Lesnoj Лесной 53.193
Wierchniaja Sałda Верхняя Салда 49.398
Beriozowskij Берёзовский 47.195
Kaczkanar Качканар 43.763
Ałapajewsk Алапаевск 42.920
Irbit Ирбит 42.072
Krasnoufimsk Красноуфимск 41.559
Rież Реж 39.273
Tawda Тавда 39.051
Suchoj Łog Сухой Лог 35.430
Artiomowskij Артёмовский 34.045
Kuszwa Кушва 33.890
Siewierouralsk Североуральск 32.979
Bogdanowicz Богданович 32.072
Karpinsk Карпинск 30.065
Kamyszłow Камышлов 28.384
Krasnouralsk Красноуральск 27.821
Zariecznyj Заречный 27.431
Niewiansk Невьянск 25.593
Niżniaja Tura Нижняя Тура 23.345
Kirowgrad Кировград 22.532
Sysiert Сысерть 21.021
Sriednieuralsk Среднеуральск 19.8001)
Talica Талица 18.7001)
Turinsk Туринск 18.5001)
Rieftinskij2) Рефтинский 17.9001)
Niżniaja Sałda Нижняя Салда 17.9001)
Iwdiel Ивдель 17.8001)
Diegtiarsk Дегтярск 15.9001)

1) dane zaokrąglone; 1 stycznia 2007
2) osiedle typu miejskiego

Władza i administracja[edytuj | edytuj kod]

Obwód swierdłowski, podobnie jak inne części Federacji Rosyjskiej, posiada dość duży zakres autonomii w sprawach lokalnych. Kwestie lokalnego ustroju reguluje Statut obwodu swierdłowskiego z 1994.

budynek lokalnego parlamentu

Według postanowień tego aktu prawnego władza prawodawcza w regionie należy do dwuizbowego parlamentu, złożonego z lokalnej Dumy oraz Izby Reprezentantów. Wyższa izba parlamentu – Izba Reprezentantów składa się z 21 posłów, wybieranych w jednomandatowych okręgach, zaś Duma – z 28 posłów, wybieranych z jednego okręgu obejmującego cały region, z list partyjnych. Kadencja obu izb trwa 4 lata, przy czym co 2 lata odbywają się wybory w których wymieniana jest połowa składu Dumy.

Władzę wykonawczą sprawuje rząd, składający się z ministerstw, departamentów i urzędów. Na czele rządu stoi gubernator, będący zarazem szefem obwodu. Obecnie (od 1995) funkcję tę sprawuje Eduard Rossiel z partii Jedna Rosja.

podział administracyjny obwodu swierdłowskiego

Podział administracyjny[edytuj | edytuj kod]

Pod względem podziału administracyjnego obwód swierdłowski ma skomplikowaną strukturą. Cały region dzieli się na 5 okręgów administracyjnych (ros. управленческий округ): wschodni, zachodni, północny, południowy i gornozawodzki. Stolica obwodu – miasto Jekaterynburg nie wchodzi w skład żadnego z nich i w tym zakresie stanowi odrębną jednostkę. Okręgi administracyjne dzielą się z kolei na rejony, przy czym największe miasta nie wchodzą w skład tego podziału i stanowią okręgi miejskie (bezpośrednio w składzie okręgu administracyjnego); okręgami miejskimi (jednak o innym statusie) są także miasta (lub osiedla typu miejskiego) zamknięte.

W sumie w regionie funkcjonuje 30 rejonów, 25 okręgów miejskich i 4 miasta zamknięte.

Krasnoturińsk – budynek administracji jednej z fabryk
Niżny Tagił – fragment miasta
Niżny Tagił – panorama
stara stacja w Jekaterynburgu
Uniwersytet państwowy w Jekaterynburgu
Jekaterynburg
Jekaterynburg
nazwa nazwa rosyjska
miasto Jekaterynburg (Екатеринбург)
Okręg wschodni (Восточный управленческий округ)
Rejon ałapajewski Алапаевский район
Rejon artiomowski Артемовский район
Rejon bajkałowski Байкаловский район
Rejon irbicki Ирбитский район
Rejon kamyszłowski Камышловский район
Rejon pyszmiński Пышминский район
Rejon słobodo-turiński Слободо-Туринский район
Rejon taboriński Таборинский район
Rejon talicki Талицкий район
Rejon tawdiński Тавдинский район
Rejon tugułymski Тугулымский район
Rejon turiński Туринский район
miasto Ałapajewsk Алапаевск
miasto Irbit Ирбит
miasto Kamyszłow Камышлов
Okręg południowy (Южный управленческий округ)
Rejon biełojarski Белоярский район
Rejon bogdanowicki Богдановичский район
Rejon kamieński Каменский район
Rejon suchołoski Сухоложский район
miasto Kamieńsk Uralski Каменск-Уральский
miasto Asbiest Асбест
miasto Zariecznyj Заречный
osiedle zamknięte Uralski ЗАТО „поселок Уральский”
Okręg gornozawodzki (Горнозаводской управленческий округ)
Rejon prigorodnyj Пригородный район
Rejon wierchniesałdiński Верхнесалдинский район
miasto Wierchnyj Tagił Верхний Тагил
miasto Wierchniaja Tura Верхняя Тура
miasto Kirowgrad Кировград
miasto Kuszwa Кушва
miasto Niewiansk Невьянск
miasto Niżny Tagił Нижний Тагил
miasto Niżniaja Sałda Нижняя Салда
osiedle Wierch-Niejwinskij поселок Верх-Нейвинский
miasto zamknięte Nowouralsk ЗАТО «город Новоуральск»
miasto zamknięte Swobodnyj ЗАТО «поселок Свободный»
Okręg zachodni (Западный управленческий округ)
Aczycki okręg miejski Ачитский городской округ
Artiński okręg miejski Артинский городской округ
Rejon krasnoufomski Красноуфимский район
Rejon niżniesiergiński Нижнесергинский район
Szaliński okręg miejski Шалинский городской округ
miasto Pierwouralsk Первоуральск
okręg miejski Wierchniaja Pyszma городской округ Верхняя Пышма
okręg miejski Krasnoufimsk городской округ Красноуфимск
miasto Polewskoj Полевской
miasto Rewda Ревда
Okręg miejski Staroutkinsk городской округ Староуткинск
Okręg miejski Diegtiarsk городской округ Дегтярск
Okręg północny (Северный управленческий округ)
Rejon gariński Гаринский район
Rejon nowolaliński Новолялинский район
Rejon sierowski Серовский район
Rejon wierchoturski Верхотурский район
miasto Iwdiel Ивдель
miasto Kaczkanar Качканар
miasto Karpińsk Карпинск
miasto Krasnouralsk Красноуральск
miasto Krasnoturińsk Краснотурьинск
miasto Liesnoj Лесной
miasto Niżniaja Tura Нижняя Тура
miasto Siewierouralsk Североуральск
miasto Sierow Серов

Gospodarka[edytuj | edytuj kod]

Na terenie obwodu swierdłowskiego żyje 2.343,3 tys. osób aktywnych zawodowo. W 2006 stopa bezrobocia w regionie wynosiła 6,9%. W styczniu 2007 średnia płaca w regionie wynosiła 13.941,4 rubla, tj. 525,4 USD (według kursu z 31 stycznia 2007).

fabryki w Jekaterynburgu

Przemysł[edytuj | edytuj kod]

Obwód swierdłowski zajmuje 2 miejsce w Rosji pod względem wartości produkcji przemysłowej. W strukturze lokalnego przemysłu dominuje hutnictwo, zarówno żelaza, jak i metali nieżelaznych (odpowiednio – 31% i 19% całej wartości produkcji przemysłowej). Istnieje też wysoko rozwinięty przemysł maszynowy, produkujący m.in. ciężki sprzęt wykorzystywany w innych gałęziach gospodarki, maszyny i urządzenia AGD oraz sprzęt wojskowy.

Pozostałe gałęzie przemysłu (jak spożywczy, chemiczny, drzewny i in.) nie mają dużego udziału w strukturze gospodarczej regionu i produkują głównie na potrzeby lokalnego rynku.

W regionie odbywa się też wzbogacanie uranu.

Rolnictwo[edytuj | edytuj kod]

W 2006 na terenie obwodu znajdowało się (było zarejestrowanych) 829 dużych gospodarstw rolnych (byłych kołchozów i sowchozów, obecnie zwykle spółek) oraz 2178 chłopskich gospodarstw indywidualnych. Jedynie część z nich rzeczywiście prowadziła działalność produkcyjną (odpowiednio: 499 i 893)

W 2006 łączna powierzchnia zasiewów w regionie wynosiła 877,8 tys. ha, zaś pogłowie zwierząt gospodarskich obejmowało m.in. 225,9 tys. sztuk bydła i 10.075,1 tys. sztuk drobiu.

Transport[edytuj | edytuj kod]

Obwód swierdłowski jest ważnym punktem na mapie rosyjskiego transportu. Przez region przebiega wiele ważnych dróg kolejowych i samochodowych łączących azjatycką i europejską część kraju, w tym kolej transsyberyjska.

Na terenie regionu znajduje się także ważny międzynarodowy port lotniczy Kolcowo (w Jekaterynburgu).

Bogactwa naturalne[edytuj | edytuj kod]

Na terenie regionu znajdują się liczne złoża surowców, w tym metali, m.in. złota, platyny, żelaza, chromu, niklu, manganu i miedzi. Ponadto bogactwami obwodu są m.in. azbest i boksyty.

Nauka i oświata[edytuj | edytuj kod]

Na terenie obwodu funkcjonuje Uralski oddział Rosyjskiej Akademii Nauk. Działają tutaj m.in. 22 instytuty naukowe, oraz ponad 100 ośrodków naukowo-badawczych i technologicznych.

Na początku roku szkolnego 2006/2007 w regionie funkcjonowały 1344 szkoły średnie (w tym 50 wieczorowych), 91 średnich szkół specjalizacyjnych, 19 państwowych wyższych uczelni i ich 34 file, 11 uczelni niepaństwowych i i 6 filii.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Historia regionu[edytuj | edytuj kod]

Według badań archeologicznych region zasiedlony był już w okresie prehistorycznym. W obwodzie znajdują się liczne ślady osadnictwa ludzkiego, pochodzącego z okresów od mezolitu do epoki żelaza.

Rosja zajęła te tereny po rozbiciu Chanatu kazańskiego w połowie XVIw. Swój udział w opanowaniu regionu miał Jermak Timofiejewicz. Po zajęciu ziem dzisiejszego obwodu Rosjanie, by zabezpieczyć swe panowanie i zapewnić spokój kolonistom założyli szereg twierdz: Wiekoturie (1598), Turinsk (1600), Irbit (1633), Ałapajewsk (1639) itd.

Od 1703 w regionie zaczęła się rozwijać metalurgia, co zwiększyło napływ osadników i spowodowało trwałą rusyfikację tych ziem.

W 1723 założono miasto, będące dzisiejszą stolicą regionu – Jekaterynburg, nazwane na cześć żony cesarza Piotra I Wielkiego, Katarzyny I.

Utworzenie obwodu[edytuj | edytuj kod]

Obwód swierdłowski utworzono 17 stycznia 1934 poprzez wydzielenie części ówczenego obwodu uralskiego. Pierwotnie teren obwodu obejmował nieco odmienne niż dziś obszary: zajmował terytorium dzisiejszego Kraju Permskiego, nie obejmował natomiast niektórych swych dzisiejszych rejonów, należących wówczas do obwodów czelabińskiego i omskiego.

stolica regionu – Jekaterynburg ok. 1910 r.

Nazwa obwodu[edytuj | edytuj kod]

Nazwa obwodu wywodzi się od ówczesnej nazwy stolicy regionu Jekaterynburga – Swierdłowsk, nazwanego na cześć działacza partyjnego i politycznego – Jakowa Swierdłowa.

Ciekawostki historyczne[edytuj | edytuj kod]

Na terenie obwodu miało miejsce kilka ważnych wydarzeń historycznych: m.in. w 1918 w stolicy dzisiejszego obwodu – Jekaterynburgu bolszewicy zamordowali ostatniego cara Rosji – Mikołaja II wraz z rodziną i kilkoma osobami towarzyszącymi; w 1960 nad regionem radziecka obrona przeciwlotnicza zestrzeliła amerykański samolot szpigowski Lockheed U-2, pilotowany przez Gary’ego Powersa, co stało się przyczyną politycznego kryzysu w stosunkach radziecko-amerykańskich.

W 1979 w wojskowym instytucie badawczym zajmującym się bronią biologiczną w ówczesnym Sierdłowsku miało miejsce masowe zarażenie wąglikiem, w wyniku którego zmarło ok. 100 osób.

Information icon.svg Osobny artykuł: katastrofa w Swierdłowsku.
krajobraz regionu – rzeka Pyszma

Sławni mieszkańcy regionu[edytuj | edytuj kod]

Z rejonu wywodzili się m.in.:

Tablice rejestracyjne[edytuj | edytuj kod]

Tablice pojazdów zarejestrowanych w obwodzie swierdłowskim mają oznaczenie 66 w prawym górnym rogu nad flagą Rosji i literami RUS.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]