Obwód penzeński

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Obwód penzeński
Пензенская область
Herb Flaga
Herb obwodu penzeńskiego Flaga obwodu penzeńskiego
Państwo  Rosja
Siedziba Penza
Gubernator Wasilij Boczkariow
Powierzchnia 43 300 km²
Populacja (2002)
• liczba ludności

1 452 941
Położenie na mapie Rosji
Położenie na mapie
Ziemia 53°15′00,0″N 44°34′00,0″E/53,250000 44,566667
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Portal Portal Rosja
krajobraz regionu – rzeka Sura

Obwód penzeński (ros. Пензенская область) – jednostka administracyjna Federacji Rosyjskiej.

Geografia[edytuj | edytuj kod]

Położenie i powierzchnia[edytuj | edytuj kod]

Obwód penzeński leży w centrum europejskiej części Rosji i zajmuje obszar 43.300 km², co stanowi ok. 0,25% powierzchni całej Federacji Rosyjskiej. Z północy na południe region rozciąga się na długości 204 km, a ze wschodu na zachód – na długości 330 km.

Obwód graniczy z:

Przynależność administracyjna[edytuj | edytuj kod]

Pod względem administracyjnym obwód penzeński wchodzi w skład utworzonego w 2000 Nadwołżański Okręgu Federalnego.

Strefa czasowa[edytuj | edytuj kod]

Obwód obwód penzeński należy do moskiewskiej strefy czasowej (MSK): do 25 października 2014 UTC+04:00 przez cały rok, od 26 października 2014 UTC+03:00 przez cały rok. Jeszcze wcześniej, przed 27 marca 2011 roku, obowiązywał czas standardowy (zimowy) strefy UTC+03:00, a czas letni – UTC+04:00.

Rzeźba terenu[edytuj | edytuj kod]

Region leży na Nizinie Wschodnioeuropejskiej, a dokładniej – na środkowych i zachodnich terenach Wyżyny Nadwołżańskiej, stanowiącej część owej równiny. Ten łagodnie pofałdowany obszar zajmuje znaczą część powierzchni obwodu, a jedynie na krańcach zachodnich rozciągają się tereny bardziej płaskie, będące częścią Niziny Ocko-Dońskiej.

Hydrografia[edytuj | edytuj kod]

Na terenie obwodu znajduje się ponad 200 rzek oraz trudna do określenia liczba mniejszych cieków wodnych.

Największe rzeki regionu:

Gleby[edytuj | edytuj kod]

Na terenie obwodu penzeńskiego przeważają urodzajne gleby czarnoziemowe. Zajmują one 68% wszystkich ziem wykorzystywanych rolniczo i przeważają na większości ziem obwodu, a jedynie na wschodzie i północnym wschodzie regionu dominują szaroziemy leśne.

Klimat[edytuj | edytuj kod]

diagram ukazujący temperatury i wielkość opadów w regionie na przykładzie leżącej w jego centrum Penzy

Temperatura[edytuj | edytuj kod]

W obwodzie penzeńskim panuje klimat umiarkowany kontynentalny, charakteryzujący się ciepłym latem i dość chłodną zimą. Kontynentalne cechy lokalnego klimatu narastają w miarę posuwania się na z zachodu na wschód.

Najchłodniejszym miesiącem jest styczeń – średnia temperatura w tym okresie wynosi ok. –11 °C (na wschodzie regionu jest jeszcze chłodnie, ok. –12 °C, a na zachodzie – nieco cieplej, średnio –10 °C. Najcieplejszym miesiącem w regionie jest lipiec; średnia temperatura powietrza w tym okresie wynosi od ok. +18 °C na zachodzie do +19 °C na wschodzie obwodu.

Opady[edytuj | edytuj kod]

Średnioroczna wielkość opadów w regionie wynosi 450-500 mm; większość opadów przypada na ciepłą połowę roku, a maksimum na lipiec. Powyższa liczba nie oddaje jednak prawdziwej ilości padających w regionie deszczów: w rzeczywistości rzadko zdarza się, by w ciągu roku spadła taka właśnie ilość, zazwyczaj jest to sporo więcej (ponad 700 mm) – gdy lato jest wilgotne, lub sporo mniej (ok. 350 mm) – gdy występuje susza. Susze są zresztą często spotykane w regionie, jednak zwykle trwają one jedynie przez część roku.

Roślinność[edytuj | edytuj kod]

Obwód penzeński leży na terenach 3 stref roślinnych: lasów, lasostepów i stepów. Pierwotna roślinność zajmuje ok. 1/3 terytorium regionu. Lasy liściaste i mieszane zajmują ok. 20% powierzchni obwodu; stepy, z uwagi urodzajność gleb praktycznie zostały zlikwidowane i zachowały się tylko ich fragmenty. W lokalnych lasach przeważają dęby, lipy, klony i wiązy.

tchórz – jeden z gatunków zwierząt żyjących na terenie obwodu

Świat zwierzęcy[edytuj | edytuj kod]

Świat zwierzęcy obwodu moskiewskiego jest dość bogaty. Spotkać tu można ponad 60 gatunków ssaków, 30 – ryb i ponad 200 – ptaków. Na obszarze regionu żyje fauna typowa zarówno dla obszarów leśnych, jak i stepowych. Wymienić tutaj można m.in. zające-szaraki, lisy, tchórze oraz liczne gatunki gryzoni, a z ptaków np. dzięcioły, drozdy, jarząbki, gile, derkacze, czajki, a także licznie występujące, typowe ptaki Europy Środkowo-Wschodniej: wróblowate, sroki i wrony. Większość gatunków ptaków przylatuje tutaj tylko na okres lęgowy i odlatuje na zimę.

W zbiornikach wodnych żyją liczne ryby, m.in. jazgarze, leszcze, karasie, karpie, okonie, płocie, sandacze i szczupaki.

Żyje tutaj także wiele gatunków owadów.

Ludność[edytuj | edytuj kod]

Obwód penzeński zamieszkuje 1.396 tys. osób (2007). Liczba mieszkańców obwodu systematycznie spada z powodu ujemnego przyrostu naturalnego i ujemnego salda migracji. Jeszcze w 2006 żyło tutaj 1.407 971 osób, zaś w 2002 populację regionu stanowiło 1.452 941 osób.

Ponad 1/3 ludności zamieszkuje w stolicy regionuPenzie[1].

ulica w centum Penzy – stolicy regionu
siedziba lokalnych władz w Penzie

Średnia gęstość zaludnienia to ok. 33,6 os./km².

Statystyki demograficzne[edytuj | edytuj kod]

(dane na 2006)

  • Ludność wg miejsca zamieszkania:
    • Ludność wiejska: 33,9%
    • Ludność miejska: 66,1%
  • Przyrost naturalny: –8,6‰
    • urodzenia: 12.046 (8,6‰)
    • zgony: 24.042 (17,2‰)
    • ubytek naturalny: 11.996 (8,6‰)

Narodowości[edytuj | edytuj kod]

Na terenie obwodu żyją przestawiciele 57 narodowości[1].

Główne narodowości obwodu:
(dla populacji 1.408 tys.)

naród liczebność
(w tys.)
udział w populacji
Rosjanie 1.313,6 85,2%
Tatarzy 88,6 5,7%
Mordwini 86,3 5,6%
Czuwasze 7,4 0,5%

Miasta i osiedla typu miejskiego[edytuj | edytuj kod]

Na terenie obwodu penzaskiego znajduje się 11 miast i 16 osiedli typu miejskiego.

Największe skupiska osadnicze obwodu
(miasta, osiedla typu miejskiego i wsie; stan na 1 stycznia 2006)

Nazwa Nazwa
rosyjska
Liczba
mieszkańców
Baszmakowo1) Башмаково 9.665
Biekowo1) Беково 6.561
Bielinski Белинский 8.798
Biessonowka2) Бессоновка 10.0003)
Czaadajewka1) Чаадаевка 7.217
Gorodiszcze Городище 8.253
Grabowo2) Грабово 7.4003)
Issa 1) Исса 5.545
Jewłaszewo1) Евлашево 4.831
Kamienka Каменка 39.917
Kołyszlej1) Колышлей 8.410
Kuznieck Кузнецк 89.541
Łunino1) Лунино 7.706
Mokszan1) Мокшан 11.731
Nikolsk Никольск 24.272
Niżni Łomow Нижний Ломов 23.624
Paczełma1) Пачелма 8.472
Penza Пенза 509.997
Sierdobsk Сердобск 35.780
Sosnowoborsk1) Сосновоборск 6.981
Spassk Спасск 7.240
Sriedniaja Jeluzań2) Средняя Елюзань 8.4003)
Sura1) Сура 2.291
Sursk Сурск 7.292
Szemyszejka1) Шемышейка 6.773
Tamała1) Тамала 7.764
Wierchozim1) Верхозим 1.785
Zariecznyj Заречный 62.174
Ziemietczyno1) Земетчино 11.492
Zołotariewka1) Золотаревка 2.785

1) Osiedle typu miejskiego
2) Wieś
3) liczba zaokrąglona; 2003

Gospodarka[edytuj | edytuj kod]

Ta sekcja jest niekompletna. Jeśli możesz, rozbuduj ją.

Przemysł[edytuj | edytuj kod]

Na terenie obwodu penzeńskiego istnieje rozwinięty przemysł elektromaszynowy, drzewny i celulozowo-papierniczy, oraz lekki (m.in. tekstylny) i farmaceutyczny. Istnieje też przemysł spożywczy, przetwarzający płody rolne regionu.

Głównym skupiskiem przemysłu jest Penza; znajduje się tutaj ponad połowa całego lokalnego przemysłu.

Rolnictwo[edytuj | edytuj kod]

Z racji dobrych warunków glebowych na terenie obwodu istnieje rozwinięte rolnictwo. Uprawiane są m.in. zboża (pszenica, żyto), buraki cukrowe, len, konopie siewne itd.

W regionie istnieje także rozwinięta chów i hodowla zwierząt (w tym drobiu).

Władza i administracja[edytuj | edytuj kod]

Obwód penzeński, podobnie jak inne podmioty Federacji Rosyjskiej posiada dość szeroki zakres autonomii w sprawach lokalnych.

Władzę prawodawczą w regionie sprawuje lokalny parlament – Zgromadzenie Prawodawcze Obwodu Penzeńskiego (ros. Законодательное Собрание Пензенской области)

Naczelnym organem władzy wykonawczej oraz funkcję szefa obwodu sprawuje gubernator, który stoi także na czele lokalnego rządu (Правительство Пензенской области). Obecnie funkcję gubernatora sprawuje Wasilij Boczkariow.

Podział administracyjny[edytuj | edytuj kod]

Obwód penzeński dzieli się na 28 rejonów. 5 największych miast nie wschodzi w skład tego podziału i stanowi okręgi miejskie.

Rejony[edytuj | edytuj kod]

Okręgi miejskie[edytuj | edytuj kod]

Historia[edytuj | edytuj kod]

Najstarsze ślady bytności ludzkiej na terenie obwodu penzeńskiego pochodzą z okresu neolitu. Od starożytności region zamieszkiwała ludność rolniczo-pasterska, której przynależność etniczna jest sporna. W średniowieczu żyły tutaj ludy ugrofińskie (Mordwini i pokrewne im plemiona) oraz ludy tureckie (bliskie Bułgarom nadwołżańskim). Od IX/X w. ludy te podlegały Chazarom, a po upadku ich kraju – Bułgarii Wołżańsko-Kamskiej. Następnie w XIII w. region dostał się we władzę Mongołów (Tatarów) i wszedł w skład Złotej Ordy, a po jej rozpadzie – w skład chanatów, powstałych na jej gruzach.

archiwalne zdjęcie Kierieńska

Obszar dzisiejszego obwodu dość późno, bo dopiero w XVI w. wszedł w skład państwa rosyjskiego. Tereny te były ważne za strategicznego punktu widzenia, bo wiodła przez nie droga, którą Tatarzy Krymscy atakowali południe Rosji. Wraz ze zwiększaniem się rosyjskiej obecności politycznej w regionie i wzrastaniem liczby rosyjskich osadników żyjący na terenie obwodu Mordwini przesiedlali się na wschód; ci którzy pozostali zostali zasymilowani przez Rosjan. Rdzenna ludność tureckojęzyczna obwodu zanikła znacznie wcześniej – wkrótce po najeździe mongolsko-tatarskim, w czasie którego duża jej część uciekła lub zginęła, a pozostałych zasymilowali pokrewni językowo i kulturowo Tatarzy.

W 1663 została założona obecna stolica regionu – Penza. Miasto powstało jako twierdza, mająca ochronić region i południe kraju przed atakami Tatarów.

Przynależność administracyjna[edytuj | edytuj kod]

herb guberni penzeńskiej

W 1718 utworzona została prowincja penzeńska, pozostająca w składzie guberni kazańskiej. 15 września 1780 została utworzona gubernia penzeńska. Istniała ona tylko do 1797 kiedy to jej tereny wcielono do guberni saratowskiej, jednak wkrótce – 9 września 1801 przywrócono poprzedni stan. Gubernia penzeńska przetrwała do 1928, kiedy to w ramach licznych reform administracyjnych w ZSRR została ona zlikwidowana, a jej ziemie włączone najpierw w skład Kraju Środkowowołżańskiego, następnie Kraju Kujbyszewskiego, a od 1937 – obwodu tambowskiego.

Obwód penzeński został utworzony 4 lutego 1939.

Symbole regionu[edytuj | edytuj kod]

Herb obwodu penzeńskiego nawiązuje do herbu dawnej guberni penzeńskiej, który z kolei został opracowany na podstawie herbu stolicy regionu – Penzy.

 Osobny artykuł: herb obwodu penzeńskiego.

Flaga obwodu, inaczej niż większość flag rosyjskich regionów, w żaden sposób nie nawiązuje do herbu regionu i ma postać głowy Chrystusa Acheiropoietosa, umieszczonej na żółtym tle.

 Osobny artykuł: flaga obwodu penzeńskiego.

Tablice rejestracyjne[edytuj | edytuj kod]

Tablice pojazdów zarejestrowanych w obwodzie penzeńskim mają oznaczenie 58 w prawym górnym rogu nad flagą Rosji i literami RUS.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]