Czuwaszja

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Republika Czuwaska
Чувашская Республика
Чăваш Республики
Godło Flaga
Godło Czuwaszji Flaga Czuwaszji
Państwo  Rosja
Siedziba Czeboksary
Prezydent Michaił Ignatieff
Zarządzający Ivan Motorin
Powierzchnia 18 343,2 km²
Populacja (2008)
• liczba ludności

1 283 653
• gęstość 70 os./km²
Strefa czasowa czas moskiewski, UTC +4:00
Języki urzędowe czuwaski, rosyjski
Położenie na mapie Rosji
Położenie na mapie
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Portal Portal Rosja
krajobraz Czuwaszji

Czuwaszja (czuwas. Чăваш Ен, ros. Чувашия), Republika Czuwaska (czuwas. Чăваш Республики, ros. Чувашская Республика) – republika w europejskiej części Federacji Rosyjskiej.

Geografia[edytuj | edytuj kod]

Położenie i powierzchnia[edytuj | edytuj kod]

Północną jej granicę wyznacza rzeka Wołga. Na zachodzie graniczy z Obwodem Niżegorodzkim, na północy z Republiką Mari El, na wschodzie z Republiką Tatarstanu, na południu z Obwodem Uljanowskim, na południowym zachodzie z Republiką Mordwy.

Stolicę – Czeboksary zamieszkuje ok. 450 000 mieszkańców. Inne główne miasta to: Nowoczeboksarsk, Kanasz, Ałatyr, Szumierlia.

Strefa czasowa[edytuj | edytuj kod]

Czuwaszja należy do moskiewskiej strefy czasowej (MSK). UTC +4:00 przez cały rok. Wcześniej, przed 27 marca 2011 roku, na terenie republiki obowiązywał czas standardowy (zimowy) strefy UTC+3:00, a czas letni – UTC+4:00.

Klimat[edytuj | edytuj kod]

Na terenie kraju panuje klimat umiarkowany typu kontynentalnego. Charakteryzują go dość długie, chłodne zimy i ciepłe lata. Średnia roczna temperatura powietrza to – zależnie od regionu od 3 °C do 3,7 °C. Przeciętnie w styczniu jest ok. −13 °C, zaś w lipcu przeciętna temperatura wynosi – +19 °C. Najniższa zanotowana w kraju temperatura to -46°С, а najwyższa – +39°С.

Pokrywa śnieżna zalega zwykle 5 miesięcy. W okresie zimowym gleba przemarza na głębokość od ponad 1 m (na północy) do 80-90 cm (w południowej części kraju).

Rocznie w Czuwaszji spada (zależnie od regionu) od 450 do 700 mm opadów, przy czym istnieją duża różnice w tym względzie w poszczególnych latach, i tak np. w jednym z najsuchszych lat – 1932 spadło tylko 280 mm, a z kolei w 1962 – znacznie ponad 700 mm. W ciągu ostatnich 250 lat zanotowano 32 lata nadzwyczaj suche i 21 – z ponadprzeciętnymi opadami.

Wilgotność względna powietrza waha się od 80-90% w grudniu i styczniu do 60% w maju i czerwcu.

Hydrologia[edytuj | edytuj kod]

Wiki letter w.svg Ta sekcja jest niekompletna. Jeśli możesz, rozbuduj ją.

Szata roślinna[edytuj | edytuj kod]

Pierwotną roślinność większości kraju (oprócz części południowo-wschodniej) stanowiły lasy, jednak ich karczowanie doprowadziło do tego, że w 1875 zajmowały już niespełna połowę (49%) kraju, a w 1926 – 31,2%. W latach kolejnych lesistość jeszcze spadła, lecz podejmowane od końca XX wieku zalesiania pozwoliły wrócić do stanu z 1926. W niektórych, słabo zaludnionych rejonach udział lasów w powierzchni ogólnej przekracza 50%.

Fauna[edytuj | edytuj kod]

Na terenie Czuwaszji żyje ponad 60 gatunków ssaków, 275 gatunków ptaków (z których ok. 160 gniazduje), 6 – płazów, 10 – gadów, 50 – ryb, ok. 4,5 tys. gatunków stawonogów i 41 – mięczaków.

Z gatunków mających znaczenie gospodarcze żyją tutaj łosie, norki, tchórze, kuny, lisy, zające, wiewiórki. Reintrodukowano także bobry.

Spośród ryb spotykanych w czuwaskich wodach wymienić można zwłaszcza gatunki należące do karpiowatych: leszcze, płocie i jazie.

Do rzadko spotykanych i chronionych gatunków zaliczyć można m.in. ze ssaków – wychuchola ukraińskiego i bobaka, a z ptaków – gadożera, rybołowa i orła przedniego.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Przodkowie Czuwaszów wywodzą się z plemion starobułgarskich, które zamieszkiwały do VIII wieku na północnym Kaukazie. W VII i VIII wieku wywędrowali oni na Bałkany, gdzie stopniowo asymilowali się wśród Słowian, oraz nad środkową Wołgę. Ta druga grupa odegrała zasadniczą rolę w etnogenezie narodu czuwaskiego. Obszary zasiedlone przez Czuwaszów znajdowały się początkowo w granicach chanatu kazańskiego. W 1551 stały się one częścią Imperium Rosyjskiego. W carskiej Rosji znalazły się one w obrębie takich guberni, jak kazańska i symbirska. 24 lipca 1920 władza komunistyczna powołała do istnienia Czuwaski Obwód Autonomiczny. 21 kwietnia 1925 przekształcony został on w Czuwaską ASRR. 24 października 1990 została ona przemianowana na Czuwaską SRR. 13 lutego 1992 powstała Republika Czuwaska, autonomiczna jednostka w składzie Federacji Rosyjskiej.

Demografia[edytuj | edytuj kod]

Czuwaszję zamieszkuje 1.286,2 tys. osób (2007). Liczba mieszkańców kraju od lat systematycznie spada, czego główną przyczyną jest ujemny przyrost naturalny: w 2006 urodziło się 13 230 osób, a zmarło 18.838. W ciągu 2006 populacja republiki spadła o 6,0 tys. osób, z czego 5,6 tys. to wynik ujemnego przyrostu naturalnego, a 0,4 tys. – ujemnego wskaźnika migracji.

Zmiany liczby mieszkańców kraju:

rok liczba
mieszkańców
1)
2007 1.286.200
2006 1.292.200
2005 1.299.300
2002 1.313.754

1) stan na 1 stycznia; dane szacunkowe. 2002 – stan na 9 października – dane spisowe

Ludność miejska (736,6 tys. osób) stanowi 57,3% populacji, a wiejska – 42,7% (549,6 tys. osób). 77% całej populacji miejskiej zamieszkuje w dwóch miastach: Czeboksarach i Nowoczeboksarsku.

Średnia gęstość zaludnienia w regionie to 70,4 os./km².

Narodowości[edytuj | edytuj kod]

Autochtoniczni mieszkańcy kraju – Czuwasze stanowią ok. 2/3 ludności republiki i są czwartą co do wielkości rdzenną narodowością Federacji Rosyjskiej.

Wyniki spisu powszechnego z 2002 wykazały, iż na terenie kraju żyją przedstawiciele 106 narodowości. Najliczniejsi są:

Zmiany udziału procentowego poszczególnych narodów w populacji republiki na przestrzeni lat (według deklaracji ze spisów powszechnych):

Narodowość
(liczebność i udział procentowy)
1939 1959 1970 1979 1989 2002
Czuwasze 777.202 (72,2%) 770.351 (70,2%) 856.246 (70,0%) 887.738 (68,4%) 906.922 (67,8%) 889.268 (67,7%)
Rosjanie 241.386 (22,4%) 263.692 (24,0%) 299.241 (24,5%) 338.150 (26,0%) 357.120 (26,7%) 348.515 (26,5%)
Tatarzy 29.007 (2,7%) 31.357 (2,9%) 36.217 (3,0%) 37.573 (2,9%) 35.689 (2,7%) 36.379 (2,8%)
Mordwini 22.512 (2,1%) 23.863 (2,2%) 21.041 (1,7%) 20.276 (1,6%) 18.686 (1,4%) 15.993 (1,2%)
Ukraińcy 3.629 (0,3%) 3.837 (0,3%) 4.487 (0,4%) 6.122 (0,5%) 7.302 (0,5%) 6.422 (0,5%)
Pozostali 3.074 (0,3%) 4.759 (0,4%) 6.443 (0,5%) 8.752 (0,7%) 12.304 (0,9%) 17.177 (1,3%)

Miasta[edytuj | edytuj kod]

Miasta i osiedla typu miejskiego (stan na 1 stycznia 2005)

cerkiew w stolicy kraju – Czeboksarach
Nazwa polska Nazwa
czuwaska
Nazwa
rosyjska
Liczba
mieszkańców
Czeboksary Шупашкар Чебоксары 442.616
Nowoczeboksarsk Çĕнĕ Шупашкар Новочебоксарск 125.467
Kanasz Канаш Канаш 49.069
Ałatyr Алатăр Алатырь 42.669
Szumerla Çĕмĕрле Шумерля 35.194
Ciwilsk Çĕрпӳ Цивильск 12.852
Kozłowka Куславкка Козловка 12.356
Kugiesi Кӳкеç Кугеси 11.677
Wurnary Вăрнар Вурнары 10.876
Jadrin Ĕтерне Ядрин 10.232
Mariinskij Posad Сĕнтĕрвăрри Мариинский Посад 10.195
Ibriesi Йĕпреç Ибреси 9.328
Nowyje Łapsary Çĕнĕ Лапсар Новые Лапсары 7.801
Urmary Вăрмар Урмары 6.258
Sosnowka  ? Сосновка 3.051
Buinsk  ? Буинск 1.602

Podział administracyjny[edytuj | edytuj kod]

Powierzchnia Czuwaszji podzielona jest na 21 rejonów. Oprócz nich jako odrębne jednostki administracyjne wydzielane są największe miasta: Ałatyr, Czeboksary, Kanasz, Nowoczeboksarsk i Szumierla.

mapa konturowa Czuwaszji z zaznaczonymi dużymi miastami
Budynek Akademii Rolniczej w Czeboksarach

Rejony:

Ekonomia[edytuj | edytuj kod]

Wiki letter w.svg Ta sekcja jest niekompletna. Jeśli możesz, rozbuduj ją.

Przemysł[edytuj | edytuj kod]

Wiki letter w.svg Ta sekcja jest niekompletna. Jeśli możesz, rozbuduj ją.

Rolnictwo[edytuj | edytuj kod]

Wiki letter w.svg Ta sekcja jest niekompletna. Jeśli możesz, rozbuduj ją.

Transport[edytuj | edytuj kod]

Wiki letter w.svg Ta sekcja jest niekompletna. Jeśli możesz, rozbuduj ją.

Bogactwa naturalne[edytuj | edytuj kod]

Wiki letter w.svg Ta sekcja jest niekompletna. Jeśli możesz, rozbuduj ją.

Tablice rejestracyjne[edytuj | edytuj kod]

Tablice pojazdów zarejestrowanych w Czuwaszji mają oznaczenie 21 w prawym górnym rogu nad flagą Rosji i literami RUS.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]