Republika Komi

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Republika Komi
Республика Коми
Коми Республика
Godło Flaga
Godło Komi Flaga Komi
Państwo  Rosja
Siedziba Syktywkar
Zarządzający Wiaczesław Gajzer
Powierzchnia 416 774 km²
Populacja (2010)
• liczba ludności

901 189
• gęstość 2,1 os./km²
Strefa czasowa czas moskiewski, UTC +4:00
Języki urzędowe rosyjski, komi
Położenie na mapie Rosji
Położenie na mapie
Ziemia 64°17′00,0″N 54°28′00,0″E/64,283333 54,466667
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Wikipodróże Informacje turystyczne w Wikipodróżach
Portal Portal Rosja
Uchta w latach 50. XX wieku
fragment parku w Workucie
tundra – typowy krajobraz kraju
rzeka Peczora
Komiacy – rdzenni mieszkańcy kraju

Komi (Republika Komi, ros. Республика Коми, komi Коми Республика) – republika w składzie Federacji Rosyjskiej.

Geografia[edytuj | edytuj kod]

Republika Komi leży po zachodniej stronie gór Ural, na północnym zachodzie Niziny Wschodnioeuropejskiej, w północno-wschodniej europejskiej części Rosji. Graniczy z Krajem Permskim obwodami: archangielskim, kirowskim, swierdłowskim oraz z okręgami autonomicznymi: Nienieckim, Chanty-Mansyjskim oraz z Jamalsko-Nienieckim Okręgiem Autonomicznym.

Terytorium republiki zajmuje 415 900 km² (15. na terenie Rosji), zamieszkuje ją zaledwie 1 019 000 mieszkańców (54. na terenie Rosji), gęstość zaludnienia równa jest 2,44 osoby/km². Stolicą republiki jest Syktywkar, położony w południowo-zachodniej części republiki. Językami urzędowymi są język rosyjski i język komi.

Lasy zajmują ponad 70% terytorium republiki, a bagna około 15%.

Ponad 32 800 km² północnej części Republiki Komi jest pokryte dziewiczymi lasami Komi. W tych lasach powstaje tlen, którym oddycha cała Europa. Znajduje się tu unikatowy rezerwat – Rezerwat Peczorsko-Iłycki. W 1985 rezerwat został wpisany na listę UNESCO.

Strefa czasowa[edytuj | edytuj kod]

Komi należy do moskiewskiej strefy czasowej (MSK). UTC +4:00 przez cały rok. Wcześniej, przed 27 marca 2011 roku, na terenie republiki obowiązywał czas standardowy (zimowy) strefy UTC+3:00, a czas letni – UTC+4:00.

Hydrologia[edytuj | edytuj kod]

Rzeki[edytuj | edytuj kod]

Większość obszaru Komi leży w dorzeczu dużych równinnych rzek: Wyczegdy, Łuzy, Miezieni i Waszki. Prócz rzek typu równinnego przez teren kraju płyną też rzeki górskie. Są nimi prawe dopływy Peczory, m.in. Unja, Iłycz, Podczerem, Szczugor i in.

Głównymi rzekami Komi są:

Od wieków rzeki Komi odgrywały znaczącą rolę przy zasiedlaniu i zagospodarowywaniu zarówno tego kraju, jak i regionów położonych dalej na wschód. Już w XII wieku przez obszar dzisiejszej republiki (określanej wówczas mianem) przebiegała tzw. wielka nowogrodzka droga do Jugry (tj. dzisiejszego Chanty-Mansyjskiego Okręgu Autonomicznego – Jugry) (ros. великий новгородский чрезкаменный путь в Югру), której znaczna część wiodła właśnie ułatwiającymi komunikację licznymi rzekami Komi.

Jeziora[edytuj | edytuj kod]

Na terenie Komi znajduje się ponad 78 tysięcy jezior, które łącznie zajmują obszar ok. 4,5 tys. km², jednak 98% tych zbiorników wodnych to jeziora niewielkie, o powierzchni nieprzekraczającej 0,5 km².

Jeziora te podzielić można ze względu na pochodzenie, jak też ze względu na położenie. Pod względem genezy wśród lokalnych zbiorników wyróżnić można polodowcowe, krasowe, torfowiskowe i reliktowe. Z uwagi na lokalizację i związaną z tym faunę i florę jeziora dzielą się na tundrowe, tajgowe (leśne), górskie oraz zalewowe. Największe rozmiary posiadają reliktowe jeziora leśne, które jednak są na ogół płytkie; największą głębokość (do 50 m) mają jeziora górskie, które z kolei są niewielkie pod względem obszaru – rzadko przekraczają 1 km².

Największe jeziora

Inne większe jeziora, ważne z gospodarczego, krajobrazowego lub ekologicznego punktu widzenia

  • Jezioro Donty (Don) (powierzchnia – 4,6 km², długość – 20 km, średnia głębokość – 1,5 m)
  • Jezioro Kadomskie (długość ok. 4 km, szerokość – 3,5 km)
  • Jezioro Wad
  • Jezioro Dodźskie
  • Jezioro Wiejsakoty (powierzchnia – 6,3 km², długość – 3 km, szerokość – 0,6 km)
  • Jezioro Wadybty
  • Jezioro Smolne (Smolmoje)
  • Jezioro Tielpos (górskie, głębokość 49,5 m, powierzchnia – 0,25 km²)
  • Jezioro Długie (Dlinnoje) (górskie, głębokość 40-50 m)
  • Jezioro Torgowoje (górskie, głębokość 40-50 m)

Bagna[edytuj | edytuj kod]

Bagna zajmują ok. 7,7% powierzchni Komi, tj. 3,2 mln ha. Obszary te stanowią odrębne ekosystemy, silnie oddziałujące na tereny sąsiednie poprzez wpływ na poziom wód gruntowych, akumulację wilgoci i oczyszczanie wód z zanieczyszczeń, a także jako miejsca lęgowe licznych gatunków ptaków.

Największe bagna:

  • Bagno usińskie (Усинское болото) – 139.190 ha
  • Okiean (“Ocean”) (Океан) – 178.975 ha
  • Dziorniur (Дзёрнюр) – 32.228 ha
  • Tybjuniur (Тыбъюнюр) – 60.042 ha
  • Martiuszewskie (Мартюшевское) – 9.285 ha

Górnictwo[edytuj | edytuj kod]

Na terenie republiki wydobywa się: węgiel, ropę naftową, gaz ziemny, złoto i diamenty.

Klimat[edytuj | edytuj kod]

Większość obszaru republiki leży w strefie klimatu umiarkowanego chłodnego, typu kontynentalnego, jedynie północne skrawki kraju pozostają w strefie klimatu subpolarnego.

Zima na tym obszarze jest dość długa i bardzo chłodna; średnia temperatura najchłodniejszego miesiąca – stycznia waha się od −17 °C na południu kraju do −20 °C w części północnej. Lato, jakkolwiek krótkie, jest dość ciepłe – średnia temperatura lipca to od +11 °C na północy do +15 °C na południu republiki.

W regionie występuje dość wysoki poziom opadów – średnio ok. 700 mm; opady te mają głównie postać deszczu, a ich największe nasilenie ma miejsce w sierpniu.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Od średniowiecza tereny dzisiejszej republiki wchodziły w skład Państwa Nowogrodzkiego; pod koniec XV wieku stały się częścią Państwa Moskiewskiego. Obszary te były ważnym źródłem futer. Z racji surowego klimatu i braku dróg ziemie Komi pozostawały bardzo słabo zaludnione.

W XVIII wieku tereny dzisiejszej republiki wchodziły w skład guberni archangielskiej, w której ramach stanowiły 3 ujezdy (jareński, solwyczegodzki i pustoziorski); w 1780 z części terenu ujezdu jareńskiego wydzielono ujezd ust-sysolski. Niższą od ujezdu jednostką podziału administracyjnego była wołost (ros. волость) – jednostka zbliżona do polskiej gminy.

Na początku XX wieku niewielkie części dzisiejszego obszaru Komi wchodziły też w skład guberni wołogodzkiej i wiackiej.

Ta sekcja jest niekompletna. Jeśli możesz, rozbuduj ją.

Komi w czasach Związku Radzieckiego[edytuj | edytuj kod]

W latach 30. odkryto na terenie Komi duże zasoby węgla kamiennego (eksploatacja rozpoczęła się jednak dopiero w latach II wojny światowej, gdy Wehrmacht zajął dostarczające węgla na potrzeby radzieckiej gospodarki obszary zagłębia Donbasu). W latach 30. też rozpoczęto w Komi budowę przemysłu, zbudowano koleje i drogi. Spowodowało to szybki napływ osadników (głównie Rosjan) i wzrost zaludnienia.

Od lat 30. do 50. XX wieku obszar republiki był ważnym punktem na mapie radzieckiego systemu obozów – GUŁag-ów. Część ówczesnych obozów funkcjonuje do dziś jako więzienia lub kolonie karne.

Komi w niepodległej Rosji[edytuj | edytuj kod]

Po upadku ZSRR przemysł republiki – główne źródło dochodów mieszkańców znalazł się w kryzysie. Spowodowało to znaczną emigrację, w konsekwencji czego w latach 1990–2007 liczba mieszkańców kraju spadła o 22%.

Historia autonomii komiackiej[edytuj | edytuj kod]

Autonomia Komiaków utworzona została 22 sierpnia 1922, kiedy to zorganizowano Komi-Zyriański Obwód Autonomiczny. Tworzenie autonomicznych jednostek terytorialnych dla mniejszości narodowych było częścią polityki tzw. korienizacji, tj. przyznawania autonomii mniejszościom narodowym zamieszkującym obszary dawnego Imperium, poprzednio dyskryminowanym i rusyfikowanym przez carat. Obwód istniał do 5 grudnia 1936. Wtedy to zmieniono status tej autonomicznej jednostki administracyjnej – podniesiono jej rangę i poszerzono zakres autonomii, tworząc Komijską Autonomiczną Socjalistyczną Republikę Radziecką. Komijska ASRR została zlikwidowana w 1990 na fali zmian związanych z rozpadem ZSRR. Jej prawną kontynuacją jest obecna Republika Komi.

Prezydenci Komi[edytuj | edytuj kod]

Ludność[edytuj | edytuj kod]

Komi03.png

Komiacy[edytuj | edytuj kod]

Rdzenną ludnością kraju są ugrofińscy Komiacy (dawniej zwani też Zyrianami). Wywodzą się oni ze średniowiecznych plemion ugrofińskich, zamieszkujących tereny między jeziorem Ładoga a Uralem. Już od XI wiekw. podlegali ruskim (potem rosyjskim) wpływom kulturowym, które nasiliły się jeszcze w XIV i XV w., gdy ziemie Komi zostały formalnie włączone do Rosji. Na przełomie średniowiecza i epoki nowożytnej Komiacy pod wpływem Rosjan przyjęli religię prawosławną, choć do dziś, zwłaszcza na północy i na odizolowanych obszarach wiejskich zachowali elementy dawnego kultu przyrody.

 Osobny artykuł: Komiacy.

Statystyki demograficzne[edytuj | edytuj kod]

Ludność ogółem: 975 000 (szacunkowo na koniec 2006)

  • Ludność według miejsca zamieszkania:
  • liczba kobiet na 1000 mężczyzn: 1106
  • Ludność według wieku
    • średnia wieku dla ogółu populacji: 34,5 lat
    • średnia wieku w miastach: 33,7 lat
    • średnia wieku na wsiach: 36,8 lat
    • średnia wielu mężczyzny: 32,3 lat
    • średnia wieku kobiety: 36,8 lat
  • gospodarstwa domowe:
    • ogółem: 381 626
    • w miastach: 289 854
    • na wsiach: 91 772
  • Przyrost naturalny (2005)
    • urodzenia: 10 975 (współczynnik urodzeń 11,1)
    • zgony: 15 074 (współczynnik zgonów 15,2)
    • ubytek naturalny: 4099 (- 4,1)

Skład etniczny[edytuj | edytuj kod]

Zmiany składu etnicznego populacji Komi w latach 1926–2002 (według danych spisowych)

1926 1939 1959 1970 1979 1989 2002
Komiacy 191 245
(92,2%)
231 301
(72,5%)
245 074
(30,4%)
276 178
(28,6%)
280 798
(25,3%)
291 542
(23,3%)
256 464
(25,2%)
Rosjanie 13 731
(6,6%)
70 226
(22,0%)
389 995
(48,4%)
512 203
(53,1%)
629 523
(56,7%)
721 780
(57,7%)
607 021
(59,6%)
Ukraińcy 34
(0,0%)
6010
(1,9%)
80 132
(9,9%)
82 955
(8,6%)
94 154
(8,5%)
104 170
(8,3%)
62 115
(6,1%)
Białorusini 11
(0,0%)
3323
(1,0%)
22 339
(2,8%)
24 706
(3,1%)
24 763
(2,2%)
26 730
(2,1%)
15 212
(1,5%)
Tatarzy 32
(0,0%)
709
(0,2%)
8459
(1,0%)
11 906
(1,5%)
17 836
(1,6%)
25 980
(2,1%)
15 680
(1,5%)
Niemcy 15
(0,0%)
2617
(0,8%)
19 805
(2,5%)
14 647
(1,8%)
13 339
(1,2%)
12 866
(1,0%)
9246
(0,9%)
inni 2246
(1,1%)
4810
(1,5%)
40 395
(5,0%)
42 207
(4,4%)
49 948
(4,5%)
67 779
(5,4%)
52 936
(5,2%)

Wyznania[edytuj | edytuj kod]

Zdecydowana większość populacji republiki wyznaje prawosławie. Prócz tego istnieje liczna grupa ateistów; z mniejszości religijnych najliczniejsi są muzułmanie (ok. 2%)

Miasta i osiedla typu miejskiego[edytuj | edytuj kod]

miasta i największe osiedla typu miejskiego (stan na 1 stycznia 2005)

Nazwa Nazwa rosyjska Liczba mieszkańców
Syktywkar Сыктывкар 228 928
Uchta Ухта 103 064
Workuta Воркута 82 000
Peczora Печора 47 726
Usinsk Усинск 45 238
Inta Инта 38 772
Sosnogorsk Сосногорск 29 203
Worgaszor Воргашор 19 873
Jemwa Емва 15 777
Siewiernyj Северный 14 228
Wuktył Вуктыл 14 031
Niżnyj Odes Нижний Одес 11 654
Mikuń Микунь 11 409
Żeszart Жешарт 9832
Jariega Ярега 8519
Troicko-Pieczorsk Троицко-Печорск 8499
Krasnozatonskij Краснозатонский 8464
Wodnyj Водный 6662
Ussogorsk Усогорск 5432
Zapoliarnyj Заполярный 4498
Wierchniaja Maksakowka Верхняя Максаковка 4010
Wojwoż Войвож 3673
Szudajag Шудаяг 3620
Komsomolskij Комсомольский 3426
Kożwa Кожва 3421
Sindor Синдор 2973
Błagojewo Благоево 2607
Wierchniaja Inta Верхняя Инта 2095
Siedkyrkieszcz Седкыркещ 2011

Gospodarka[edytuj | edytuj kod]

Gospodarka Komi opiera się głównie na wydobyciu surowców energetycznych (ropa naftowa, gaz ziemny oraz węgiel) oraz wykorzystaniu lasów (przemysł drzewny i celulozowo-papierniczy).

Po rozpadzie ZSRR lokalna ekonomia pogrążona jest w kryzysie; spowodował on m.in. to, iż w ciągu ostatniego dwudziestolecia populacja kraju spadła o blisko ¼.

Podział administracyjny[edytuj | edytuj kod]

Republika Komi dzieli się na 15 rejonów municypalnych (ros. муниципальный район); 5 największych miast stanowi wydzielone okręgi miejskie.

Rejony[edytuj | edytuj kod]

Okręgi miejskie[edytuj | edytuj kod]

  • Syktywkar (ros. Городской округ «Сыктывкар»)
  • Workuta (ros. Городской округ «Воркута»)
  • Inta (ros. Городской округ «Инта»)
  • Usinsk (ros. Городской округ «Усинск»)
  • Uchta (ros. Городской округ «Ухта»)

Surowce mineralne[edytuj | edytuj kod]

Na obszarze Komi znajdują się złoża kopalin opałowych, zwłaszcza węgla (213 mld ton, z czego – węgiel kamienny, ok. 78%, węgiel brunatny – 19%, antracyt – 3%), łupków opałowych, asfaltytu, torfu (złoża: 12 mld ton) oraz ropy naftowej (blisko 4 mld ton) i gazu ziemnego (ok. 3 trylionów m³).

Ponadto na terenie republiki istnieją pokłady pierwiastków i minerałów wykorzystywanych w przemyśle chemicznym, przede wszystkim fosforytów, siarki, soli kamiennej i wapiennych, barytu i fluorytu.

Prócz tego w Komi wydobywane są wapienie i dolomity, gips, piaskowiec i kwarcyt. W górach Uralu na wschodzie znajdują się złoża kwarcu, rubinów, granatów, prehnitu i bursztynu. W różnych częściach kraju znajdują się także miejsca wydobycia agatów, jaspisu, marmuru (różnych typów), nefrytu, jadeitu itd.

Z rud metali odkryto m.in. tytan, rudy aluminium (boksyty) i metale szlachetne – zwłaszcza złoto (w Uralu Polarnym i na Timanie oraz w dorzeczu rzeki Korzym.

Tablice rejestracyjne[edytuj | edytuj kod]

Tablice pojazdów zarejestrowanych w Republice Komi mają oznaczenie „11” w prawym górnym rogu nad flagą Rosji i literami RUS.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Przypisy