Jan II Dobry (król Francji)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Jan II Dobry
Z bożej łaski król Francji
Meister des Porträts des Jean le Bon 001.jpg
Król Francji
Okres panowania od 22 sierpnia 1350
do 8 kwietnia 1364
Poprzednik Filip VI Walezjusz
Następca Karol V Mądry
Dane biograficzne
Dynastia Walezjusze
Urodziny 26 kwietnia 1319
Le Mans
Śmierć 8 kwietnia 1364
Londyn
Ojciec Filip VI Walezjusz
Matka Joanna Burgundzka (Kulawa)
Żona Bonna Luksemburska
Joanna z Owernii
Dzieci Karol V Mądry Icone histoire de France.png
Ludwik I Andegaweński
Jan de Berry
Filip II Śmiały

Jan II Dobry (ur. 26 kwietnia 1319 w Le Mans, zm. 8 kwietnia 1364 w Londynie), hrabia Andegawenii, książę Normandii od 1332 r., hrabia Poitiers od 1344 r., książę Gujenny od 1345 r., król Francji od 1350 r. i, wreszcie, książę Burgundii od 1361 r. Należał do dynastii Walezjuszów. Był synem Filipa VI i Joanny Kulawej, córki księcia Burgundii Roberta II.

Początek rządów[edytuj | edytuj kod]

W 1332 r. Filip VI doprowadził do wyboru syna na tron Francji. Filip planował w tym czasie wyjazd na wyprawę krzyżową i chciał zabezpieczyć sukcesję swojego syna na wypadek swojej śmierci. W 1339 r. Jan został dowódcą wojsk wysłanych do Hainaut przeciwko Anglikom, ale nie odniósł tam sukcesów. Niewiele lepiej poszło mu w 1346 r., kiedy walczył w Langwedocji, gdzie nie mógł zdobyć zamku Aiguillon.

Jan II przybywa do Reims na swoją koronację

Tron Francji objął po śmierci ojca 22 sierpnia 1350 r. Odziedziczył kraj wycieńczony wojną i epidemią czarnej śmierci. Został koronowany w Reims 26 sierpnia 1350 r. Od początku rządów otaczał się przepychem i bezwzględnymi ludźmi, którym nadawał wysokie urzędy państwowe. Tym samym nie cieszył się poparciem francuskich feudałów. Jan, podobnie jak ojciec, był znakomitym rycerzem. W 1351 r. utworzył Order Gwiazdy, złożony z 500 kawalerów, którzy przysięgali, że nie ustąpią w bitwie ani na krok, ani nigdy się nie poddadzą.

Po objęciu tronu Jan nadawał wysokie godności tylko ludziom ze swojego najbliższego otoczenia. Nie przysparzało mu to popularności wśród francuskich feudałów. Szczególną ich niechęcią cieszył się faworyt króla, konetabl Karol de la Cerda. Wkrótce de la Cerda popadł w konflikt z zięciem Jana II, królem Nawarry Karolem II Złym. Między dwoma Karolami rozpoczęła się bezwzględna rywalizacja. Ostatecznie 8 stycznia 1354 r. de la Cerda został zamordowany przez stronników króla Nawarry. Jan był wściekły, ale zagrożenie angielskimi najazdami skłoniło go do ugody z Karolem. 22 lutego 1354 r. podpisano ugodę w Mantes.

Ugoda ta nie zakończyła rywalizacji. Karol II nie otrzymał przyrzeczonych mu w traktacie włości. W takiej sytuacji nawiązał kontakty z Anglią i podpisał ugodę z królem Edwardem III. Obiecał w tym traktacie wspierać militarnie działania księcia Walii Edwarda, zwanego "Czarnym Księciem". Jan postanowił rozbić niebezpieczną dlań koalicję i 10 września 1355 r. podpisał z Karolem II kolejny traktat w Valognes, który powtarzał postanowienia ugody z Mantes. Karol z Nawarry ponownie przeszedł do obozu Jana.

Wojna stuletnia[edytuj | edytuj kod]

Tymczasem na nowo rozpętała się wojna z Anglią, trwająca od 1337 r. Po epidemii czarnej śmierci nieco przygasła i działania wojenne koncentrowały się głównie w Bretanii, gdzie o tron walczyli popierany przez Edwarda III Jan de Montfort oraz popierani przez Francję Karol de Blois i Joanna I de Penthievre. W 1355 r. do Gujenny przybył Czarny Książę, który rozpoczął niszczycielskie ataki w głąb Francji. Tymczasem na początku 1356 r. król Jan stracił cierpliwość do działań Karola z Nawarry i kazał go uwięzić, a niektórych jego stronników skazał na śmierć. Nie uspokoiło to jednak sytuacji we Francji, gdyż brat króla Nawarry, Filip de Longueville, posiadacz licznych włości w Normandii, przeszedł na stronę Anglików.

Jan II pasuje giermków na rycerzy

Król Jan przystąpił do działań wojennych latem 1356 r. Na początku obległ Breteuil w Górnej Normandii. Zamek został w końcu zdobyty, ale załoga odeszła wolno. Tymczasem 8 sierpnia 1356 r. Czarny Książę zorganizował wyprawę w kierunku centralnej Francji. Armie angielskie dotarły do Tours i rozpoczęły oblężenie miasta. Jan II ucieszył się na wieść o przybyciu Anglików i postanowił stawić im czoła w bitwie. Po kilkudniowym pościgu przeciął drogę angielskiego odwrotu i zmusił Czarnego Księcia do starcia.

Bitwie można było jednak zapobiec. Na polecenie ówczesnego papieża Innocentego kardynał monsignor Élie de Talleyrand-Périgord [1], biskup Auxerre zdołał wynegocjować między stronami, że książę Walii za odstąpienie od walki odda wszystkie zdobyte dotąd w kampanii francuskiej zamki, jeńców (bez okupu) i zapłaci w złocie odszkodowanie za dokonane zniszczenia (a jego armia wsławiła się w paleniu wsi, miast i rabunkach słabszych, nie stawiajacych oporu zamków)[2]. Kardynał przedłozył Janowi II te niezwykle korzystne warunki, król jednak zażądał by książę Walii i stu wybranych rycerzy oddało się we francuską niewolę. Tego warunku Anglicy nie mogli przyjąć[3].

Bitwa odbyła się 19 września 1356 r. na polu Maupertuis pod Poitiers. Jan podzielił swoje wojska na cztery kolumny. Jako pierwsza zaatakować miała kolumna marszałka de Clermont licząca 300 rycerzy. Pozostałe trzy kolumny (delfina, księcia Orleanu i króla Jana) czekały w rezerwie. W dzień starcia doszło do kłótni między dwoma francuskimi marszałkami - de Clermontem i d'Audrehemem, która zakończyła się samowolną szarżą francuskiej kawalerii. Szarża ta załamała się pod ostrzałem angielskich łuczników.

Clermont uderzył na hufiec lorda Salisbury'ego, ale jego oddział został starty z powierzchni ziemi a sam marszałek zginął. D'Audrehem uderzył na hufiec lorda Warwicka, ale jemu również nie dopisało szczęście i dostał się do niewoli. Klęska kawalerii wywołała popłoch w armii francuskiej. Niedobitki z oddziału Clermonta wpadły na spieszonych rycerzy księcia Orleanu potęgując zamęt. W efekcie cały hufiec Orleańczyka uciekł z pola bitwy nie podejmując walki. Klęską zakończył się również atak kolumny delfina Karola, który widząc klęskę swoich oddziałów uciekł z pola bitwy.

Na Maupertuis pozostał ostatni hufiec francuski pod osobistą wodzą króla Jana. Nie bacząc na to, że bitwa jest już przegrana król rzuca się w wir walki. To jest pewne, że ów mąż uciekać przed nami nie będzie - powiedział przez bitwą John Chandos, doradca króla Nawarry. Wreszcie u boku Jana pozostał tylko jego najmłodszy syn, Filip, który wciąż krzyczał: Na lewo, ojcze, strzeżcie się! Ojcze, strzeżcie się, na prawo!. W końcu Jan poddał się rycerzowi banicie z Artois Denisowi de Morbecque. Jednak i inni żołnierzy zaczęli kłócić się o króla, za którego zapłacono by przecież ogromny okup. Ostatecznie Jan dostaje się do niewoli lorda Warwicka, który przekazuje go Czarnemu Księciu.

Ostatnie lata[edytuj | edytuj kod]

W noc po bitwie książę Walii wydał ucztę na cześć Jana II. Edward sam usługiwał pokonanemu przeciwnikowi. Następnie został przewieziony do Anglii. Nie była to jednak "niewola" w ścisłym znaczeniu tego słowa. Król nie utracił swych przywilejów, mógł podróżować i kontynuować wystawne życie. Tak też czynił. Jak wynika z jego ksiąg rozrachunkowych wydawał krocie na konie, eleganckie ubrania, astrologów i nadworne grupy muzyczne. W londyńskiej Tower spędził tylko kilka miesięcy, kiedy Jean de Neuville wysadził desant w Anglii i spalił Winchelsea. Jan przetrzymywany był m.in. w Pałacu Sabaudzkim w Londynie, zamku Windsor, Hertford, Somerton, Berkhamtedt i innych.

Tymczasem Francja chyliła się ku upadkowi: zniszczenia wojenne, samowola feudałów i powstania chłopskie pogrążyły kraj w anarchii. Oddziały angielskie i nieopłacone kompanie najemników plądrowały kraj. W 1358 r. wybuchła Żakeria, powstanie chłopskie, które rychło rozszerzyło się na cały kraj. Powstańcy zdobyli nawet Paryż, ale ostatecznie zostali pokonani przez Karola z Nawarry, który po bitwie pod Poitiers odzyskał wolność.

Na mocy traktatu w Brétigny z 1360 r. ustalono wysokość okupu za uwolnienie króla (3 000 000 złotych skudów). Anglicy zgodzili się na powrót władcy do kraju w celu uzbierania ustalonej kwoty. Gwarancję dopełnienia umowy stanowił Ludwik, syn Jana Dobrego, również przebywający w angielskiej niewoli.

Ludwik jednak zbiegł. Jan Dobry natychmiast powrócił do Anglii deklarując, że nie jest w stanie uzbierać wyznaczonej sumy. Decyzja ta była krytykowana przez jego doradców oraz przez współczesnych historyków. Jan przybył do Londynu na początku 1364 r. i zamieszkał w Pałacu Sabaudzkim. Zmarł 8 kwietnia 1364 r. Jego ciało wróciło do Francji i spoczęło w bazylice Saint-Denis w Paryżu. Królem Francji został jego najstarszy syn, Karol V Mądry.

Małżeństwo i potomstwo[edytuj | edytuj kod]

28 lipca 1332 r. w Melun Jan poślubił Bonnę Luksemburską (20 maja 1315 - 11 września 1349), córkę króla Czech Jana I Ślepego i Elżbiety Przemyślidki, córki króla Czech i Polski Wacława II. Jan i Bonna mieli razem czterech synów i siedem córek:

Po śmierci Bonny, która zmarła na dżumę, Jan miał ożenić się z Blanką d'Évreux, ale miłością do 17-letniej piękności zapałał król Filip VI, który odbił synowi narzeczoną i sam się z nią ożenił. Jan poślubił więc ostatecznie Joannę I, hrabinę Owernii i Boulogne (8 maja 1326 - 29 września 1360), córkę hrabiego Wilhelma XII i Małgorzaty d'Évreux, córki hrabiego Ludwika d'Évreux. Ślub odbył się 19 lutego 1349 r. w Nanterre. Jan i Joanna mieli razem dwie córki:

  • Blanka (ur. 1350), zmarła młodo
  • Katarzyna (ur. 1352), zmarła młodo
  • nieznany z imienia syn (ur. 1354), zmarł młodo

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]


Poprzednik
nowa kreacja
Blason Geoffroy Plantagenet.svg Hrabia Andegawenii
1332-1350
Blason Geoffroy Plantagenet.svg Następca
powrót do domeny królewskiej
Poprzednik
nowa kreacja
Blason duche fr Normandie.svg Książę Normandii
1332-1350
Blason duche fr Normandie.svg Następca
powrót do domeny królewskiej
Poprzednik
nowa kreacja
Count of Poitiers Arms.svg Hrabia Poitiers
1344-1350
Count of Poitiers Arms.svg Następca
powrót do domeny królewskiej
Poprzednik
Edward III Plantagenet
Blason de l'Aquitaine et de la Guyenne.svg Książę Gujenny
1345-1350
Blason de l'Aquitaine et de la Guyenne.svg Następca
powrót do domeny królewskiej
Poprzednik
Joanna I
Blason de l'Auvergne.svg Hrabia Owernii
1349-1360
razem z Joanną
Blason de l'Auvergne.svg Następca
Filip III z Rouvres
Poprzednik
Joanna I
Blason Comtes Poitiers.png Hrabia Boulogne
razem z Joanną

1349-1360
Blason Comtes Poitiers.png Następca
Filip III z Rouvres
Poprzednik
Filip VI Walezjusz
Grand Royal Coat of Arms of France.svg Król Francji
1350-1364
Grand Royal Coat of Arms of France.svg Następca
Karol V Mądry
Poprzednik
Filip I z Rouvres
Blason Ducs Bourgogne (ancien).svg Książę Burgundii
1361-1363
Blason Ducs Bourgogne (ancien).svg Następca
Filip II Śmiały