To jest dobry artykuł

Codex Monacensis

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
(Przekierowano z Kodeks Monachijski)
Skocz do: nawigacja, szukaj
Kodeks Monachijski
Monacensis f.148v.jpg

Folio 148 verso
Oznaczenie X
Rodzaj Kodeks majuskułowy
Numer 033
Zawartość Ewangelie
Data powstania X wiek
Język grecki
Miejsce przechowywania Uniwersytet Ludwiga Maximiliana w Monachium
Rozmiary 37,5 × 25,5 cm
Typ tekstu tekst bizantyjski
1051, 381/2, 12, 11S
Kategoria V
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Manuskrypty Nowego Testamentu: papirusy, majuskuły, minuskuły, lekcjonarze

Kodeks Monachijski, łac. Codex Monacensis, oznaczany symbolami X albo 033 (Gregory-Aland); A3 (von Soden) – grecki kodeks uncjalny Nowego Testamentu z tekstem czterech Ewangelii, paleograficznie datowany na X wiek. Brak not marginalnych, znaczne partie rękopisu zostały utracone, obecna kolejność kart odbiega od oryginalnej. Jest cytowany w niektórych krytycznych wydaniach greckiego Nowego Testamentu.

Opis[edytuj | edytuj kod]

Kodeks zawiera 160 pergaminowych kart (37,5 na 25,5 cm) z tekstem czterech Ewangelii[1][2]. Tekst ewangeliczny został opatrzony komentarzem. Komentarz na ogół jest autorstwa Chryzostoma. Najbardziej obszerny komentarz zawierają Ewangelia Mateusza i Jana. Ewangelia Marka nie ma komentarza[3][4]. Komentarz często przybiera formę pytań i odpowiedzi[5]. Rękopis nie dotrwał w całości do czasów współczesnych i ma wiele luk[6].

Kodeks był pisany na grubym pergaminie atramentem koloru czerwonobrunatnego[5]. Tekst napisany został dwoma kolumnami na stronę, 45 linijek w kolumnie[1], bardzo elegancką uncjałą. Uncjała jest niewielka, prosta, czasem ściśnięta, stosuje przydechy i akcenty. Komentarz pisany jest minuskułą. Tekstu nie podzielono ani według κεφαλαια (rozdziały), ani według krótkich Sekcji Ammoniusza[5], brakuje również not liturgicznych na marginesie[3]. Tischendorf zauważył, że minuskułowy tekst komentarza jest pod względem paleograficznym podobny do oksfordzkiego rękopisu Platona z roku 895 (MS. E. D. Clarke 39)[5].

Tekst ewangeliczny opatrzony został komentarzem (z wyjątkiem Ewangelii Marka), zapisanum minuskułą. Ewangelie są ułożone według zachodniego porządku (Mateusz, Jan, Łukasz, Marek)[7][8]. Obecna kolejność kart odbiega od pierwotnej[3], karty Ewangelii Mateusza znajdują się zarówno na początku, jak i na końcu rękopisu[4]. Dlatego dawniejsi badacze sądzili (np. Tregelles[9], Scrivener[10][11]), że Ewangelie były uporządkowane według następującej kolejności: Jan, Łukasz, Marek, Mateusz. Prawdopodobnie karty zostały przemieszane podczas oprawiania rękopisu[5]. Po badaniach przeprowadzonych przez Gregory'ego przyjmuje się, że kolejność Ewangelii jest typu zachodniego[12][8].

Facsimile Scrivenera z 1894 z tekstem Łk 7,25-26

Do naszych czasów zachowały się następujące partie tekstu ewangelicznego:

  • Ewangelia Mateusza 6,6.10.11; 7,1-9,20; 9,34-11,24; 12,9-16,28; 17,14-18,25; 19,22-21,13; 21,28-22,22; 23,27-24,2; 24,23-35; 25,1-30; 26,69-27,12;
  • Ewangelia Jana 1,1-13,5; 13,20-15,25; 16,23-do końca;
  • Ewangelia Łukasza 1,1-37; 2,19-3,38; 4,21-10,37; 11,1-18,43; 20,46-do końca;
  • Ewangelia Marka 6,46-do końca (przy czym rozdziały 14-16 są nieczytelne)[13].

Tekst[edytuj | edytuj kod]

Gerhard Voss, pierwszy historycznie znany właściciel kodeksu

Tregelles ocenił niegdyś, że tekst zawiera dużo starożytnych wariantów[9]. Hermann von Soden był zdania, że tekst ma pochodzenie antiocheńskie i należy do podgrupy komentarzy antiocheńskich. Ten typ tekstu von Soden oznaczał przy pomocy siglum A[14]. Grecki tekst kodeksu reprezentuje bizantyńską tradycję tekstualną, z niewielką liczbą obcych naleciałości przypominających tekst aleksandryjski[8].

Kurt Aland dał mu profil tekstualny 1181, 531/2, 62, 14S, co oznacza że 118 razy wspiera tekst bizantyński przeciwko oryginalnemu, 53 razy zgodny jest z tekstem bizantyńskim i oryginalnym, 6 razy wspiera tekst oryginalny przeciwko bizantyńskiemu, posiada ponadto 14 sobie właściwych wariantów. Aland zaklasyfikował go do Kategorii V[1]. Oznacza to, że tekst rękopisu zawiera mało starożytnych wariantów.

Według Claremont Profile Method, tj. metody wielokrotnych wariantów, kodeks przekazuje tekst mieszany, pochodzący z różnych tradycji tekstualnych. Metodą tą przebadano tylko dwa rozdziały Ewangelii Łukasza (1 i 10). Rozdział 10. jest fragmentaryczny i wykazuje pewne inklinacje do tekstu aleksandryjskiego. Rozdział 20. nie był badany, ponieważ rękopis ma lukę w tym miejscu[14]. Profil ten różni się od profilu Alanda, dotyczy jednak niewielkiej próbki tekstu rękopisu. Z drugiej strony profil Alanda opiera się na wybranych miejscach Nowego Testamentu (w ogóle nie dotyczy Ewangelii Jana, gdzie jest dużo niebizantyńskiego elementu)[4][a].

Rękopis nie zawiera tekstów Mt 16,2b-3 (znaki czasu) i Pericope adulterae (Jan 7,53-8,11)[7]. Oba teksty uważane są za nieautentyczne przez krytyków tekstu. Brak Mt 16,2b-3 wspierany jest przez 01, 03, 036, f13, 579[15]. Brakuje wiersza Jan 14,14, w czym jest wspierany przez rękopisy rodziny Lake'a (f1), minuskuły 565, 1009 i 1365 oraz lekcjonarze 76 i 253[16].

Warianty tekstowe
Marek 9,49 – πας γαρ πυρι αλισθησεται (każdy bowiem ogniem zostanie osolony) ] πας γαρ πυρι αλι αλισθησεται (każdy bowiem ogniem soli zostanie osolony); wariantu nie potwierdzają inne rękopisy[17];
Marek 16,14 – εγηγερμενον (powstał) ] εκ νεκρων (z martwych); wariantu nie potwierdzają inne rękopisy[18];
Łukasz 15,21 – dodana fraza ποιησον με ως ενα των μισθιων σου (uczyń mnie jednym z najemników twoich); wariant jest wspierany przez \aleph, B, (D), 33, 700, 1241[19];
Jan 12,28 – σου το ονομα (twoje imię) ] σου τον υιον (twego syna); wariant wspierany jest przez L, f1, f13, 33, 579, 1241[20];
Jan 13,32 – brak frazy ει ο θεος εδοξασθη εν αυτω (jeżeli Bóg został objawiony w nim); wariant wspierany jest przez \mathfrak{P}^{66}, \aleph, B, C, D, L, W, f1, 1071, 1546[21].

Historia[edytuj | edytuj kod]

Nowożytne noty na folio 1 recto związane z Gerhardem Vossem

Griesbach sądził, że rękopis został sporządzony w XI wieku[22]. Scrivener datował go na koniec IX lub początek X wieku, biorąc jako punkt odniesienia oksfordzki rękopis dzieł Platona z roku 895 napisany w Konstantynopolu (MS. E. D. Clarke 39)[3][23]. Gregory datował go na wiek X[5]. Obecnie datowany jest zwykle na wiek X[8][24][1][14] i jest to oficjalna data, jaką podaje INTF[2].

Wczesna historia rękopisu jest nieznana, nieznane jest miejsce, w którym powstał[25]. Wiadomo natomiast, że przez pewien czas przechowywany był w Rzymie, w bibliotece kolegium jezuickiego w Ingolstadt, w Landshut (od 1803)[26]. W 1827 trafił do Monachium, obecnie przechowywany jest w Uniwersytecie Ludwika Maksymiliana (= 2° Cod. ms. 30) w Monachium[1][2][25].

Ignatius von Weitenauer, niemiecki jezuita z Insbrucka, odnotował w 1757 roku, że rękopis należał niegdyś do Gerharda Vossa (1577-1649), holenderskiego profesora, który podarował go bibliotece w Ingolstadt[7]. Na pierwszej karcie widnieją dwie noty związane z osobą Vossa: „Doctori Gerardo Vossio pro publico ecclesiae bono” oraz „Gerardus Vossius ad publicandum patribus soc. Jes. Ger. communica[vit?]”[12].

Noty uczynione na papierze przez Tregellesa w 1846 i Brudera w 1882

Gdy był przechowywany w Ingolstadt, Joseph Dobrovsky przejrzał niektóre jego partie tekstu w Ewangelii Łukasza i Jana oraz przesłał wybór niektórych jego wariantów tekstowych dla Griesbacha, na potrzeby jego wydania Nowego Testamentu (wydany w 1796)[12]. Tekst rękopisu został niedokładnie skolacjonowany przez Scholza[3]. Ponownie skolacjonowali go Tischendorf w 1844 i Tregelles w 1846 roku, którzy następnie uzgodnili wyniki swojej pracy[12].

Dean Burgon badał rękopis w 1872 roku, a Johannes Bruder w 1882. Burgon opublikował jego faksymile, było ono jednak na tyle słabej jakości, że Scrivener opublikował nowe faksymile w 1883 roku[27]. Gregory badał rękopis dwukrotnie, w 1887 i 1888 roku. Za drugim razem sprawdził kolejność kart w rękopisie[12]. Heinrich Joseph Vogels opublikował faksymile kodeksu w 1929 roku, William Hatch w 1939[28].

Na listę rękopisów Nowego Testamentu wprowadził go Griesbach, nadając mu siglum X. Griesbach nie widział rękopisu, bazował na opisie sporządzonym przez Josepha Dubrovskyego[22]. Hermann von Soden nadał mu siglum A3. W 1908 roku Gregory nadał mu siglum 033[29][30].

Rękopis był cytowany w UBS3[31], jest rzadko cytowany w NA26, NA27[32] i UBS4[33]. Został wykorzystany w Synopsis Quattuor Evangeliorum Alanda[13].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Uwagi

  1. Rękopis nie został wykorzystany w przygotowanym przez Simona Crispa i D.C. Parkera „The Gospel According to John in the Byzantine Tradition” Stuttgart 2007 (s. XLIII-XLIV).

Przypisy

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Facsimile kodeksu
  • Cim. 16 (= 2° Cod. ms. 30). Uniwersytet w München. – zdigitalizowana kopia rękopisu na stronie Uniwersytetu Ludwika Maximiliana München
  • H.J. Vogels: Codicum Novi Testamenti specimina. Bonn: 1929, s. 10.
Krytyczne wydania NT
  • Eberhard et Erwin Nestle: Novum Testamentum Graece. communiter ediderunt: B. et K. Aland, J. Karavidopoulos, C.M. Martini, B.M. Metzger. Wyd. 27. Stuttgart: Deutsche Bibelgesellschaft, 2001. ISBN 978-3-438-05100-4. [NA27]
  • K. Aland, M. Black, C.M. Martini, B. Metzger, A. Wikgren: The Greek New Testament. Wyd. 3. Stuttgart: United Bible Societies, 1983. ISBN 3-438-05113-3. [UBS3]
  • B. Aland, K. Aland, J. Karavidopoulos, C. M. Martini, B. Metzger, A. Wikgren: The Greek New Testament. Wyd. 4. Stuttgart: United Bible Societies, 1993. ISBN 978-3-438-05110-3. [UBS4]
  • Kurt Aland: Synopsis Quattuor Evangeliorum. Locis parallelis evangeliorum apocryphorum et patrum adhibitis edidit. Wyd. 15. Stuttgart: Deutsche Bibelgesellschaft, 1996. ISBN 3-438-05130-3.
Listy i katalogi rękopisów
Introdukcje do krytyki tekstu NT
Inne opracowania
  • J.K. Elliott: A Bibliography of Greek New Testament Manuscripts. Cambridge University Press, 1989, s. 50. ISBN 0-521-35479-X. (ang.)
  • Frederik Wisse: The Profile Method for the Classification and Evaluation of Manuscript Evidence, as Applied to the Continuous Greek Text of the Gospel of Luke. William B. Eerdmans Publishing, 1982. ISBN 0-8028-1918-4. (ang.)