Ewangelie z Rossano

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Ewangelie z Rossano
RossanoGospelsFolio8vChristBeforePilate.jpg

Jezus przed Piłatem
Oznaczenie Σ
Rodzaj Kodeks majuskułowy
Numer 042
Zawartość Ewangelia Mateusza i Marka
Data powstania VI wiek
Język grecki
Miejsce przechowywania Duomo di Rossano
Rozmiary 31 × 26 cm
Typ tekstu tekst bizantyński
Kategoria V
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Manuskrypty Nowego Testamentu: papirusy, majuskuły, minuskuły, lekcjonarze

Ewangelie z Rossano (Gregory-Aland no. 042 albo Σ; von Soden ε 18)[1][2]kodeks majuskułowy Nowego Testamentu, przekazujący tekst dwóch pierwszych Ewangelii. Rękopis przechowywany jest w katedrze, w Rossano we Włoszech. Powstał w VI wieku, miejsce powstania jest nieznane. Nazywany jest Codex purpureus Rossanensis i jest jednym z purpurowych kodeksów uncjalnych Nowego Testamentu. Do naszych czasów zachowała się mniej niż połowa rękopisu, pozostała jego część została zniszczona w pożarze w XVII lub XVIII wieku.

Choć tekst rękopisu jest nisko oceniany przez krytyków tekstu, przez co w efekcie jest rzadko cytowany w krytycznych wydaniach greckiego Nowego Testamentu, to jednak jest on cennym zabytkiem z punktu widzenia historii sztuki. Cieszy się opinią jednego z najważniejszych dzieł sztuki w Kalabrii.

Opis[edytuj | edytuj kod]

Zachowało się 188 kart kodeksu z pełnym tekstem Ewangelii Mateusza i niemal pełnej Ewangelii Marka (brakuje Mk 16,14-20)[3]. Karty kodeksu mają rozmiary 31 na 26 centymetrów[4]. Karty kodeksu zostały ułożone w foliałach, foliały zawierają po pięć zgiętych w połowie kart włożonych jedna wewnątrz drugiej (quinterno)[a]. Pergamin jest wysokiej jakości, został nasączony purpurą[3]. Purpura ma kolor czerwony lub niebieskawy. Oryginalny kodeks miał prawdopodobnie około 400 kart z pełnym tekstem czterech Ewangelii[5].

Tekst pisany jest dwiema kolumnami na stronę, 20 linijek w kolumnie[4], od 9 do 12 liter w linijce[6]. Trzy pierwsze linijki każdej Ewangelii pisane są złotem, pozostały tekst pisany jest srebrem[7]. Tekst pisany jest w sposób ciągły, bez przerw między wyrazami, brak znaków interpunkcyjnych[5]. Nie stosuje przydechów ani akcentów, zawiera wiele błędów itacyzmu[3]. Imię Jezus (ΙΗΣΟΥΣ) tylko dwukrotnie zapisane zostało w formie skróconej, tj. formie typowej nomina sacra, w pozostałych przypadkach pisane jest pełną formą, choć zazwyczaj mniejszymi literami[8]. Oryginalny skryba dokonał jedynie nielicznych poprawek w tekście[3].

Zdaniem Metzgera jest to najstarszy rękopis Nowego Testamentu zawierający kolorowe ilustracje[7]. Zachowało się 15 stron z 17 miniaturami ilustrującymi życie Jezusa[5]. Przedstawiają one wskrzeszenie Łazarza, oczyszczenie świątyni, przypowieść o dziesięciu pannach, wjazd do Jerozolimy, umywanie nóg, ostatnią wieczerzę i Jezusa przed Piłatem[7].

Tekst ewangeliczny dzielony jest według κεφαλαια (rozdziały), których numery umieszczono na bocznym marginesie, a τιτλοι (tytuły) w górnym. Listy κεφαλαια (spis treści) umieszczone zostały przed każdą z Ewangelii. Zastosowano ponadto podział według krótkich Sekcji Ammoniusza, z odniesieniami do Kanonów Euzebiusza (pisane pod numerami sekcji Ammoniusza)[3].

Na początku rękopisu umieszczono Epistula ad Carpianum, tj. list Euzebiusza do Karpiana. Oryginalny kodeks zawierał też tablice do Kanonów Euzebiusza, które zaginęły[3].

Tekst[edytuj | edytuj kod]

Grecki tekst kodeksu zasadniczo biorąc przekazuje bizantyńską tradycję tekstualną, z naleciałościami cezarejskiej tradycji tekstualnej[7]. Wraz z kodeksem Beratinus (043), Petropolitanus (022) i Sinopensis (023), tworzy grupę kodeksów purpurowych[9]. Są one pokrewne dla siebie pod względem tekstualnym. Hermann von Soden oznakował tę grupę przy pomocy siglum Iπ[10]. Tekst rękopisu jest szczególnie bliski dla kodeksu 022[7]. Stopień pokrewieństwa jest tak duży, że wskazywano na możliwość, iż oba mogły zostać przepisane z tego samego rękopisu[8].

Purpurowe kodeksy są interesujące pod względem artystycznym, są ważnym wkładem do kultury i częścią światowego dziedzictwa kulturowego, jednak przekazywany przez nie tekst nie przedstawia wielkiej wartości[9]. Kurt i Barbara Alandowie dali dla rękopisu następujący profil tekstualny – 1401, 831/2, 152, 25s[4]. To znaczy, że według Alandów kodeks 140 razy wspiera standardowy tekst bizantyjski przeciwko tekstowi "oryginalnemu", 83 razy jest zgodny zarówno z tekstem bizantyjskim jak i oryginalnym, tylko 15 razy wspiera tekst oryginalny przeciwko bizantyjskiemu, ponadto posiada 25 sobie właściwych wariantów (Sonderlesarten). W oparciu o ten profil tekst kodeksu został zaklasyfikowany do V kategorii[4].

W Mateuszu 1,11 posiada interpolację τον Ιωακιμ, Ιωακιμ δε εγεννησεν (Joakima, Joakim zaś spłodził) — M, U, Θ, f1, 33, 258, 478, 661, 954, 1216, 1230, 1354, 1604, 54, syrh, geo[11].

W Mateuszu 23,25 przekazuje wariant ακαθαρσιας (nieczystości) zamiast ακρασιας (pożądliwości). Wariant kodeksu jest wspierany przez Vetus latina, syrosynajski (syrsin), oraz przekłady na dialekty koptyjskie[12].

Historia[edytuj | edytuj kod]

Z paleograficznego punktu widzenia, biorącego pod uwagę kształt liter, rękopis nie mógł powstać przed IV wiekiem, nie mógł też powstać po VII wieku[13]. Ilustracje są charakterystyczne dla sztuki bizantyjskiej z VI wieku. Dlatego datowany jest zwykle na VI wiek[4]. Pomimo licznych badań prowadzonych od końca XIX wieku przez historyków, paleografów, biblistów oraz znawców sztuki bizantyjskiej, miejsce powstania kodeksu wciąż nie zostało rozstrzygnięte. Początkowo przeważała hipoteza, że powstał w czasach bizantyjskiej okupacji południowej części półwyspu Apenińskiego. Później, ze względu na związki z innymi purpurowymi kodeksami, zaczęto wskazywać na Syrię[5][13].

Omont i Cronin byli zdania, że wszystkie rękopisy z grupy kodeksów purpurowych powstały w Konstantynopolu lub Azji Mniejszej[14]. Zdaniem Streetera kodeks powstał w Konstantynopolu lub w Kapadocji[15]. Jako miejsce postania wskazywano też Efez, Syrię (przede wszystkim Antiochia)[16], Palestynę i Aleksandrię[5].

Nieznane są okoliczności przybycia kodeksu do Kalabrii. Spekuluje się, że został tu przywieziony w VIII wieku. Przywieźli go mnisi uciekający przed inwazją arabską. Jaką na inną możliwość wskazuje się cesarza Leona III, ikonoklastę. Mnisi wywieźli go do Kalabrii, by uchronić przed zniszczeniem[17]. Stał się własnością arcybiskupa Rossano[7].

W XVII lub XVIII wieku część kodeksu została zniszczona w pożarze, po którym ślady pozostały na dziesięciu ostatnich kartach. W XVII lub XVIII wieku, po pożarze, kodeks został oprawiony w skórzaną oprawę[5].

Pierwsza wzmianka o rękopisie pochodzi z roku 1831, dokonana została przez Scipione Camporota, kanonika katedry w Rossano. Następna wzmianka pochodzi z roku 1846, dokonana została przez historyka i dziennikarza Cesare Malpica[5]. Pierwsze naukowe badania nad kodeksem zostały przeprowadzone w roku 1879, kiedy oglądali go paleograf Oskar von Gebhardt i biblista Adolf Harnack[3]. Odtąd rękopis stał się znany dla świata nauki. Tekst rękopisu wydał Gebhardt w 1883[7]. Fotograficzną reprodukcję wszystkich ilustracji wydał w 1898 roku Arthur Haseloff[7]. W 1952 roku kodeks umieszczony został umieszczony w muzeum diecezjalnym, utworzonym obok katedry w Rossano[5]. Kodeks bywa podawany jako najważniejsze dzieło sztuki w Kalabrii[17]. Kodeks został nominowany dla UNESCO, dla wciągnięcia na listę Pamięci Świata[13].

William C. Loerke przeanalizował ilustracje kodeksu i wskazał, że widoczne na ilustracjach mury miasta, to mury Jerozolimy z połowy V wieku. Oznacza to, że artysta ilustrujący kodeks wykorzystał ilustracje przedstawiające Jerozolimę z połowy V wieku[18]. Zauważono, że ilustracje zdradzają wpływy azjatyckiej ikonografii[19]. Chrystus ma długie ciemne włosy spadające na ramiona, tak jak w Kodeksie z Synopy oraz Ewangeliach Rabbuli[20]. Szereg motywów jest obecna we wczesnochrześcijańskiej ikonografii, jak np. Chrystus ubrany w lentium[21]. Pojawiają się elementy alegoryzmu charakterystyczne dla szkoły z Cezarei. Kresten i Prato w 1985 zauważyli, że portret Marka sięga epoki przedikonoklastycznej. Portret ewangelisty wzorowany jest na portretach starożytnych filozofów[22]. Loerke w 1987 wyraził opinię, że kolejność miniatur przedstawiających sceny z życia Jezusa inspirowana jest Diatessaronem[22].

Z punktu widzenia krytyki tekstu Nowego Testamentu kodeks nie przedstawia wielkiej wartości i jest rzadko cytowany w krytycznych wydaniach Nestle-Alanda[23].

Galeria[edytuj | edytuj kod]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Uwagi

  1. Quinterno było rzadko stosowane, do nielicznych wyjątków należy Kodeks Watykański oraz Codex Marchalianus.

Przypisy

  1. Caspar René Gregory: Die griechischen Handschriften des Neuen Testament. Leipzig: J. C. Hinrichs’sche Buchhandlung, 1908, s. 36.
  2. Hermann von Soden: Die Schriften des Neuen Testaments, in ihrer ältesten erreichbaren Textgestalt hergestellt auf Grund ihrer Textgeschichte. T. 1. Göttingen: Vandenhoeck und Ruprecht, 1902, s. 120.
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 3,5 3,6 Caspar René Gregory: Textkritik des Neuen Testaments. T. 1. Leipzig: 1900, s. 92. [dostęp 2013-01-30]. (niem.)
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 K. Aland, B. Aland: The Text of the New Testament: An Introduction to the Critical Editions and to the Theory and Practice of Modern Textual Criticism. przeł. Erroll F. Rhodes. Michigan: William B. Eerdmans Publishing Company, 1995, s. 118. ISBN 978-0-8028-4098-1. (ang.)
  5. 5,0 5,1 5,2 5,3 5,4 5,5 5,6 5,7 Il Codex Purpureus Rossanensis Cita di Rossano.
  6. F.H.A. Scrivener: A Plain Introduction to the Criticism of the New Testament. T. 1. London: George Bell & Sons, 1894, s. 164.
  7. 7,0 7,1 7,2 7,3 7,4 7,5 7,6 7,7 Bruce M. Metzger, Bart D. Ehrman: The Text of the New Testament: Its Transmission, Corruption and Restoration. Wyd. 4. New York – Oxford: Oxford University Press, 2005, s. 84. ISBN 978-0-19-516122-9.
  8. 8,0 8,1 F.H.A. Scrivener: A Plain Introduction to the Criticism of the New Testament. T. 1. London: George Bell & Sons, 1894, s. 165.
  9. 9,0 9,1 Robert Waltz: New Testament Manuscripts. Codex Petropolitanus N (022). W: A Site Inspired By: The Encyclopedia of New Testament Textual Criticism [on-line]. 2003. [dostęp 2011-01-27].
  10. Hermann von Soden: Die Schriften des Neuen Testaments, in ihrer ältesten erreichbaren Textgestalt hergestellt auf Grund ihrer Textgeschichte. T. 2. Göttingen: Vandenhoeck und Ruprecht, 1902, s. 1245 nn.
  11. UBS3, p. 2.
  12. UBS3, str. 66.
  13. 13,0 13,1 13,2 Codex Purpureus Rossanensis Sacred Art Rossano. Archdiocese Rossano Cariati.
  14. Hermann von Soden: Die Schriften des Neuen Testaments, in ihrer ältesten erreichbaren Textgestalt hergestellt auf Grund ihrer Textgeschichte. T. 2. Göttingen: Vandenhoeck und Ruprecht, 1902, s. 1246.
  15. The Four Gospels - A Study of Origins, The Manuscript Tradition, Sources, Authorship, & Dates. By B. H. Streeter, Hon.D.D. Edin. Fellow of Queen's College, Oxford; Canon of Hereford. MacMillan & Co Limited 1924, s. 575-577.
  16. В. Н. Лазарев, История византийской живописиIII. Позднеантичное искусство и истоки христианского спиритуализма, Москва: «Искусство» 1986, s. 27-30.
  17. 17,0 17,1 Rossano Sila Greca - Kalabrien
  18. William C. Loerke. The Miniatures of the Trial in the Rossano Gospels. „The Art Bulletin”. Vol. 43, No. 3, s. 171, Sep., 1961. College Art Association. 
  19. M. C. Swern: The Iconography of the Creation of Adam and Eve in Early Christian Manuscript Recensions (ang.). Ohio State University, 1965. s. 15-18.
  20. M. C. Swern: The Iconography of the Creation of Adam and Eve in Early Christian Manuscript Recensions (ang.). Ohio State University, 1965. s. 17.
  21. Petra Sevrugian, Der Rossano-Codex und die Sinope Fragmente: Miniaturen und Theologie. Worms 1990, 58.
  22. 22,0 22,1 H.L. Kessler, Codici Purpurei, Enciclopedia dell' Arte Medievale (1994)
  23. Eberhard et Erwin Nestle: Novum Testamentum Graece. communiter ediderunt: B. et K. Aland, J. Karavidopoulos, C. M. Martini, B. M. Metzger. Wyd. 27. Stuttgart: Deutsche Bibelgesellschaft, 2001, s. 58*-59*.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]