Tekst aleksandryjski

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Fragment Kodeksu Aleksandryjskiego, który w Ewangeliach stosuje tekst bizantyjski, zaś w pozostałych księgach Nowego Testamentu z tekst aleksandryjski. Na zdjęciu widzimy koniec Dziejów Apostolskich i początek Listu Jakuba

Tekst aleksandryjski – jeden z podstawowych typów (rodzin typów) tekstu Nowego Testamentu, obecny m.in. wśród większości wczesnych papirusów. Spośród głównych typów tekstu Nowego Testamentu jest jedynym, który stosuje gramatykę grecką według dialektu "koine". Obecnie uważany jest przez krytyków tekstu za najlepszy tekst Nowego Testamentu.

Historia badań[edytuj | edytuj kod]

Nazwą tą po raz pierwszy posłużył się Johann Salomo Semler (1725-1791), który zaproponował podział na trzy grupy: aleksandryjską, wschodnią i zachodnią.

Griesbach sporządził listę rękopisów tekstu aleksandryjskiego: C, L, K, 1, 13, 33, 69, 106 oraz 118[1]. Kodeks Watykański nie znalazł się na tej liście. W roku 1796 w drugim wydaniu swego „ Novum Testamentum Graece ” Griesbach dodał Kodeks Watykański jako świadek tekstu Aleksandryjskiego w Ewangelii Marka, Łukasza i Jana. W dalszym ciągu był zdania, że w pierwszej połowie Ewangelii Mateusza reprezentuje tekst zachodni[2].

Cechy tekstu aleksandryjskiego[edytuj | edytuj kod]

Podaje tekst krótki, zwarty, daleki od harmonizacji, czasem z drobnymi opuszczeniami. Spotykamy w nim ludowe brzmienie słów i ludową ortografię. Tekst skażony jest jedynie itacyzmem[3] i zasadniczo biorąc nienaruszony późniejszymi skażeniami i zniekształceniami. Dotykają one tylko niektórych rękopisów[4]. W tekście aleksandryjskim brakuje jednak niektórych partii tekstów (Mt 16,2b-3; Mk 16,8-20; J 5,4; 7,53 – 8,11; 21,25). Dawniej przypuszczano (Westcott, Hermann von Soden), że jest wynikiem recenzji dokonanej przez Hezychiusza, na początku IV wieku[5]. Okazało się jednak, że istniał przed Hezychiuszem[6].

Świadkowie tekstu aleksandryjskiego[edytuj | edytuj kod]

Wśród papirusów ponad 80% rękopisów przekazuje tekst aleksandryjski w I albo II kategorii Alanda. Wśród kodeksów majuskułowych 10 przekazuje tekst aleksandryjski I kategorii, około 60 II kategorii, a niektóre III kategorii z licznymi obcymi naleciałościami (głównie bizantynizmami). Najważniejszymi wśród nich są: Kodeks Synajski i Kodeks Watykański. Oba pochodzą z IV wieku. Wśród minuskułów jest już zdecydowaną mniejszością.

Główne rękopisy przekazujące tekst aleksandryjski
Symbol Nazwa Wiek Zawiera
\mathfrak{P}^{75} Bodmer XIV-XV III fragmenty Łk i J
\mathfrak{P}^{66} Bodmer II ok. 200 Ewangelie
\mathfrak{P}^{46} Chester Beatty II ok. 200 Listy Pawła
\mathfrak{P}^{72} Papirus Bodmer VII-IX III/IV 1-2 Listy Piotra; List Judy
\aleph Kodeks Synajski 330-350 Cały NT
B Kodeks Watykański ok. 330 Mt - Hbr 9, 14
A Kodeks Aleksandryjski ok. 400 Bez Ewangelii
C Kodeks Efrema V Bez Ewangelii
Q Kodeks Gwelferbytański B V fragmenty Łk - J
T Kodeks Borgiański V fragmenty Łk - J
Z Kodeks Dubliński VI fragmenty Mateusza
L Codex Regius VIII Ewangelie
0220 Kodeks 0220 III List do Rzymian
33 IX NT (bez Ap)
Pozostałe rękopisy

Papirusy: \mathfrak{P}^1, \mathfrak{P}^4, \mathfrak{P}^5, \mathfrak{P}^6, \mathfrak{P}^8, \mathfrak{P}^9, \mathfrak{P}^{10}, \mathfrak{P}^{11}, \mathfrak{P}^{12}, \mathfrak{P}^{13}, \mathfrak{P}^{14}, \mathfrak{P}^{15}, \mathfrak{P}^{16}, \mathfrak{P}^{17}, \mathfrak{P}^{18}, \mathfrak{P}^{19}, \mathfrak{P}^{20}, \mathfrak{P}^{22}, \mathfrak{P}^{23}, \mathfrak{P}^{24}, \mathfrak{P}^{26}, \mathfrak{P}^{27}, \mathfrak{P}^{28}, \mathfrak{P}^{29}, \mathfrak{P}^{30}, \mathfrak{P}^{31}, \mathfrak{P}^{32}, \mathfrak{P}^{33}, \mathfrak{P}^{34}, \mathfrak{P}^{35}, \mathfrak{P}^{37}, \mathfrak{P}^{39}, \mathfrak{P}^{40}, \mathfrak{P}^{43}, \mathfrak{P}^{44}, \mathfrak{P}^{45}, \mathfrak{P}^{47}, \mathfrak{P}^{49}, \mathfrak{P}^{51}, \mathfrak{P}^{53}, \mathfrak{P}^{55}, \mathfrak{P}^{56}, \mathfrak{P}^{57}, \mathfrak{P}^{61}, \mathfrak{P}^{62}, \mathfrak{P}^{63}, \mathfrak{P}^{64}, \mathfrak{P}^{65}, \mathfrak{P}^{70}, \mathfrak{P}^{71}, \mathfrak{P}^{74}, \mathfrak{P}^{77}, \mathfrak{P}^{78}, \mathfrak{P}^{79}, \mathfrak{P}^{80} (?), \mathfrak{P}^{81}, \mathfrak{P}^{82}, \mathfrak{P}^{85} (?), \mathfrak{P}^{86}, \mathfrak{P}^{87}, \mathfrak{P}^{90}, \mathfrak{P}^{91}, \mathfrak{P}^{92}, \mathfrak{P}^{95}, \mathfrak{P}^{100}, \mathfrak{P}^{101}, \mathfrak{P}^{103}, \mathfrak{P}^{104}, \mathfrak{P}^{106}, \mathfrak{P}^{107}, \mathfrak{P}^{108}, \mathfrak{P}^{110}, \mathfrak{P}^{111}, \mathfrak{P}^{115}, \mathfrak{P}^{122}.

Kodeksy majuskułowe: Codex Coislinianus, Porphyrianus (oprócz Dziejów, Apok.), Dublinensis, Sangallensis (tylko w Marku), Zacynthius, Athous Lavrensis (tylko w Marku i Listach powszechnych), Vaticanus 2061, 059, 071, 073, 075, 076, 077, 081, 083, 085, 087, 088, 089, 091, 093 (oprócz Dziejów), 094, 096, 098, 0101, 0102, 0108, 0111, 0114, 0129, 0142, 0155, 0156, 0162, 0167, 0172, 0173, 0175, 0181, 0183, 0184, 0185, 0189, 0201, 0204, 0205, 0207, 0223, 0225, 0232, 0234, 0240, 0243, 0244, 0245, 0247, 0254, 0270, 0271, 0274.

Kodeksy minuskułowe: 20, 89, 94, 104, 164, 215, 241, 254, 322, 323, 326, 376, 383, 579, 614, 718, 850, 1006, 1175, 1241, 1611, 1739, 1841, 1852, 1908, 2040, 2053, 2062, 2298, 2344 (CE, Rev), 2351, 2464[7].

Przekłady[edytuj | edytuj kod]

Tekst aleksandryjski przejęły przekłady koptyjskie w dialekcie sahidyckim (copsa) i bohairyckim (copbo). Przekład etiopski początkowo reprezentował tekst aleksandryjski, później w niektórych partiach uległ tekstowi bizantyjskiemu.

Wordsworth oraz White uważali, że Hieronim podczas pracy nad Wulgatą wykorzystał greckie rękopisy reprezentujące tekst aleksandryjski, bliskie Kodeksowi Synajskiemu, Watykańskiemu oraz Regiusowi[8]. Późniejsze, bardziej dokładne badania wykazały jednak, że rękopisy te reprezentowały wczesny tekst bizantyński[9].

Ojcowie Kościoła[edytuj | edytuj kod]

Tekst aleksandryjski cytują Klemens Aleksandryjski[10] i Orygenes (przed 231 rokiem).

Dzieje tekstu[edytuj | edytuj kod]

Początkowo jego zasięg ograniczał się tylko do Egiptu. Już w IV wieku zaczął się mieszać z innymi tekstami (II kategoria tekstu), najczęściej z bizantyjskim. Niemniej jeszcze w wiekach XIII-XIV powstawały rękopisy przekazujące nieskażony tekst aleksandryjski (I kategoria tekstu). Ostatni rękopis pochodzi z XIV wieku (minuskuł 2427). II kategoria tekstu zaginęła w XV wieku. Od roku 1881 stał się tekstem, w oparciu o który zaczęto dokonywać przekładów Nowego Testamentu (z dodaniem brakujących partii tekstu). W końcu XIX wieku uważano go niemal za doskonały, w XX wieku zachwyt nieco zmalał, jednak w dalszym ciągu uważany jest za najlepszy. Dzięki papirusom, kodeksom ﬡ i B, i krytycznym porównaniom ich tekstu z przekładami na dialekty koptyjskie oraz cytatami Klemensa Aleksandryjskiego i Orygenesa, można odtworzyć tekst Nowego Testamentu jaki około roku 200 był w użyciu w Aleksandrii. Taki właśnie tekst, z niewielkimi odchyleniami, prezentują najnowsze wydania Nestle – Alanda.

Zobacz[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. J. J. Griesbach, Novum Testamentum Graecum, vol. I (Halle, 1777), Prolegomena.
  2. J. J. Griesbach, Novum Testamentum Graecum, 2 editio (Halae, 1796), prolegomena, p. LXXXI. Patrz: Edition from 1809 (London)
  3. Po roku 200 literę η zaczęto wymawiać jak ι, w związku z czym nie odróżniano ich, ponadto mylono z podobnie brzmiącym ει.
  4. Np. Kodeks Watykański oraz Kodeks Regius w Łk 4,17 mają ανοιξας (otworzył) zamiast αναπτυξας (rozwinął), jak ma Kodeks Synajski i wiele innych. Jest to przykład poprawiania tekstu, czynienia bardziej zrozumiałym w czasach, gdy posługiwano się kodeksem nie zwojem.
  5. Bruce M. Metzger, Bart D. Ehrman, The Text of the New Testament: Its Transmission, Corruption and Restoration, Oxford University Press, 2005, s. 187.
  6. Gordon D. Fee, P75, P66, and Origen: The Myth of Early Textual Recension in Alexandria, w: Studies in the Theory and Method of New Testament Textual Criticism, vol. 45, Wm. Eerdmans 1993, pp. 251.
  7. David Alan Black: New Testament Textual Criticism. Baker Books, 2006, s. 64.
  8. Bruce M. Metzger, Bart D. Ehrman: The Text of the New Testament: Its Transmission, Corruption, and Restoration. New York, Oxford: Oxford University Press, 2005, s. 355. ISBN 978-0-19-516122-9.
  9. Kurt Aland: Der Text des Neuen Testaments. Stuttgart: Deutsche Bibelgesellschaft, 1989, s. 197. ISBN 3-438-06011-6.
  10. P. M. Barnard, The Quotations of Clement of Alexandria from the Four Gospels and the Acts of the Apostles, Texts & Studies, vol. 5, no. 4 (Cambridge, 1899).

Literatura[edytuj | edytuj kod]