Niecierpek pospolity
| Niecierpek pospolity | |
|---|---|
 |
|
| Systematyka[1] | |
| Domena | eukarionty |
| Królestwo | rośliny |
| Klad | rośliny naczyniowe |
| Klad | rośliny nasienne |
| Klasa | okrytonasienne |
| Klad | klad astrowych |
| Rząd | wrzosowce |
| Rodzina | niecierpkowate |
| Rodzaj | niecierpek |
| Gatunek | niecierpek pospolity |
| Nazwa systematyczna | |
| Impatiens noli-tangere L. Sp. pl. 2:938. 1753 |
|
| Synonimy | |
|
Impatiens komarovii Pobed[2]. |
|
 Zdjęcia i grafiki w Commons |
|
Niecierpek pospolity (Impatiens noli-tangere) – gatunek roślin należący do rodziny niecierpkowatych. Występuje w stanie dzikim w Azji, Ameryce Północnej i prawie całej Europie[2]. W Polsce dość pospolity.
Spis treści |
Morfologia[edytuj]
- Łodyga
- Szkliście prześwitująca, w węzłach zgrubiała, naga, dorasta od 30 – 100 cm. Pokryta jest cienką warstewką wosku, dołem bezlistna, u góry rozgałęziona.
- Liście
- Skrętoległe, jajowate, tępo ząbkowane, do 10 cm długości.
- Kwiaty
- Cytrynowo- lub złotożółte, w gardzieli czerwono nakrapiane, w 2 – 4 kwiatowych gronach wyrastających w kątach liści. Poszczególne kwiaty mają długość 3 – 4 cm. Charakterystyczna, zagięta na końcu ostroga wytworzyła się z przekształcenia działki kielicha. Dwie pozostałe działki małe i niepozorne. Korona kwiatu posiada pięć płatków – cztery zrośnięte parami, jeden wolny. W środku słupek z pięciołatkowym znamieniem i 5 sercowatych, zrośniętych pręcików.
- Owoce
- Lancetowatego kształtu, pękające torebki o długości 15 – 25 mm, nagie.
Ekologia[edytuj]
Porasta cieniste miejsca w wilgotnych lasach liściastych i iglastych, łęgi, lasy zboczowe, zarośla, brzegi strumieni. Preferuje gleby bagienne, bogate w próchnicę, w bliskości źródlisk i ruchomych wód gruntowych. W klasyfikacji zbiorowisk roślinnych gatunek charakterystyczny dla O. Fagetalia[3].
Biologia[edytuj]
Roślina jednoroczna. Kwitnie od lipca do sierpnia. Kwiaty posiadają mechanizm utrudniający samozapylenie – w młodych kwiatach pręciki zasłaniają znamię, tak, że przylatujące do kwiatów trzmiele tylko obsypują się pyłkiem. Później pręciki odchylając się odsłaniają znamię słupka umożliwiając zapylenie krzyżowe. Owoce pękają przy dotknięciu lub potrząsaniu, pod wpływem naprężeń panujących w zewnętrznych warstwach ścianek torebki. Ścianki skręcają się spiralnie i wyrzucają nasiona na znaczną odległość (do 2 m[4]).
Roślina trująca: Zawiera słabo trującą substancję goryczową. Powoduje wymioty i zawroty głowy.
Nazewnictwo[edytuj]
Noli-tangere znaczy po łacinie nie dotykaj, bowiem przy dotknięciu dojrzałe owoce pękają, eksplodując nasionami na odległość kilku metrów (zobacz też Noli me tangere).
Zastosowanie[edytuj]
- Dawniej używano odwaru z niecierpka jako środka moczopędnego i przeczyszczającego.
- Ziela używano do farbowania wełny na żółto.
Przypisy
- ↑ Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2010-02-28].
- ↑ 2,0 2,1 Germplasm Resources Information Network (GRIN). [dostęp 2010-08-15].
- ↑ Władysław Matuszkiewicz: Przewodnik do oznaczania zbiorowisk roślinnych. Warszawa. ISBN 83-01-14439-4.
- ↑ Alicja Szweykowska, Jerzy Szweykowski: Słownik botaniczny. Warszawa: Wiedza Powszechna, 2003. ISBN 83-214-1305-6.
Bibliografia[edytuj]
- František Činčura, Viera Feráková, Jozef Májovský, Ladislav Šomšák, Ján Záborský: Pospolite rośliny środkowej Europy. Jindřich Krejča, Magdaléna Záborská (ilustracje). Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leśne, 1990. ISBN 83-09-01473-2.
- Tadeusz Traczyk: Rośliny lasu liściastego. Warszawa: PZWS, 1959.
- Władysław Matuszkiewicz: Przewodnik do oznaczania zbiorowisk roślinnych Polski. Warszawa: Wyd. Naukowe PWN, 2006. ISBN 83-01-14439-4.
