Operacja desantowa kerczeńsko-eltigeńska

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Operacja desantowa kerczeńsko-eltigeńska
II wojna światowa, front wschodni
Kerch-Eltigen.png
Mapa radzieckiego desantu na Półwyspie Kerczeńskim, listopad 1943 roku
Czas 1 listopada – grudzień 1943
Miejsce Półwysep Kerczeński
Terytorium ZSRR
Przyczyna chęć wyzwolenia Kerczu, a następnie całego półwyspu przez dalszą operacją wyzwolenia Krymu
Wynik zwycięstwo ZSRR
Strony konfliktu
 ZSRR  III Rzesza
 Rumunia
Dowódcy
Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich Iwan Pietrow
Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich Siergiej Gorszkow
Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich G.N. Chołostjakow
III Rzesza Erwin Jaenecke
Siły
56. Armia
18. Armia
85 000 żołnierzy
Straty
nieznane nieznane

Operacja desantowa kerczeńsko-eltigeńska – operacja desantowa przeprowadzona w listopadzie 1943 roku przez Armię Czerwoną przed operacją krymską (8 kwietnia – 12 maja 1944 roku), której celem było wyzwolenie Krymu spod okupacji niemieckiej. Desant odbył się w dwóch miejscach na wschodnim wybrzeżu Krymu, jednak oddziałom Armii Czerwonej udało się ustanowić i zabezpieczyć tylko jeden przyczółek koło Enikale, drugi przyczółek niedaleko Eltigenu wojska radzieckie musiały opuścić z powodu udanego kontrataku oddziałów państw Osi. W późniejszym czasie Armia Czerwona użyła przyczółka koło Enikale dla swojej kolejnej ofensywy na Krymie w maju 1944 roku.

Podłoże[edytuj | edytuj kod]

Idąc za sukcesami jakimi było wyzwolenie Noworosyjska i Półwyspu Tamańskiego, zarówno Stawka, jak i Rada Wojenna Frontu Północnokaukaskiego zaczęły szykować desant na oddalony o zaledwie 4-15 km Półwysep Kerczeński. Był to zresztą jedyny punkt Krymu, gdzie z powodu braku prawdziwych okrętów desantowych mogły lądować wojska radzieckie. Podobnego zdania był przeciwnik i silnie ufortyfikował cały rejon. Na głębokości 80 km znajdowały się trzy linie obrony. Obronę półwyspu organizował niemiecki V Korpus Armijny podlegający 17. Armii. W jego skład wchodziły: niemiecka 98. Dywizja Piechoty, rumuńskie 3. Dywizja Strzelców Górskich i 6. Dywizja Kawalerii oraz szereg samodzielnych oddziałów, łącznie 85 tys. żołnierzy. Do dyspozycji korpusu pozostawały też czołgi i artyleria oraz stacjonujące na Krymie lotnictwo niemieckie, rumuńskie i słowackie. Wód wokół niego strzegły niemieckie i rumuńskie okręty oraz potężne pola minowe[1].

Plany zakładały wysadzenie koło osady Enikale głównego desantu, złożonego z trzech dywizji 56. Armii. Pod Eltigenem miał lądować desant pomocniczy w sile dywizji z 18. Armii. Do spotkania ich miało dojść na północny wschód od Kercza. W rejonie tego miasta i portu obronę organizowały dwie rumuńskie dywizje (3. Dywizja Strzelców Górskich i 6. Dywizja Kawalerii) oraz niemiecka 5. Polowa Dywizja Luftwaffe. Operację zamierzano przeprowadzić w nocy z 27 na 28 października 1943 roku. 56. Armia zamierzała lądować w siedmiu falach, z tego dwie pierwsze jako desant morski, a pozostałe pięć w wyzwolonych przystaniach. Dowództwo nad całością operacji powierzono dowódcy Frontu Północnokaukaskiego gen. Iwanowi Pietrowowi, za główny desant odpowiadał kontradm. Siergiej Gorszkow, za pomocniczy – kontradm. G.N. Chołostjakow[1].

Desant[edytuj | edytuj kod]

Sztormowa pogoda uniemożliwiła dotrzymania terminu i operację przełożono na 1 listopada w przypadku desantu pomocniczego i 3 listopada dla desantu głównego. Złe warunki atmosferyczne utrzymywały się nadal i wysadzenie w nocy z 31 października na 1 listopada 318. Dywizji Strzeleckiej z 18. Armii przebiegało fatalnie, chociaż początkowo uzyskano 30 minut zanim desant został wykryty. Pod silnym ostrzałem w nocy udało się wysadzić na ląd 3000 żołnierzy z 318. Dywizji Strzeleckiej i batalion piechoty morskiej. Do końca dnia przyczółek miał 5 km szerokości i 2 km głębokości. Następnej nocy wysadzono jeszcze 3300 żołnierzy. Łącznie 3 listopada na lądzie znalazło się 9418 żołnierzy, 39 dział, 28 moździerzy, 257,2 t amunicji i 61,8 t zaopatrzenia. Dodatkowo lotnictwo zrzuciło 350 t różnych ładunków[1].

Przeciwnik zareagował dość energicznie i po trzech dniach odizolował desant od morza. Jego oddziały znajdowały się w okrążeniu przez 36 dni. Silny kontratak przeprowadzony 6 grudnia zaczął spychać desant w stronę morza. W takiej sytuacji Rosjanie przerwali okrążenie i zaczęli się posuwać w stronę Kerczu. 8 grudnia zajęli wzgórze Mitridat i przystań Ugołnaja. Mimo wsparcia artylerii z Półwyspu Tamańskiego i przerzucenia na przyczółek dwóch batalionów piechoty morskiej sytuacja desantu stała się krytyczna. Rano 9 grudnia radzieckie oddziały opuściły wzgórze Mitridat i przedostały się na przedmieścia Kerczu. Po dwóch dniach resztki desantu zostały ewakuowane drogą morską[1].

Znacznie korzystniejszy przebieg miały działania głównej grupy desantowej. Jej pierwszy rzut wylądował jeszcze w nocy 2 listopada na odcinku Majak – Żukowka, drugi rzut lądował sześć godzin później na odcinku Opasnaja – Enikale. Następnie pod osłoną artylerii wylądowała licząca 2274 żołnierzy grupa szturmowa 2. Dywizji Strzeleckiej Gwardii, a rano kolejna, licząca 1800 żołnierzy. Desant na tym odcinku był zaskoczeniem dla obrony złożonej głownie z oddziałów rumuńskich, które wycofały się z wybrzeża. Radzieckie dowództwo wykorzystało sytuację i przed wieczorem na przyczółek przetransportowano jeszcze 4400 żołnierzy, 45 dział, moździerze i amunicję. 11 listopada sięgał on od Morza Azowskiego do przedmieść Kerczu i znajdowało się na nim 27 700 żołnierzy, 229 dział i 60 moździerzy. Przerzucanie nowych sił i zaopatrzenia kontynuowano do 20 listopada. Tego dnia Front Północnokaukaski przemianowano na Samodzielną Armię Nadmorską, a 18. Armię przekazano do rezerw Stawki. Ponieważ liczono się z silnymi kontratakami, siły te wzmocniono wkrótce. Ostatecznie do 4 grudnia na przyczółku znalazło się 75 tys. żołnierzy, 582 działa, 187 moździerzy, 128 czołgów, 764 samochody, 7180 t amunicji i 2770 t zaopatrzenia. Wojska radzieckie posunęły się jakieś 9 km w głąb lądu i dotarły na przedmieścia Kerczu. Front na półwyspie ustabilizował się do kwietnia 1944 roku. Chociaż desant nie wykonał oczekiwanego od niego zadania, czyli wyzwolenia Kerczu i później półwyspu, to zaangażował część niemieckich rezerw przeznaczonych do kontruderzenia przeciwko 4. Frontowi Ukraińskiemu[2].

Przypisy

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 Encyklopedia II wojny światowej nr 38..., s. 673.
  2. Encyklopedia II wojny światowej nr 38..., s. 673–674.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Encyklopedia II wojny światowej nr 38: Przerwanie blokady Leningradu. Walki na Ukrainie. Oxford Educational sp. z o.o., 2008. ISBN 978-83-252-0061-9.