Székesfehérvár

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Székesfehérvár
Herb
Herb Székesfehérvár
Państwo  Węgry
Komitat Fejér
Powiat Székesfehérvár
Burmistrz Tihamér Warvasovszky
Powierzchnia 170,89 km²
Populacja (I 2011)
• liczba ludności
• gęstość

101 943
596,54 os./km²
Nr kierunkowy 22
Kod pocztowy 8000
Położenie na mapie Węgier
Mapa lokalizacyjna Węgier
Székesfehérvár
Székesfehérvár
Ziemia 47°11′N 18°25′E/47,183333 18,416667Na mapach: 47°11′N 18°25′E/47,183333 18,416667
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Wikipodróże Informacje turystyczne w Wikipodróżach
Strona internetowa
Portal Portal Węgry

Székesfehérvár (dawniej pl. Białogród Stołeczny, lub Białogród Królewski, łac. Alba Regia, chorw. Stolni Biograd, niem. Stuhlweißenburg, serb. Столни Београд, tur. Istolni Belgrád, cz. Stoličný Bělehrad) – miasto na Węgrzech, liczące ponad 101,9 tys. mieszkańców (I 2011).

Pierwsza, historyczna stolica Węgier. Nekropolia królów węgierskich. Siedziba władz komitatu Fejér. Dziewiąte miasto Węgier pod względem liczby mieszkańców. Około 10 km na południe od Székesfehérváru, niedaleko wioski Tác, znajdują się ruiny rzymskiego miasta Gorsium.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Jest to najstarsze miasto na Węgrzech. Osadnicy zamieszkiwali teren miasta już 2-5 tys. lat p.n.e. Później, jak głosi tradycja, na tym właśnie terenie osiedliło się plemię Arpada. Miasto zostało założone w roku 972 przez księcia Gejzę, a do jego dalszego rozwoju przyczynił się syn Gejzy, Stefan I Święty. W roku 1003 rozpoczął on budowę bazyliki, która stała się pierwszym ośrodkiem państwowości węgierskiej.

Kaplica św. Anny

Przez ok. 500 lat Székesfehérvár był siedzibą królewską. W wybudowanej w mieście katedrze koronowano 37 królów (wszystkich średniowiecznych królów Węgier z wyjątkiem św.Stefana), a pochowano 15. Od momentu powstania miasto pełniło ważną funkcję komunikacyjną, a w XII wieku było ważnym przystankiem w pielgrzymkach do Ziemi Świętej. W 1222 król Andrzej II wydał tutaj dokument zwany Złotą Bullą, porównywaną do angielskiej Magna Carta.

W 1543 Székesfehérvár dostał się w ręce Turków, którzy przyczynili się do wyludnienia i wyniszczenia miasta. Tureccy najeźdźcy zburzyli większość zabudowań łącznie z katedrą i grobami królewskimi (w świątyni urządzono wcześniej skład amunicji) oraz pałacem królewskim. Miasto znajdowało się pod tureckim panowaniem przez 145 lat (z wyjątkiem krótkiego okresu w 1601, w którym miasto zostało odbite przez Węgrów, po czym ponownie opanowane przez Turków).


Székesfehérvár odrodził się w XVIII wieku, w okresie austriackiego panowania Habsburgów. Oprócz Węgrów w mieście osiedliło się wielu Serbów i Niemców. Wzniesiono wiele nowych budynków, m.in. klasztor Franciszkanów, kościół jezuicki i liczne pałace. W 1777 Maria Teresa Habsburg ponownie ustanowiła w mieście biskupstwo. Z XVIII-wiecznego, ponownego okresu świetności pochodzi barokowa zabudowa śródmieścia. Z początkiem XIX wieku miasto stało stało się ważnym ośrodkiem edukacyjnym i kulturalnym. Po okresie rewolucji Székesfehérvár utracił na znaczeniu i uzyskał raczej rolniczy charakter, co uległo zmianie na przełomie XIX i XX wieku dzięki rozwojowi kolei i odkryciu złóż minerałów w okolicy.

Po II wojnie światowej, w której Székesfehérvár ucierpiał dość znacznie na skutek alianckich nalotów (poważnemu zniszczeniu uległy przedmieścia, natomiast barokowa starówka została nietknięta). Niebawem podjęto próbę przekształcenia go w miasto przemysłowe. Powstała tutaj m.in. fabryka autobusów Ikarus (słynna w całym obozie socjalistycznym), fabryka odbiorników telewizyjnych i radiowych Videoton oraz zakład przetwórstwa aluminium Könnyűfémmű. W związku z tym ludność miasta podwoiła się w ciągu pierwszych 10 lat po wojnie. Mimo industrializacji śródmieście zdołało zachować swój barokowy charakter.

Po upadku komunistycznego reżimu wiele zakładów przemysłowych upadło, ale produkcję uruchomiło wiele firm zagranicznych, m.in. Ford, IBM, Philips). Székesfehérvár jest nadal ważnym ośrodkiem gospodarczym i naukowym.

Najważniejsze zabytki[edytuj | edytuj kod]

Katedra

Muzea[edytuj | edytuj kod]

Zamek Boryego

Sport[edytuj | edytuj kod]

Ciekawostki[edytuj | edytuj kod]

Pomnik Jerzego Warkocza
  • Zamek Boryego powstawał przez 40 lat. Artysta Jenő Bory budował go według własnego projektu przy pomocy dwóch jedynie pracowników, wymieniając własne rzeźby i obrazy na materiały budowlane. Zamek powstał jako dar serca artysty dla małżonki i stanowi, podobnie jak zamek Vajdahunyád w Budapeszcie, miksturę "architektonicznych cytatów" z różnych epok.
  • Długotrwałe oblężenie miasta przez Turków zakończyło się w interesujący sposób. Przywódcą obrońców był Jerzy Warkocz (węg. Varkocs György), pochodzący ze słynnego rycerskiego rodu z Dolnego Śląska[1]. Ze względu na dogodne położenia (miasto otoczone było bagnami), najeźdźca przez długi okres nie mógł przełamać węgierskiej obrony. Mając nadzieję na złagodzenie gniewu Turków, grupa bogatych mieszczan zamknęła bramy miasta, gdy Warkocz z grupą rycerzy wyruszył na wypad. Turcy natychmiast zajęli gród, po czym, kierując się poczuciem honoru, skazali na śmierć mieszczan odpowiedzialnych za zdradę własnych obrońców.
  • w kaplicy królewskiej został pochowany Ścibor ze Ściborzyc, rycerz polski służący Zygmuntowi Luksemburskiemu, negocjujący dla Polski korzystny układ w Lubowli i zastaw spiski, określany królem na Słowacji
  • W mieście znajduje się kolorowy, słynący z dokładności zegar kwiatowy.

Sławni ludzie[edytuj | edytuj kod]

Widok z lotu ptaka

Miasta partnerskie[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]