Ludwik Węgierski

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ludwik Węgierski
Z Bożej łaski Król Węgier, Dalmacji, Chorwacji, Ramy, Serbii, Galicji, Lodomerii, Komanii, Bułgarii, Polski; Książę Salerno; Pan Monte Sant' Angelo
Ludwik Wegierski.jpg
Blason Louis Ier de Hongrie.svg
Król Węgier i Chorwacji
Okres panowania od 21 lipca 1342
do 10 września 1382
Poprzednik Karol I Robert
Następca Maria Andegaweńska
Król Polski
Okres panowania od 17 listopada 1370
do 10 września 1382
Poprzednik Kazimierz III Wielki
Następca Jadwiga Andegaweńska
Dane biograficzne
Dynastia Andegawenowie (Kapetyngowie)
Urodziny 5 marca 1326 w Wyszegradzie
Śmierć 10 września 1382 w Trnawie
Ojciec Karol I Robert
Matka Elżbieta Łokietkówna
Żona Małgorzata Luksemburska
Elżbieta Bośniaczka
Dzieci Maria Andegaweńska (?)
Katarzyna Andegaweńska
Maria Andegaweńska
Jadwiga Andegaweńska
Galeria w Wikimedia Commons Galeria w Wikimedia Commons
Teksty w Wikiźródłach Teksty w Wikiźródłach
Pieczęć króla Ludwika z herbem Polski (1370-1382)
Mapa polski za panowania Ludwika Węgierskiego
Herb Ludwika z XIV w.

Ludwik Węgierski, na Węgrzech znany jako Ludwik I Wielki (węg. Lajos I Nagy) (ur. 5 marca 1326 w Wyszegradzie, zm. 10 września 1382 w Trnawie) – król Węgier w latach 13421382, król Polski w latach 13701382.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Pochodzenie[edytuj | edytuj kod]

Ludwik pochodził z rodu Andegawenów (gałąź Kapetyngów) – dynastii rządzącej Węgrami od 1308 do 1382. Jego ojcem był król Węgier Karol Robert, a matką Elżbieta Łokietkówna, córka króla Polski Władysława I Łokietka i siostra Kazimierza III Wielkiego. Na mocy układów pomiędzy Węgrami i Polską dynastia andegaweńska miała prawo przejąć tron polski w wypadku śmierci Kazimierza Wielkiego, gdyby nie pozostawił dziedzica płci męskiej. Elżbieta była głównym doradcą Ludwika, a jej pozycja na Węgrzech była bardzo silna. Ludwik wstąpił na tron węgierski po śmierci ojca Karola Roberta w 1342.

Panowanie na Węgrzech[edytuj | edytuj kod]

Pierwszym krokiem w polityce Ludwika była próba opanowania Neapolu w latach 1343–1344, gdzie panowała królowa Joanna I, podejrzewana o przyczynienie się do śmierci swego męża Andrzeja, brata Ludwika. Po niepowodzeniu działań dyplomatycznych król podjął dwie wyprawy wojenne w latach 1347/1348 i w 1350. Udało mu się opanować kraj, ale nie zdołał się w nim utrzymać. Ostatecznie tron neapolitański przypadł Karolowi z Durazzo, kuzynowi Ludwika.

Lata 1351–1352 przyniosły z kolei zaangażowanie się Ludwika w sprawy Rusi halicko-włodzimierskiej. Pomógł królowi Kazimierzowi Wielkiemu w zdobyciu jej i przyłączeniu do Polski, przy czym zastrzegł sobie prawo jej wykupu, w razie gdyby po Kazimierzu dziedziczył jego legalny potomek.

Było to związane z planami dynastycznymi obu królów. Na mocy szeregu postanowień Ludwik i jego męscy potomkowie zyskiwali prawa do tronu polskiego po śmierci Kazimierza, gdyby ten nie miał męskiego potomka. 24 stycznia 1355 wydano też w tej sprawie tzw. przywilej budziński, na mocy którego możnowładztwo małopolskie potwierdziło prawa Ludwika do korony polskiej, a ten w zamian potwierdził wszystkie dotychczasowe przywileje.

Zapewniwszy sobie prawa sukcesyjne w Polsce, Ludwik powrócił do aktywnej polityki na Bałkanach i jeszcze w grudniu tego samego roku (1355) zhołdował Serbię, część Bułgarii oraz na pewien czas również Bośnię. Po wojnach z Republiką Wenecką Ludwik opanował także Dalmację z Dubrownikiem i wzmacniał swą pozycję na Adriatyku.

Panowanie w Polsce[edytuj | edytuj kod]

Po śmierci Kazimierza Wielkiego (5 listopada 1370) Ludwik przybył do Krakowa i 17 listopada w katedrze wawelskiej został koronowany przez arcybiskupa gnieźnieńskiego Jarosława Bogorię na króla Polski. Zawiązano więc wówczas unię personalną pomiędzy oboma królestwami. Jeszcze w 1370 roku Kiejstut wraz z Lubartem zajęli ziemię włodzimierską, niszcząc zamek we Włodzimierzu Wołyńskim, Brandenburgia zajęła zamki w Santoku i Drezdenku, a Siemowit III zerwał zależność lenną i zajął zamki w Płocku, Sochaczewie, Rawie, Gostyninie. Mimo to król Ludwik po objeździe Wielkopolski i Małopolski 8 grudnia wyjechał na Węgry, a władzę powierzył regentom, m.in. swojej matce Elżbiecie Łokietkównie i Sędziwojowi Pałuce z Szubina.

Jako król Polski Ludwik na zjeździe we Wrocławiu w marcu 1372 zrzekł się praw do Śląska, co było związane z podpisaniem pokoju z Czechami. W 1373 hołd lenny złożył Ludwikowi książę Janusz I Starszy. We wrześniu 1373 oraz w latach 1375-1377 na Ziemi Dobrzyńskiej i Kujawach trwały starcia wojsk Ludwika z księciem Władysławem Białym, walczącym o zwrot ojcowizny, co zakończyło się wykupieniem przez Ludwika z jego rąk księstwa gniewkowskiego za 10 tys. florenów.

Ludwik miał jednak poważny problem, nie miał dziedzica męskiego, dwukrotnie żonaty najpierw Małgorzatą Luksemburską, córką cesarza Niemieckiego i króla Czech, Karola IV Luksemburga, nie doczekał się potomstwa, z drugą żoną Elżbietą Bośniaczką, miał trzy córki: Katarzynę, Marię i Jadwigę.

O ile problem ten na Węgrzech nie był taki wielki, to w Polsce zapewnienie córkom sukcesji wydawało się niemożliwe, gdyż w Polsce nie dziedziczyło się po kądzieli, zatem dynastia andegaweńska mogła tu panować tylko mając potomka płci męskiej.

W zamian za zgodę na sukcesję swoich córek do tronu polskiego w dniu 17 września 1374 Ludwik wydał dla szlachty polskiej przywilej koszycki. Na jego mocy w Polsce dziedziczyć mogła jedna z jego córek, a szlachta zwolniona została m.in. z podatku gruntowego poza 2 groszami z łana. W 1381 przywilej ten został rozszerzony również na duchowieństwo (przy poradlnym wynoszącym 4 grosze z łana).

We wrześniu 1376 Litwini pod wodzą Kiejstuta, Lubarta i Jerzego bełskiego najechali na Lubelszczyznę, ziemię sandomierską, Małopolskę po Tarnów i północno-zachodnią część Rusi Halickiej niszczą je i uprowadzając ludzi w niewolę. W wyniku najazdu Polska utraciła przejściowo ziemię bełską i chełmską. W 1377 Ludwik podjął wyprawę odwetową oblegając z Węgrami zamek w Bełzie, a Małopolanie i Sieradzanie wraz książętami śląskimi: palatynem węgierskim Władysławem Opolczykiem, Bolesławem III i Konradem II oleśnickim, odbili Chełm, Horodło, Grabowiec i Sewołoż.

W 1378 roku powstało łacińskie biskupstwo w Kamieńcu Podolskim.

W związku z buntem Bartosza z Odolanowa herbu Nałęcz w 1382 margrabia Zygmunt Luksemburski razem z wojskiem Ludwika zajął zamki w Koźminie, Nabyszycach i Koźmińcu i rozpoczął oblężenie zamku w Odolanowie, w trakcie którego obie strony dowiedziały się o śmierci króla Ludwika. Wkrótce wybuchła Wojna Grzymalitów z Nałęczami.

Śmierć[edytuj | edytuj kod]

Ludwik zmarł w Trnawie w nocy z 10 na 11 września 1382. Pochowany został w katedrze w Székesfehérvár (Białogród Stołeczny) na Węgrzech.

Ocena panowania[edytuj | edytuj kod]

Na Węgrzech Ludwik otrzymał przydomek „Wielki” i uchodzi za jednego z najwybitniejszych władców tego kraju. W polityce wewnętrznej doprowadził do zrównania w prawach magnatów i szlachty węgierskiej za pomocą tzw. decretum unicum wydanego 11 grudnia 1351. Założył też uniwersytet w Peczu. W Polsce nie cieszył się nigdy zbytnią popularnością, ale doprowadził m.in. do rozwoju handlu i zapobiegł rozpadowi królestwa.

Wywód rodowodowy[edytuj | edytuj kod]

Prapradziadkowie

król Sycylii i Neapolu
Karol I Andegaweński
(1226-1285)
∞1246
Beatrycze
(1234-1267)

król Węgier
Stefan V
(1239-1272)
1253
Elżbieta
(1579-1649)

hrabia z Habsburga
Albrecht IV Austriacki
(1188-1239)
1217
Jadwiga
(1192-1260)

hrabia z Hochenberg
Burchard V

Mechtylda z Tybingii

książę
Konrad I Mazowiecki
(1187-1247)
∞1604
Agafia Światosławówna
(1190-1252)

książę
Kazimierz I
(1178–1230)

Wiola
(?–1251)

książę
Władysław Odonic
(1190-1239)
1218
Jadwiga
(?–1249)

król Węgier
Bela IV
(1206 -1270)

Maria Laskarina

Pradziadkowie

król Sycylii i Neapolu
Karol II Andegaweński
(1254-1309)
∞1270
Maria Węgierska
(1257-1323)

król Niemiec
Rudolf I Habsburg
(1218-1291)
∞1245
Gertruda von Hohenberg
(1255-1281)

książę
Kazimierz I Kujawski
(1211-1267)
1257
Eufrozyna Opolska
(12281292)

książę
Bolesław Pobożny
(1224-1279)
∞1256
Jolenta Helena Węgierska
(1244-1304)

Dziadkowie

tytularny król Węgier
Karol Martel Andegaweński
(1271-1295)
∞1281
Klemencja Habsburg
(1262-1293)

król Polski
Władysław I Łokietek
(1260-1333)

Jadwiga Bolesławówna
(1266-1339)

Rodzice

król Węgier
Karol I Robert
(1288-1342)
∞1320
Elżbieta Łokietkówna
(1305-1380)

Ludwik Węgierski (1326-1382) król Węgier, król Polski

Żony i dzieci[edytuj | edytuj kod]

Ludwik Węgierski miał dwie żony:

Z Elżbietą miał 3 lub 4 córki:

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Andrzej Wyrobisz: Ludwik Węgierski [w:] Poczet królów i książąt polskich, Czytelnik, Warszawa 1978
Poprzednik
Karol I Robert
Coat of arms of Hungary.svg Król Węgier i Chorwacji
1342 - 1382
Coat of arms of Hungary.svg Następca
Maria Andegaweńska