Ludwik Węgierski
| Ludwik Węgierski Z Bożej łaski Król Węgier, Dalmacji, Chorwacji, Ramy, Serbii, Galicji, Lodomerii, Komanii, Bułgarii; Książę Salerno; Pan Monte Sant' Angelo |
|
 |
|
 |
|
| Król Węgier | |
| Okres panowania | od 21 lipca 1342 do 10 września 1382 |
| Poprzednik | Karol Robert |
| Następca | Maria Andegaweńska |
| Król Polski | |
| Okres panowania | od 17 listopada 1370 do 10 września 1382 |
| Poprzednik | Kazimierz III Wielki |
| Następca | Jadwiga Andegaweńska |
| Dane biograficzne | |
| Dynastia | Andegawenowie (Kapetyngowie) |
| Urodzony | 5 marca 1326 w Wyszegradzie |
| Zmarł | 10 września 1382 w Trnawie |
| Ojciec | Karol Robert |
| Matka | Elżbieta Łokietkówna |
| Żona | Małgorzata Luksemburska Elżbieta Bośniaczka |
| Dzieci | Maria Andegaweńska (?) Katarzyna Andegaweńska Maria Andegaweńska Jadwiga Andegaweńska |
 Galeria w Wikimedia Commons |
|
Ludwik Węgierski, węg. Lajos I Nagy, Ludwik I Wielki (ur. 5 marca 1326 w Wyszegradzie, zm. 10 września 1382 w Trnawie) – król Węgier w latach 1342–1382, król Polski w latach 1370–1382.
Spis treści |
Życiorys[edytuj]
Pochodzenie[edytuj]
Ludwik pochodził z rodu Andegawenów (gałąź Kapetyngów) – dynastii rządzącej Węgrami od 1308 do 1382. Jego ojcem był król Węgier Karol Robert, a matką Elżbieta Łokietkówna, córka króla Polski Władysława I Łokietka i siostra Kazimierza III Wielkiego. Elżbieta była głównym doradcą Ludwika, a jej pozycja na Węgrzech była bardzo silna.
Panowanie na Węgrzech[edytuj]
Pierwszym krokiem w polityce Ludwika była próba opanowania Neapolu w latach 1343–1344, gdzie panowała królowa Joanna I, podejrzewana o przyczynienie się do śmierci swego męża Andrzeja, brata Ludwika. Po niepowodzeniu działań dyplomatycznych król podjął dwie wyprawy wojenne w latach 1347/1348 i w 1350. Udało mu się opanować kraj, ale nie zdołał się w nim utrzymać. Ostatecznie tron neapolitański przypadł Karolowi z Durazzo, kuzynowi Ludwika.
Lata 1351–1352 przyniosły z kolei zaangażowanie się Ludwika w sprawy Rusi halicko-włodzimierskiej. Pomógł on królowi Kazimierzowi Wielkiemu w zdobyciu jej i przyłączeniu do Polski, przy czym zastrzegł sobie prawo jej wykupu, w razie gdyby po Kazimierzu dziedziczył jego legalny potomek.
Było to związane z planami dynastycznymi obu królów. Na mocy szeregu postanowień Ludwik i jego męscy potomkowie zyskiwali prawa do tronu polskiego po śmierci Kazimierza, gdyby ten nie miał męskiego potomka. 24 stycznia 1355 wydano też w tej sprawie tzw. przywilej budziński, na mocy którego możnowładztwo małopolskie potwierdziło prawa Ludwika do korony polskiej, a ten w zamian potwierdził wszystkie dotychczasowe przywileje.
Zapewniwszy sobie prawa sukcesyjne w Polsce, Ludwik powrócił do aktywnej polityki na Bałkanach i jeszcze w grudniu tego samego roku (1355) zhołdował Serbię, część Bułgarii oraz na pewien czas również Bośnię. Po wojnach z Republiką Wenecką Ludwik opanował także Dalmację z Dubrownikiem i wzmacniał swą pozycję na Adriatyku.
Panowanie w Polsce[edytuj]
Po śmierci Kazimierza Wielkiego (5 listopada 1370) Ludwik przybył do Krakowa i 17 listopada w katedrze wawelskiej został koronowany przez arcybiskupa gnieźnieńskiego Jarosława Bogorię na króla Polski. Zawiązano więc wówczas unię personalną pomiędzy oboma królestwami. Jeszcze w 1370 roku Kiejstut wraz z Lubartem zajęli ziemię włodzimierską niszcząc zamek we Włodzimierzu Wołyńskim, Brandenburgia zajęła zamki w Santoku i Drezdenku, a Siemowit III zerwał zależność lenną i zajął zamki w Płocku, Sochaczewie, Rawie, Gostyninie. Pomimo tego król Ludwik po objeździe Wielkopolski i Małopolski 8 grudnia wyjechał na Węgry, a władzę powierzył regentom, m.in. Elżbiecie Łokietkównie i Sędziwojowi Pałuce z Szubina.
Jako król Polski Ludwik na zjeździe we Wrocławiu w marcu 1372 zrzekł się praw do Śląska, co było związane z podpisaniem pokoju z Czechami. W 1373 hołd lenny złożył Ludwikowi książę Janusz I Starszy. We wrześniu 1373 oraz w latach 1375-1377 na Ziemi Dobrzyńskiej i Kujawach trwały starcia wojsk Ludwika z księciem Władysławem Białym, walczącym o zwrot ojcowizny, co zakończyło się wykupieniem przez Ludwika z jego rąk księstwa gniewkowskiego za 10 tys. florenów. W zamian za zgodę na sukcesję swoich córek do tronu polskiego w dniu 17 września 1374 wydał on dla szlachty polskiej przywilej koszycki. Na jego mocy w Polsce dziedziczyć mogła jedna z jego córek, a szlachta zwolniona została m.in. z podatku gruntowego poza 2 groszami z łana. W 1381 przywilej ten został rozszerzony również na duchowieństwo (przy poradlnym wynoszącym 4 grosze z łana).
We wrześniu 1376 roku Litwini pod wodzą Kiejstuta, Lubarta i Jerzego bełskiego najechali na Lubelszczyznę, ziemię sandomierską, Małopolskę po Tarnów i północno-zachodnią część Rusi Halickiej niszczą je i uprowadzając ludzi w niewolę. W wyniku najazdu Polska utraciła przejściowo ziemię bełską i chełmską. W 1377 roku Ludwik podjął wyprawę odwetową oblegając z Węgrami zamek w Bełzie, a Małopolanie i Sieradzanie wraz książętami śląskimi Władysławem Opolczykiem, Bolesławem III i Konradem II oleśnickim odbijają Chełm, Horodło, Grabowiec i Sewołoż. W 1378 roku powstaje łacińskie biskupstwo w Kamieńcu Podolskim.
W związku z buntem Bartosza z Odolanowa herbu Nałęcz w 1382 roku, margrabia Zygmunt Luksemburski razem z wojskiem Ludwika zajmuje zamki w Koźminie, Nabyszycach i Koźmińcu oraz rozpoczyna oblężenie zamku w Odolanowie, w trakcie którego obie strony dowiadują się o śmierci króla Ludwika. Wkrótce wybucha Wojna Grzymalitów z Nałęczami.
Śmierć[edytuj]
Ludwik zmarł w Trnawie w nocy z 10 na 11 września 1382. Pochowany został w katedrze w Székesfehérvár (Białogród Stołeczny) na Węgrzech.
Ocena panowania[edytuj]
Na Węgrzech Ludwik otrzymał przydomek "Wielki" i uchodzi za jednego z najwybitniejszych władców tego kraju. W polityce wewnętrznej doprowadził do zrównania w prawach magnatów i szlachty węgierskiej za pomocą tzw. decretum unicum wydanego 11 grudnia 1351. Założył też uniwersytet w Peczu. W Polsce nie cieszył się nigdy zbytnią popularnością, ale doprowadził m.in. do rozwoju handlu i zapobiegł rozpadowi królestwa.
Wywód rodowodowy[edytuj]
| 4. Karol Martel | ||||||
| 2. Karol Robert | ||||||
| 5. Klemencja Habsburg | ||||||
| 1. Ludwik Węgierski | ||||||
| 6. Władysław I Łokietek | ||||||
| 3. Elżbieta Łokietkówna | ||||||
| 7. Jadwiga Kaliska | ||||||
Żony i dzieci[edytuj]
Ludwik Węgierski miał dwie żony:
- Małgorzatę (zm. 1349), córkę cesarza niemieckiego i króla czeskiego Karola IV Luksemburskiego,
- Elżbietę (zm. 1387), córkę bana Bośni Stefana II Kotromanicia.
Z Elżbietą miał 3 lub 4 córki:
- Marię (I) (ur. 1365, zm. 1366) – jej istnienie zostało zakwestionowane w literaturze historycznej,
- Katarzynę – zmarłą w dzieciństwie,
- Marię (II) – królową węgierską, żonę Zygmunta Luksemburskiego,
- Jadwigę – króla Polski, żonę Władysława II Jagiełły.
Linki zewnętrzne[edytuj]
Bibliografia[edytuj]
- Andrzej Wyrobisz: Ludwik Węgierski [w:] Poczet królów i książąt polskich, Czytelnik, Warszawa 1978
