Ludwik Węgierski

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Ludwik Węgierski
Z Bożej łaski Król Węgier, Dalmacji, Chorwacji, Ramy, Serbii, Galicji, Lodomerii, Komanii, Bułgarii; Książę Salerno; Pan Monte Sant' Angelo
Ludwik Wegierski.jpg
Blason Louis Ier de Hongrie.svg
Król Węgier
Okres panowania od 21 lipca 1342
do 10 września 1382
Poprzednik Karol Robert
Następca Maria Andegaweńska
Król Polski
Okres panowania od 17 listopada 1370
do 10 września 1382
Poprzednik Kazimierz III Wielki
Następca Jadwiga Andegaweńska
Dane biograficzne
Dynastia Andegawenowie (Kapetyngowie)
Urodziny 5 marca 1326 w Wyszegradzie
Śmierć 10 września 1382 w Trnawie
Ojciec Karol Robert
Matka Elżbieta Łokietkówna
Żona Małgorzata Luksemburska
Elżbieta Bośniaczka
Dzieci Maria Andegaweńska (?)
Katarzyna Andegaweńska
Maria Andegaweńska
Jadwiga Andegaweńska
Galeria w Wikimedia Commons Galeria w Wikimedia Commons
Teksty na Wikiźródłach Teksty na Wikiźródłach
Pieczęć króla Ludwika z herbem Polski (1370-1382)
Mapa polski za panowania Ludwika Węgierskiego
Herb Ludwika z XIV w.

Ludwik Węgierski, na Węgrzech znany jako Ludwik I Wielki (węg. Lajos I Nagy) (ur. 5 marca 1326 w Wyszegradzie, zm. 10 września 1382 w Trnawie) – król Węgier w latach 13421382, król Polski w latach 13701382.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Pochodzenie[edytuj | edytuj kod]

Ludwik pochodził z rodu Andegawenów (gałąź Kapetyngów) – dynastii rządzącej Węgrami od 1308 do 1382. Jego ojcem był król Węgier Karol Robert, a matką Elżbieta Łokietkówna, córka króla Polski Władysława I Łokietka i siostra Kazimierza III Wielkiego. Elżbieta była głównym doradcą Ludwika, a jej pozycja na Węgrzech była bardzo silna.

Panowanie na Węgrzech[edytuj | edytuj kod]

Pierwszym krokiem w polityce Ludwika była próba opanowania Neapolu w latach 1343–1344, gdzie panowała królowa Joanna I, podejrzewana o przyczynienie się do śmierci swego męża Andrzeja, brata Ludwika. Po niepowodzeniu działań dyplomatycznych król podjął dwie wyprawy wojenne w latach 1347/1348 i w 1350. Udało mu się opanować kraj, ale nie zdołał się w nim utrzymać. Ostatecznie tron neapolitański przypadł Karolowi z Durazzo, kuzynowi Ludwika.

Lata 1351–1352 przyniosły z kolei zaangażowanie się Ludwika w sprawy Rusi halicko-włodzimierskiej. Pomógł on królowi Kazimierzowi Wielkiemu w zdobyciu jej i przyłączeniu do Polski, przy czym zastrzegł sobie prawo jej wykupu, w razie gdyby po Kazimierzu dziedziczył jego legalny potomek.

Było to związane z planami dynastycznymi obu królów. Na mocy szeregu postanowień Ludwik i jego męscy potomkowie zyskiwali prawa do tronu polskiego po śmierci Kazimierza, gdyby ten nie miał męskiego potomka. 24 stycznia 1355 wydano też w tej sprawie tzw. przywilej budziński, na mocy którego możnowładztwo małopolskie potwierdziło prawa Ludwika do korony polskiej, a ten w zamian potwierdził wszystkie dotychczasowe przywileje.

Zapewniwszy sobie prawa sukcesyjne w Polsce, Ludwik powrócił do aktywnej polityki na Bałkanach i jeszcze w grudniu tego samego roku (1355) zhołdował Serbię, część Bułgarii oraz na pewien czas również Bośnię. Po wojnach z Republiką Wenecką Ludwik opanował także Dalmację z Dubrownikiem i wzmacniał swą pozycję na Adriatyku.

Panowanie w Polsce[edytuj | edytuj kod]

Po śmierci Kazimierza Wielkiego (5 listopada 1370) Ludwik przybył do Krakowa i 17 listopada w katedrze wawelskiej został koronowany przez arcybiskupa gnieźnieńskiego Jarosława Bogorię na króla Polski. Zawiązano więc wówczas unię personalną pomiędzy oboma królestwami. Jeszcze w 1370 roku Kiejstut wraz z Lubartem zajęli ziemię włodzimierską niszcząc zamek we Włodzimierzu Wołyńskim, Brandenburgia zajęła zamki w Santoku i Drezdenku, a Siemowit III zerwał zależność lenną i zajął zamki w Płocku, Sochaczewie, Rawie, Gostyninie. Pomimo tego król Ludwik po objeździe Wielkopolski i Małopolski 8 grudnia wyjechał na Węgry, a władzę powierzył regentom, m.in. Elżbiecie Łokietkównie i Sędziwojowi Pałuce z Szubina.

Jako król Polski Ludwik na zjeździe we Wrocławiu w marcu 1372 zrzekł się praw do Śląska, co było związane z podpisaniem pokoju z Czechami. W 1373 hołd lenny złożył Ludwikowi książę Janusz I Starszy. We wrześniu 1373 oraz w latach 1375-1377 na Ziemi Dobrzyńskiej i Kujawach trwały starcia wojsk Ludwika z księciem Władysławem Białym, walczącym o zwrot ojcowizny, co zakończyło się wykupieniem przez Ludwika z jego rąk księstwa gniewkowskiego za 10 tys. florenów. W zamian za zgodę na sukcesję swoich córek do tronu polskiego w dniu 17 września 1374 wydał on dla szlachty polskiej przywilej koszycki. Na jego mocy w Polsce dziedziczyć mogła jedna z jego córek, a szlachta zwolniona została m.in. z podatku gruntowego poza 2 groszami z łana. W 1381 przywilej ten został rozszerzony również na duchowieństwo (przy poradlnym wynoszącym 4 grosze z łana).

We wrześniu 1376 roku Litwini pod wodzą Kiejstuta, Lubarta i Jerzego bełskiego najechali na Lubelszczyznę, ziemię sandomierską, Małopolskę po Tarnów i północno-zachodnią część Rusi Halickiej niszczą je i uprowadzając ludzi w niewolę. W wyniku najazdu Polska utraciła przejściowo ziemię bełską i chełmską. W 1377 roku Ludwik podjął wyprawę odwetową oblegając z Węgrami zamek w Bełzie, a Małopolanie i Sieradzanie wraz książętami śląskimi: palatynem węgierskim Władysławem Opolczykiem, Bolesławem III i Konradem II oleśnickim, odbijają Chełm, Horodło, Grabowiec i Sewołoż. W 1378 roku powstaje łacińskie biskupstwo w Kamieńcu Podolskim.

W związku z buntem Bartosza z Odolanowa herbu Nałęcz w 1382 roku, margrabia Zygmunt Luksemburski razem z wojskiem Ludwika zajmuje zamki w Koźminie, Nabyszycach i Koźmińcu oraz rozpoczyna oblężenie zamku w Odolanowie, w trakcie którego obie strony dowiadują się o śmierci króla Ludwika. Wkrótce wybucha Wojna Grzymalitów z Nałęczami.

Śmierć[edytuj | edytuj kod]

Ludwik zmarł w Trnawie w nocy z 10 na 11 września 1382. Pochowany został w katedrze w Székesfehérvár (Białogród Stołeczny) na Węgrzech.

Ocena panowania[edytuj | edytuj kod]

Na Węgrzech Ludwik otrzymał przydomek "Wielki" i uchodzi za jednego z najwybitniejszych władców tego kraju. W polityce wewnętrznej doprowadził do zrównania w prawach magnatów i szlachty węgierskiej za pomocą tzw. decretum unicum wydanego 11 grudnia 1351. Założył też uniwersytet w Peczu. W Polsce nie cieszył się nigdy zbytnią popularnością, ale doprowadził m.in. do rozwoju handlu i zapobiegł rozpadowi królestwa.

Wywód rodowodowy[edytuj | edytuj kod]

Prapradziadkowie

król Sycylii i Neapolu
Karol I Andegaweński
(1226-1285)
∞1246
Beatrycze
(1234-1267)

król Węgier
Stefan V
(1239-1272)
1253
Elżbieta
(1579-1649)

hrabia z Habsburga
Albrecht IV Austriacki
(1188-1239)
1217
Jadwiga
(1192-1260)

hrabia z Hochenberg
Burchard V

Mechtylda z Tybingii

książę
Konrad I Mazowiecki
(1187-1247)
∞1604
Agafia Światosławówna
(1190-1252)

książę
Kazimierz I
(1178–1230)

Wiola
(?–1251)

książę
Władysław Odonic
(1190-1239)
1218
Jadwiga
(?–1249)

król Węgier
Bela IV
(1206 -1270)

Maria Laskarina

Pradziadkowie

król Sycylii i Neapolu
Karol II Andegaweński
(1254-1309)
∞1270
Maria Węgierska
(1257-1323)

król Niemiec
Rudolf I Habsburg
(1218-1291)
∞1245
Gertruda von Hohenberg
(1255-1281)

książę
Kazimierz I Kujawski
(1211-1267)
1257
Eufrozyna Opolska
(12281292)

książę
Bolesław Pobożny
(1224-1279)
∞1256
Jolenta Helena Węgierska
(1244-1304)

Dziadkowie

tytularny król Węgier
Karol Martel Andegaweński
(1271-1295)
∞1281
Klemencja Habsburg
(1262-1293)

król Polski
Władysław I Łokietek
(1260-1333)

Jadwiga Bolesławówna
(1266-1339)

Rodzice

król Węgier
Karol Robert
(1288-1342)
∞1320
Elżbieta Łokietkówna
(1305-1380)

Ludwik Węgierski (1326-1382) król Węgier, król Polski

Żony i dzieci[edytuj | edytuj kod]

Ludwik Węgierski miał dwie żony:

Z Elżbietą miał 3 lub 4 córki:

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Andrzej Wyrobisz: Ludwik Węgierski [w:] Poczet królów i książąt polskich, Czytelnik, Warszawa 1978