Wybory parlamentarne w Polsce w 1938 roku
 |
Ten artykuł od 2010-08 wymaga uzupełnienia źródeł podanych informacji. Informacje nieweryfikowalne mogą zostać zakwestionowane i usunięte. Aby uczynić artykuł weryfikowalnym, należy podać przypisy do materiałów opublikowanych w wiarygodnych źródłach. |
| Rzeczpospolita Polska  |
|
Ten artykuł jest częścią serii: |
Ostatnie w historii II Rzeczypospolitej wybory parlamentarne zostały przeprowadzone 6 listopada do sejmu V kadencji oraz 13 listopada do senatu, zakończyły się zwycięstwem sanacji, która stała się (podobnie jak w 1935) jedyną polską siłą polityczną w Sejmie.
Spis treści |
[edytuj] Okoliczności rozpisania
Wybory odbyły się na mocy zarządzenia prezydenta Mościckiego z 13 września 1938 roku rozwiązującego - na rok przed końcem kadencji - sejm i senat. Decyzja o skróceniu kadencji parlamentu miała swoje przyczyny zewnętrzne (napięta sytuacja międzynarodowa, chęć mobilizacji społeczeństwa wobec zagrożenia z zewnątrz), jak i wewnętrzne (walki frakcyjne w obozie sanacji - chęć wyeliminowania z życia publicznego wybranego na marszałka sejmu wiosną 1938 roku Walerego Sławka).
[edytuj] Ordynacja
Parlamentarzystów wybierano w zgodzie z uchwaloną 8 lipca 1935 roku ordynacją, przewidującą wybór przedstawicieli do sejmu w 104 okręgach dwumandatowych (w każdym z nich musiało być co najmniej czterech kandydatów) w systemie większościowym - do sejmu dostawali się więc ci dwaj, na których padło najwięcej głosów w danym okręgu. Do liczącego 96 miejsc senatu wybrano w okręgach 64 przedstawicieli, resztę mianował prezydent Mościcki.
[edytuj] Udział w wyborach
Frekwencja w wyborach do sejmu wyniosła 67,1%, co odnotowano jako sukces propagandy sanacyjnej. Najmniej osób głosowało w woj. krakowskim (48%), Warszawie (55%), najwięcej zaś na Tarnopolszczyźnie i Śląsku (83%).
W wyborach senackich (do kolegiów) udział wzięło ok. 70% uprawnionych.
[edytuj] Skład sejmu i senatu
W związku z zasadą większościowości nie wszystkie mandaty do sejmu zostały obsadzone. Przyjmuje się, że ok. 164 posłów reprezentowało OZN, parunastu miało status niezależnych (dawniej związanych z obozem piłsudczykowskim, ale krytycznie nastawionych do polityki OZN, jak np. Lucjan Żeligowski czy ks. Lubelski), a resztę miejsc objęły mniejszości narodowe (Ukraińcy 14, Żydzi 5).
Wybory sejmowe wiązały się dla sanacji ze znacznym upokorzeniem, np. w Wilnie szef OZN Stanisław Skwarczyński uzyskał znacznie mniej głosów niż czołowy przeciwnik obozu Lucjan Żeligowski, a będący w niełasce Walery Sławek zgromadził aż 17 tys. głosów w swoim okręgu.
Oprócz polityków OZN (Prystora, Grabowskiego i Świętosławskiego) czy dawniej związanego z BBWR Kazimierza Bartla, wśród nominantów prezydenta do senatu znalazły się osoby z różnych środowisk politycznych (ludowcy, księża, chadecy, konserwatyści), które w latach trzydziestych przeszły na stronę sanacji (np. Jan Dębski z SL, ks. Wacław Bliziński).
Tradycyjnie już Mościcki mianował też na senatorów przedstawicieli mniejszości narodowych: Rudolfa Wiesnera i Ervina Hasbacha (Niemcy, pierwszy z nich był liderem nazistowskiej partii Junge Deutsche Partei) oraz Jakuba Trockenheima z warszawskich ortodoksów wraz z prof. Mojżeszem Schorrem.
