Wyspy Liparyjskie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Wyspy Liparyjskiea
Obiekt z listy światowego dziedzictwa UNESCO
Eolie.jpg
Kraj  Włochy
Typ przyrodnicze
Spełniane kryterium VIII
Charakterystyka #908
Regionb Europa i Ameryka Północna
Historia wpisania na listę
Wpisanie na listę 2000
na 24. sesji
a Oficjalna nazwa wpisana na liście UNESCO
b Oficjalny podział dokonany przez UNESCO
Położenie na mapie Włoch
Mapa lokalizacyjna Włoch
Wyspy Liparyjskie
Wyspy Liparyjskie
Ziemia 38°31′59,99″N 14°54′00,00″E/38,533330 14,900000Na mapach: 38°31′59,99″N 14°54′00,00″E/38,533330 14,900000

Wyspy Liparyjskie (dawna nazwa: Wyspy Eolskie, wł. Isole Lipari, Isole Eolie) – grupa siedemnastu (siedmiu większych i dziesięciu małych) wysp pochodzenia wulkanicznego, położonych na Morzu Tyrreńskim, na północ od Sycylii. Wchodzą one w skład Włoch.

Nazwa "Wyspy Liparyjskie" pochodzi z greckiego słowa liparos ("żyzny"), zaś "Wyspy Eolskie" – od władcy wiatrów, Eola, który w mitologii greckiej miał tu swą siedzibę[1][2].

Geografia[edytuj | edytuj kod]

Łączna powierzchnia wysp wynosi 117 km². Największe z nich to:

Wyspa Powierzchnia Wysokość maks. Aeolian Islands map.png
Lipari 37,3 km² 602 m n.p.m.
Salina 26,1 km² 962 m n.p.m.
Vulcano 20,9 km² 391 m n.p.m.
Stromboli 12,2 km² 924 m n.p.m.
Filicudi 9,5 km² 774 m n.p.m.
Alicudi 5,2 km² 675 m n.p.m.
Panarea 3,4 km² 421 m n.p.m.
Basiluzzo 0,3 km² 165 m n.p.m.

Wyspy zbudowane są ze skał wulkanicznych, głównie z bazaltów i porfirów. Stanowią je dawne stożki wulkaniczne lub resztki starych kraterów wulkanicznych. Na wyspach Stromboli i Vulcano znajdują się ciągle czynne wulkany. Pomimo stosunkowo małej powierzchni występują tu duże wysokości względne, od 421 m n.p.m. (Panarea) do 962 m n.p.m. (Salina). Strome stoki są pokryte w znacznej części tufami wulkanicznymi, starymi popiołami i językami lawy. Wśród naturalnej, dość skąpej roślinności, dominują gatunki wieczniezielone. Cienka warstwa gleby i brak wody utrudniają osadnictwo. Na wyspach panuje klimat śródziemnomorski, przy czym średnie temperatury najchłodniejszych miesięcy zimowych rzadko spadają poniżej + 15 °C. Odległość najbliższej wyspy (Vulcano) od brzegów Sycylii wynosi 25 km, najdalszej (Stromboli) - ponad 70 km.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Najstarsze ślady osadnictwa na wyspach pochodzą z XI wieku p.n.e. Wiadomo, że w 580 r. p.n.e. wylądowali na wyspach Grecy z Knidos pod wodzą Pentathlona. Od V wieku p.n.e. władali wyspami Kartagińczycy, którzy pierwsi utworzyli tu kolonię karną dla przestępców. W 260 r. p.n.e. w bitwie morskiej koło Wysp Liparyjskich Kartagińczycy pokonali Rzymian, jednak w wyniku wojen punickich to Rzymianie zawładnęli archipelagiem. Utworzyli oni na wyspach lokalny ośrodek wydobycia i handlu siarką, solą i ałunem. Jednocześnie kontynuowali oni tradycję, deportując na wyspy zesłańców politycznych.

W epoce nowożytnej wyspy dzieliły losy sąsiedniej Sycylii. W średniowieczu największego znaczenia nabrała wyspa Lipari, na której w wiekach XIII-XIV wybudowano zamek, przebudowany przez Hiszpanów w XVII wieku w twierdzę typu bastionowego. Strzegła ona wysp, pełniąc jednocześnie rolę więzienia. W roku 1860 Giuseppe Garibaldi zajął Sycylię wraz z sąsiednim archipelagiem Wysp Liparyjskich, które weszły w skład jednoczących się Włoch.

Najczarniejszą kartę w historii wysp zaczęto pisać w 1922 r., kiedy krótko po przejęciu władzy przez faszystów założono w dawnej twierdzy na wyspie Lipari obóz koncentracyjny. Kierowano do niego przeciwników reżimu aż do 1943 r., kiedy to wyspy zostały zdobyte przez aliantów[3]. W tych latach praktycznie nie istniał na wyspach ruch turystyczny, z wyjątkiem okolic Stromboli.

Gospodarka[edytuj | edytuj kod]

Wyspy zamieszkuje obecnie ok. 14 tys. osób i stale się zmniejsza (na początku lat 60. XX w. było to ok. 20 tys.). Główną wyspą archipelagu jest Lipari, na której zamieszkuje większość ludności, ok. 10,5 tys. (na początku lat 60. XX w. blisko 15 tys.). Podstawą gospodarki wysp jest rybołówstwo (mieczniki, tuńczyki, ośmiornice i owoce morza), rolnictwo (owoce cytrusowe, oliwki i winna latorośl) oraz zanikające dziś pasterstwo kóz i owiec. Od lat 70. XX w. coraz więcej zysków przynosi turystyka. Niektóre gorące źródła wykorzystywane są w lecznictwie. Ważnym produktem eksportowym jest wydobywany tu pumeks.

Komunikację z Sycylią zapewniają niewielkie statki, kursujące z Milazzo na północnym wybrzeżu wyspy lub z Messyny. Komunikację między wyspami archipelagu utrzymują małe łodzie i kutry motorowe. Jedynie trzy wyspy (Salina, Lipari i Vulcano) mają drogi jezdne wykorzystywane do komunikacji samochodowej. Energia elektryczna pochodzi z lokalnych elektrowni opalanych ropą naftową, dostarczaną tu niewielkimi tankowcami. Większość domów gromadzi w specjalnych cysternach wodę opadową spływającą z dachów, a wodociągi miejskie korzystają z systemów cystern umieszczonych w górach (podczas dłuższych suszy wodę dowożą statki-cysterny aż z Messyny).

Przypisy

  1. Ajolos - Lajstrygonowie - Kirke. W: Homer: Odyseja. Warszawa: Biblioteka Klasyki Polskiej i Obcej. Czytelnik, 1972, s. 155. ISBN O-019-277.
  2. Vojtech Zamarovský: Bohovia a hrdinovia antických bájí. Bratislava: Perfekt a.s., 1998, s. 30. ISBN 80-8046-098-1.
  3. Burchard Przemysław: Wyspy Liparyjskie, w: "Poznaj świat" R. XII, nr 5 (138), maj 1964, s. 15-19