Dimetylosulfotlenek

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Dimetylosulfotlenek
Dimetylosulfotlenek Dimetylosulfotlenek
Dimetylosulfotlenek
Ogólne informacje
Wzór sumaryczny C2H6OS
Masa molowa 78,13 g/mol
Wygląd higroskopijna bezbarwna ciecz lub kryształy[1]
Identyfikacja
Numer CAS 67-68-5
PubChem 679[2]
DrugBank DB01093[3]
Podobne związki
Podobne związki aceton, siarczek dimetylu (DMS), chlorek tionylu
Jeżeli nie podano inaczej, dane dotyczą
stanu standardowego (25 °C, 1000 hPa)
Klasyfikacja
ATC G04 BX13
M02 AX03

Dimetylosulfotlenek (DMSO, z ang. dimethyl sulfoxide), (CH3)2SOorganiczny związek chemiczny z grupy sulfotlenków. Stosowany jest jako odczynnik analityczny i chemiczny oraz jako rozpuszczalnik, m.in. w spektroskopii i chromatografii. Ma ponadto zastosowanie jako lek ze względu na właściwości przeciwzapalne[2]. Używany również jako krioprotektant[3].

Właściwości[edytuj | edytuj kod]

Rezonans chemiczny DMSO tworzący dipol

Ze względu na swoją polarność DMSO jest mieszalny z wodą i może służyć jako rozpuszczalnik innych związków polarnych np. chlorku sodu (NaCl). DMSO należy do klasy rozpuszczalników aprotycznych silnie solwatujących.

Reaktywność[edytuj | edytuj kod]

Atom siarki w DMSO może reagować jako centrum nukleofilowe wobec miękkich, a atom tlenu wobec twardych elektrofili[7]. Np. w reakcji z jodkiem metylu tworzy jodek trimetylosulfoksoniowy, [(CH3)3SO]I. Podobny jest produkt alkilowania DMSO za pomocą bromku metylu ([(Me)3S+O]Br), natomiast azotan, tosylan i brosylan metylu dają produkty O-alkilowania, tj. sole typu [Me2S+OMe]X[7]:

(CH3)2SO + CH3X → [(CH3)3SO]X (X = I, Br)
(CH3)2SO + CH3X → [(CH3)2SOCH3]X (X = ONO2, Ts, Bs)

Związki trimetylosulfoksoniowe są stosunkowo trwałe i można je krystalizować z wody, natomiast pochodne O-metylowe ulegają w wodzie szybkiej hydrolizie[8]. Sole trimetylosulfoksoniowe po odprotonowaniu np. wodorkiem lub wodorotlenkiem sodu tworzą ylid siarkowy (metylid dimetyloksosulfoniowy, (CH3)2S(O)CH2)[9]:

[(CH3)3SO]I + NaOH → (CH3)2S(O)CH2 + NaI + H2O

Ylid ten wykorzystywany jest do przyłączania grupy metylenowej do wiązania podwójnego (reakcja Johnsona-Coreya-Chaykovsky'ego)[10][11].

DMSO w tandemie z czynnikami aktywującymi (np. DCC lub chlorek oksalilu) jest stosowany w chemii organicznej jako łagodny czynnik utleniający[12][13], np. w reakcjach utleniania Pfitznera–Moffatta i Swerna:

Utlenianie Pfitznera–Moffatta
Utlenianie Swerna

Pod wpływem czynników acylujących, np. bezwodnika octowego, DMSO ulega O-acylowaniu i przegrupowaniu Pummerera[14]:

Przegrupowanie Pummerera

Toksyczność[edytuj | edytuj kod]

DMSO jest inhibitorem acetylocholinoesterazy oraz powoduje rozpad czerwonych ciałek krwi. W organizmie ludzkim ulega on metabolizmowi do sulfidu dimetylowego (Me2S)i sulfonu dimetylowego (Me2SO2). LD50 wynosi 10–20 g/kg masy ciała (np. 14,5 g/kg, szczur, doustnie[15]). Według kryteriów IARC nie wykazuje działania rakotwórczego, natomiast według kryteriów RTECS jego działanie rakotwórcze jest niejednoznaczne[15].

Przypisy

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 Polskie Towarzystwo Farmaceutyczne: Farmakopea Polska VIII. Warszawa: Urząd Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych, 2008, s. 3491. ISBN 978-8388157-53-0.
  2. 2,0 2,1 Dimetylosulfotlenek – podsumowanie (ang.). PubChem Public Chemical Database.
  3. 3,0 3,1 3,2 Dimetylosulfotlenek (DB01093) – informacje o substancji aktywnej (ang.). DrugBank.
  4. 4,0 4,1 Dimetylosulfotlenek (pol.). Karta charakterystyki produktu Sigma-Aldrich dla Polski.
  5. 5,0 5,1 5,2 5,3 5,4 5,5 5,6 5,7 5,8 Dimetylosulfotlenek (ang.). [martwy link] The Chemical Database. The Department of Chemistry, University of Akron. [dostęp 2012-07-29].
  6. 6,0 6,1 Dimetylosulfotlenek (ang.) w bazie ChemIDplus. United States National Library of Medicine. [dostęp 2012-07-29].
  7. 7,0 7,1 Julie Forrester, Ray V. H. Jones, Peter N. Preston, Elizabeth S. C. Simpson. Generation of trimethylsulfonium cation from dimethyl sulfoxide and dimethyl sulfate: implications for the synthesis of epoxides from aldehydes and ketones. „J. Chem. Soc., Perkin Trans. 1”, s. 2289-2291, 1995. DOI: 10.1039/P19950002289. 
  8. Stanley G. Smith, S. Winstein. Sulfoxides as nucleophiles. „Tetrahedron”. 3 (3), s. 317-319, 1958. DOI: 10.1016/0040-4020(58)80032-0. 
  9. Phosphorus and sulfur ylide formation: Preparation of 1-benzoyl-2-phenylcyclopropane and 1,4-diphenyl-1,3-butadiene by phase transfer catalysis. „J. Chem. Educ.”. 62, s. 267, 1985. DOI: 10.1021/ed062p267. 
  10. A. William Johnson, Robert B. LaCount. The Chemistry of Ylids. VI. Dimethylsulfonium Fluorenylide-A Synthesis of Epoxides. „J. Am. Chem. Soc.”. 83 (2), s. 417-423, 1961. DOI: 10.1021/ja01463a040. 
  11. E. J. Corey, Michael Chaykovsky. Dimethylsulfoxonium Methylide. „J. Am. Chem. Soc.”. 84 (5), s. 867-868, 1962. DOI: 10.1021/ja00864a040. 
  12. Epstein WW, Sweat FW. Dimethyl Sulfoxide Oxidations. „Chemical Reviews”. 67 (3), s. 247–260, 1967. DOI: 10.1021/cr60247a001. PMID: 6042131. 
  13. Tidwell TT.. Oxidation of Alcohols by Activated Dimethyl Sulfoxide and Related Reactions: An Update. „Synthesis”. 1990 (10), s. 857–870, 1990. DOI: 10.1055/s-1990-27036. 
  14. Arnaldo Dossena, Rosangela Marchelli, Giuseppe Casnati. New system for ‘activation’ of dimethyl sulphoxide in Pummerer-like reactions. „J. Chem. Soc., Chem. Commun.”, s. 370-371, 1979. DOI: 10.1039/C39790000370. 
  15. 15,0 15,1 Dimetylosulfotlenek (ang. • pol.) w katalogu produktów Sigma-Aldrich.

Star of life.svg Zapoznaj się z zastrzeżeniami dotyczącymi pojęć medycznych i pokrewnych w Wikipedii.