Igor Mitoraj

Igor Mitoraj

Jerzy Mitoraj

Mitoraj w 2014 roku
Data i miejsce urodzenia	26 marca 1944 Oederan
Data i miejsce śmierci	6 października 2014 Paryż lub Cornillon-Confoux
Narodowość	polska
Alma Mater	Akademia Sztuk Pięknych im. Jana Matejki w Krakowie
Dziedzina sztuki	rzeźba
Odznaczenia

Igor Mitoraj, właściwie Jerzy Makina, następnie Jerzy Mitoraj (ur. 26 marca 1944 w Oederan (Niemcy), zm. 6 października 2014 w Paryżu) – polski rzeźbiarz, emigrant od 1968 roku tworzący poza granicami Polski, we Francji i Włoszech, znany z monumentalnych rzeźb w klasycystycznym stylu, przedstawiających uszkodzone ludzkie korpusy. Zdobył uznanie szczególnie w Europie zachodniej.

Młodość

Syn deportowanej na teren Rzeszy Niemieckiej polskiej robotnicy przymusowej, Zofii Makiny i francuskiego jeńca wojennego, oficera Legii Cudzoziemskiej, polskiego pochodzenia. Po zakończeniu wojny pojechał z matką do jej rodziców w Polsce. Dzieciństwo i młodość spędził w miejscowości Grojec pod Oświęcimiem. Kiedy matka wyszła za mąż za Czesława Mitoraja, przyjął nazwisko przybranego ojca. Po ukończeniu Liceum Plastycznego w Bielsku-Białej w 1963, przez rok pracował w Miejskim Handlu Detalicznym w Katowicach. Z tej pracy zrezygnował z niewiadomych przyczyn, po czym w październiku 1965 roku rozpoczął pracę w Zakładach Chemicznych „Oświęcim” w Oświęcimiu (ZChO) na stanowisku plastyka zakładowego. W 1966 roku wstąpił na Akademię Sztuk Pięknych w Krakowie, gdzie studiował malarstwo pod kierunkiem Tadeusza Kantora. W 1968 roku przed ukończeniem studiów wyjechał do Paryża.

Początki kariery artystycznej

W czasie studiów w krakowskiej ASP wziął udział w zbiorowej wystawie w krakowskich „Krzysztoforach”, po czym wyjechał do Paryża, gdzie zmienił swe imię Jerzy na Igor, i udało mu się kontynuować studia w École des Beaux Arts. W Paryżu zaczynał jako malarz i grafik. Fascynacja sztuką i kulturą Azteków, której doświadczył podczas rocznej podróży dookoła Meksyku wyzwoliła w nim zainteresowanie rzeźbiarstwem. Swoje prace wystawiał w galerii „La Hune” w Dzielnicy Łacińskiej Paryża, związanej z księgarnią o tej samej nazwie (1976).

Po otrzymaniu propozycji przygotowania wystawy dla galerii „ArtCurial” w Paryżu, wyjechał na rok do centrum artystycznych odlewni w brązie oraz kamieniarzy, zajmujących się obróbką marmuru w Pietrasanta we Włoszech. Tam zapoznał się z techniką, i powstały jego pierwsze prace w brązie oraz monumentalne rzeźby z białego marmuru z pobliskich kamieniołomów koło Carrary.

Działalność

Mitoraj dzielił swój czas pomiędzy Paryż i Pietrasantę, gdzie od 1983 miał swoją pracownię. Włochy stały się ważnym źródłem zamówień publicznych, a zaproszenie do udziału w Biennale w Wenecji w 1986 roku pomogło Mitorajowi umocnić swoją międzynarodową renomę. Tematyką jego rzeźb było ludzkie ciało w stanie kruchości. Artysta odwoływał się często do greckich postaci mitycznych np. Ikara, Tyndareosa, Centaura, Erosa, Marsa, Gorgon i wskazywał na ich ułomność przez wyolbrzymienie, fragmentację i umyślne spękania i uszkodzenia powierzchni posągów, lub powalenie ich na ziemię. Jego sztuka była czasami odbierana jako kicz.

Ostatnie prace Mitoraja były niezwykle różnorodne, od projektów scenografii i kostiumów do spektaklu „Aida” w Dosze w Katarze w 2012 roku, po wystawę „Ślady czasu”, która odbyła się na początku tego roku w Contini Art UK w Londynie z korpusami z odciętymi głowami i pozbawionymi kończyn torsami, często podziurawionymi lub rozszczepionymi, jako przykład dychotomii: doskonałości połączonej z niedoskonałością.

Igor Mitoraj zmarł 6 października 2014 w Paryżu. Pochowany jest na cmentarzu w Pietrasancie. W tejże miejscowości powstaje muzeum jemu poświęcone.

We wrześniu 2025 jego rzeźba „Tindaro” została sprzedana na aukcji za rekordowe na polskim rynku 6,89 miliona złotych. Mierząca 407 cm wysokości i ważąca 2,6 tony głowa młodego mężczyzny nawiązuje do Tyndareosa, mitologicznego króla Sparty i ojca Heleny Trojańskiej.

Odznaczenia

• W 2003 roku został uhonorowany tytułem doktora honoris causa przez krakowską Akademię Sztuk Pięknych, jako pierwszy odbiorca tego zaszczytu na tej uczelni.
• 5 października 2005, został uhonorowany przez ministra kultury Waldemara Dąbrowskiego Złotym Medalem „Zasłużony Kulturze Gloria Artis”.
• Postanowieniem z 24 kwietnia 2012 „za wybitne zasługi dla polskiej i światowej kultury, za osiągnięcia w pracy twórczej i artystycznej” Jerzy Mitoraj został odznaczony przez prezydenta Bronisława Komorowskiego Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski. Wręczenie odbyło się 3 maja 2012.
• 25 października 2023 na mocy uchwały Rady Gminy otrzymał pośmiertnie godność Honorowego Obywatela gminy Oświęcim, jako wyraz najwyższego szacunku i podziwu dla Jego talentu i działalności twórczej.

Wybrane wystawy

• 1976: pierwsza indywidualna wystawa malarstwa i grafiki w Galerie La Hune w Paryżu
• 1977: indywidualna wystawa rzeźb i biżuterii z brązu w ArtCurial w Paryżu przy Av. Matignon
• 1986: zaproszenie na 42. Biennale w Wenecji
• 1989: wystawa w New York Academy of Art
• 1999: wystawa w Museo Archeologico oraz w Ogrodach Boboli we Florencji
• 2001: wystawa w Muzeum Olimpijskim w Lozannie
• 2003: wystawa na placach miast Polski – Rzeźby i rysunki Igora Mitoraja: Poznań (16 października 2003 – 25 stycznia 2004)
• 2003: otwarcie przez Prezydenta Aleksandra Kwaśniewskiego wystawy 60 dzieł Mitoraja, w Międzynarodowym Centrum Kultury w Krakowie
• 2004: 56 klasycznych rzeźb Mitoraja, wykonanych z brązu, żeliwa, białego i czarnego marmuru oraz terakoty, 36 rysunków artysty z lat 1976–2001 oraz 14 rzeźb z brązu wystawionych na Rynku Głównym, Kraków (17 października 2003 – 25 stycznia 2004); Warszawa (11 lutego – 25 kwietnia 2004)

Rzeźby w plenerze

• Santa Cruz de Tenerife – „Per Adriane”
• Paryska dzielnica La Défense (wejście do Uniwersytetu) – Ikaria, Wielki Toskańczyk, Tyndareos
• Park Olimpijski w Lozannie – Corazza
• Piazza Monte Grappa w Rzymie – Bogini Rzymu
• Abuta na Hokkaido – Tsuki-no-hikari (Światło księżyca); repliki dzieła stoją też w Londynie (przed British Museum), w Scheveningen (na wydmach, w pobliżu muzeum Beelden aan Zeee) i w Poznaniu.
• Mediolan – Fontanny Centaura
• Bazylika Santa Maria degli Angeli e dei Martiri w Rzymie – wrota do świątyni
• Eros spętany (Eros Bendato) na Rynku Głównym w Krakowie oraz w St Louis Citygarden, USA.
• 1994: Centaur (Centauro) na placu w Muzeum Pompejów, Forum of Pompeii. Odlew z brązu
• 2001: Ikaria Grande na Wyspie Ortygia w Syrakuzach

Wybrane prace

• 
  Luci di Nara, bulwar Beeld, Scheveningen, Holandia
• 
  Luci di Nara w Krakowie
• 
  Walencja
• 
  Eros spętany (Eros Bendato), brąz, 1999 wystawa w Krakowie w 2003
• 
  Madryt
• 
  Bazylika Matki Bożej Anielskiej i Męczenników w Rzymie
• 
  Gambe Alate, brąz, 2002, wystawa w Krakowie w 2003
• 
  Ikaro Alato, Centrum Olimpijskie w Warszawie, 2004
• 
  Drzwi kościoła Matki Bożej Łaskawej w Warszawie, ul. Świętojańska, 2009
• 
  Drzwi kościoła Matki Bożej Łaskawej w Warszawie, ul. Świętojańska, 2009
• 
  Narodziny Erosa, brąz, 2009, Opera Krakowska
• 
  Héros de Lumière, Carrara marble (1986) w Yorkshire Sculpture Park
• 
  Rzeźba Chrystusa na drzwiach bazyliki Matki Bożej Anielskiej i Męczenników w Rzymie
• 
  Tindaro (1997) w Warszawie we wrześniu 2025

Linki zewnętrzne

• Agnieszka Żuber: Igor Mitoraj. Nostalgia za utraconym rajem. [w:] Niezła sztuka [on-line]. 2018-07-12. [dostęp 2018-07-23].
• Archiwa TVP: Wernisaż w MCK Kraków, z udziałem Prezydenta Aleksandra Kwaśniewskiego, Relacja z otwarcia w serwisie YouTube