Jacek Purchla

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Jacek Purchla
Ilustracja
Jacek Purchla (2015)
Data i miejsce urodzenia 3 września 1954
Kraków
Przewodniczący Polskiego Komitetu ds. UNESCO
Okres od 2015
do 2020
Poprzednik Andrzej Rottermund
Następca Michał Kleiber
Dyrektor Międzynarodowego Centrum Kultury
Okres od 1991
do 2018
Poprzednik stanowisko utworzone
Następca Agata Wąsowska-Pawlik
Wiceprezydent Krakowa
Okres od 1990
do 1991
Odznaczenia
Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski Złoty Medal „Zasłużony Kulturze Gloria Artis” Krzyż Oficerski za Naukę i Sztukę (Austria) Krzyż Kawalerski I Klasy Odznaki Honorowej za Zasługi Kawaler Orderu Leopolda (Belgia) Krzyż Kawalerski Orderu Zasługi RFN Kawaler I Klasy Królewskiego Norweskiego Orderu Zasługi Krzyż Oficerski Orderu Węgierskiego Zasługi (cywilny) Złoty Węgierski Krzyż Zasługi (cywilny) Krzyż Kawalerski Orderu „Za Zasługi dla Litwy” Odznaka Honorowa „Bene Merito” Medal Komisji Edukacji Narodowej Srebrny Medal „Zasłużony Kulturze Gloria Artis” Srebrny Medal „Za zasługi dla obronności kraju” Odznaka „Honoris Gratia” Odznaka Honorowa Województwa Małopolskiego – Krzyż Małopolski Medal Stulecia Odzyskanej Niepodległości

Jacek Antoni Purchla (ur. 3 września 1954 w Krakowie) – polski historyk sztuki i ekonomista, profesor nauk humanistycznych, specjalista z zakresu dziedzictwa kulturowego i historii miast, krakowianista, nauczyciel akademicki Uniwersytetu Ekonomicznego w Krakowie i Uniwersytetu Jagiellońskiego, członek czynny Polskiej Akademii Umiejętności. Założyciel i w latach 1991–2018 dyrektor Międzynarodowego Centrum Kultury w Krakowie, w latach 2015–2020 przewodniczący Polskiego Komitetu ds. UNESCO.

Wykształcenie i praca uniwersytecka[edytuj | edytuj kod]

W 1973 złożył egzamin dojrzałości w I Liceum Ogólnokształcącym im. Bartłomieja Nowodworskiego w Krakowie. W 1976 ukończył studia na Wydziale Ekonomiki Produkcji Akademii Ekonomicznej w Krakowie, w 1980 studia z historii sztuki na Uniwersytecie Jagiellońskim. W 1983 obronił na Uniwersytecie Jagiellońskim pracę doktorską poświęconą Janowi Zawiejskiemu, w 1991 habilitował się tamże na podstawie pracy Pozaekonomiczne czynniki rozwoju Krakowa w okresie autonomii galicyjskiej. W 1994 otrzymał tytuł profesora nauk humanistycznych, w 1997 tytuł profesora zwyczajnego nauk humanistycznych.

Od 1976 jest pracownikiem Akademii Ekonomicznej (następnie Uniwersytetu Ekonomicznego) w Krakowie, a w latach 1991–2018 także Uniwersytetu Jagiellońskiego. W 1993 został kierownikiem Zakładu Rozwoju Miast w Katedrze Historii Gospodarczej AE, a w 2008 kierownikiem Katedry Historii Gospodarczej i Społecznej Uniwersytetu Ekonomicznego w Krakowie i nowo utworzonego Zakładu Dziedzictwa Kulturowego i Studiów Miejskich UNESCO wchodzącego w skład tej katedry. W latach 1995–2001 był kierownikiem Zakładu Studiów Miejskich w Instytucie Historii Sztuki UJ, od 2005 do 2018 kierował Katedrą Dziedzictwa Europejskiego w Instytucie Europeistyki Uniwersytetu Jagiellońskiego. W 2017 nadano mu godność Doktora Honoris Causa Narodowego Uniwersytetu „Politechnika Lwowska”. Wypromował 14 doktorów, m.in. Krzysztofa Brońskiego, Rafała Solewskiego i Monikę Murzyn-Kupisz.

Praca zawodowa i pełnione funkcje[edytuj | edytuj kod]

W latach 1990–1991 był wiceprezydentem Krakowa. W 1991 założył i został pierwszym dyrektorem Międzynarodowego Centrum Kultury w Krakowie (pełnił tę funkcję do początku 2018), gdzie nadal kieruje Instytutem Dziedzictwa Europejskiego. Profesor w Instytucie Historii Sztuki UJ (1995–2001). Inne funkcje pełnione to m.in.: członek czynny Polskiej Akademii Umiejętności[1], od 1989 redaktor „Rocznika Krakowskiego” (do 2017 wspólnie z Jerzym Wyrozumskim), członek Komitetu Nauk o Sztuce PAN, członek Polskiego Komitetu ds. UNESCO, członek tytularny Comité international d’histoire de l’art (CIHA). Członek wielu organizacji i stowarzyszeń, m.in.: członek Rady Europa Nostra w Hadze i od 2018 wiceprezydent tej organizacji, ekspert w International Scientific Committee on the Theory and Philosophy of Conservation and Restoration of Cultural Property (Komitet Teorii ICOMOS), ekspert European Heritage Label, członek Komitetu Doradczego Eurośródziemnomorskiej Fundacji Dialogu Kultur im. Anny Lindh, członek rady Österreichisches Ost- und Südeuropa Institut w Wiedniu. W latach 2000–2016 przewodniczył Radzie ds. Ochrony Zabytków przy Ministrze Kultury i Dziedzictwa Narodowego. W 2012 został wybrany na wiceprzewodniczącego Polskiego Komitetu ds. UNESCO. Od 2015 do 2020 był Przewodniczącym Polskiego Komitetu ds. UNESCO[2][3]. W kadencji 2016–2017 pełnił funkcję Przewodniczącego Komitetu Światowego Dziedzictwa UNESCO. Od 2015 pełni funkcję prezesa Towarzystwa Miłośników Historii i Zabytków Krakowa. W lutym 2019 został wybrany przez Senat Uniwersytetu Jagiellońskiego pierwszym przewodniczącym Rady Uczelni.

Stypendia[edytuj | edytuj kod]

Jacek Purchla był m.in. stypendystą Eisenhower Exchange Fellowships Programme 1991; Alexander von Humboldt Stiftung 1992–1993, 1997, 2005, 2015; Uniwersytetu Lowańskiego – 1995; Salzburg Seminar – 1995, 2000; Uniwersytetu w Heidelbergu – 1996; Australian Institute for Polish Affairs – 2003; British Council – 2004. Wcześniej dłuższe staże naukowe odbywał na uniwersytetach w Tilburgu (Holandia), Wiedniu, Grand Valley State University (Michigan) i Londynie.

Ważniejsze odznaczenia i nagrody[edytuj | edytuj kod]

Praca naukowa[edytuj | edytuj kod]

Prowadzi badania nad rozwojem miast, historią społeczną i historią sztuki XIX i XX w., a także teorią i ochroną dziedzictwa kulturowego. Działalność naukowa Jacka Purchli ma charakter interdyscyplinarny, a jego zainteresowania koncentrują się przede wszystkim wokół szeroko pojętej problematyki miasta i rozwoju urbanistycznego. Traktując miasto jako złożony organizm – wypadkową procesów społecznych, ekonomicznych, politycznych i kulturowych – stworzył nowoczesny warsztat „urbanologa”. Drugim istotnym wątkiem działalności naukowej są podjęte jeszcze w połowie lat siedemdziesiątych – pionierskie wówczas – badania nad architekturą XIX i XX w., w których w nowatorski sposób analizował takie czynniki jak: prawo budowlane, rola mecenatu publicznego, szkolnictwo, zagadnienia polityczne, społeczne i ekonomiczne. W latach dziewięćdziesiątych XX w. zainicjował interdyscyplinarne badania nad teorią dziedzictwa i zarządzaniem miastem historycznym. Jego prace były tłumaczone i wydane w kilkunastu językach.

Wybrane książki[edytuj | edytuj kod]

  • Jak powstał nowoczesny Kraków, Kraków 1979, 2 wyd. Kraków 1990
  • Wien-Krakau im 19. Jahrhundert, Wien 1985
  • Jan Zawiejski – architekt przełomu XIX i XX wieku, Warszawa 1986
  • Dom pod Globusem, Kraków 1988, 2 wyd. Kraków 1997 [współautor: Zbigniewem Beiersdorf]
  • Matecznik Polski. Pozaekonomiczne czynniki rozwoju Krakowa w okresie autonomii galicyjskiej, Kraków 1990, 2 wyd. Kraków 1992[16]
  • Krakau unter österreichischer Herrschaft 1846–1918. Faktoren seiner Entwicklung, Wien-Köln-Weimar 1993
  • Teatr i jego architekt. W stulecie gmachu Teatru Miejskiego w Krakowie = Das Theater und sein Architekt. Zum hundersten Jahrestag der Eröffnung des Juliusz-Słowacki-Theaters in Krakau, Kraków 1993[17]
  • Europejski Miesiąc Kultury w Krakowie, czerwiec 1992 = European Cultural Month in Cracow, June 1992, Kraków 1993[18]
  • Kraków – prowincja czy metropolia?, Kraków 1996[19]
  • Kraków w Europie Środka, Kraków 2000, 2 wyd. Kraków 2016 oraz inne wersje językowe (Cracow in the European Core, Kraków 2016; Mitten in Europa, Kraków 2016; Cracovia nell’Europa centrale, Cracovia 2016; Cracovia en Europa Central, Cracovia 2016; Cracovie dans l’Europe du Centre, Cracovie 2017).
  • Historia architektury Krakowa w zarysie, Kraków 2001 oraz Architektura Krakowa. Przewodnik, Kraków 2012 [współautor: Marcin Fabiański]
  • Dziedzictwo a transformacja, Kraków 2005
  • Heritage and transformation, Kraków 2005[20]
  • Kraków w Europie Środka, Kraków 2008
  • Gry w miasto, Kraków 2011
  • Międzynarodowe Centrum Kultury. Początek, Kraków 2015[21]
  • Budúcnosť minulosti. Kultúrne dedičstvo strednej Európy dnes, Bratislava 2017
  • Miasto i polityka. Przypadki Krakowa, Kraków 2018[22]
  • Przeszłość ma przyszłość. Rozmowy z Jackiem Purchlą, Kraków 2020

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Członkowie. „Rocznik Polskiej Akademii Umiejętności”. Rok 2015/2016, s. 17, 2016. Kraków: Polska Akademia Umiejętności. [dostęp 2019-08-07]. 
  2. Prof. Jacek Purchla Przewodniczącym PK ds. UNESCO (pol.). unesco.pl. [dostęp 2016-06-08].
  3. Spotkanie ministra Jacka Czaputowicza z prof. Jackiem Purchlą. gov.pl, 2020-08-03. [dostęp 2020-08-04].
  4. M.P. z 2011 r. nr 64, poz. 623 – pkt 2.
  5. M.P. z 2006 r. nr 3, poz. 36 – pkt 56.
  6. M.P. z 2000 r. nr 28, poz. 570 – pkt 12.
  7. Aufstellung aller durch den Bundespräsidenten verliehenen Ehrenzeichen für Verdienste um die Republik Österreich ab 1952 (niem.). parlament.gv.at. s. 1381. [dostęp 2014-06-03].
  8. Prof. Jacek Purchla decorated (ang.). mck.krakow.pl, 2017-12-12. [dostęp 2017-12-21].
  9. Årsberetning 2012. Det kongelige hoff. (norw.). kongehuset.no, marzec 2013. s. 46–47. [dostęp 2013-12-05].
  10. Prof. Purchla laureatem Nagrody Gieysztora / Inne. deon.pl, 2011-01-30. [dostęp 2017-11-24].
  11. Litewskie odznaczenia państwowe dla Agaty Wąsowskiej-Pawlik i prof. Jacka Purchli. mck.krakow.pl, 2020-07-06. [dostęp 2020-07-08].
  12. Stowarzyszenie Gmin i Powiatów Małopolski. sgpm.krakow.pl. [dostęp 2018-03-07]. [zarchiwizowane z tego adresu (2018-03-08)].
  13. Joanna Zajchowska: Oto wyjątkowi Małopolanie. Uhonorowaliśmy Ludzi Roku i Osobowości Roku 2017. gazetakrakowska.pl. [dostęp 2018-03-07].
  14. „Medal 100-lecia Odzyskania Niepodległości” dla prof. Jacka Purchli. mck.krakow.pl. [dostęp 2020-10-15].
  15. Prof. Jacek Purchla laureatem nagrody im. Józefa Dietla!. uek.krakow.pl, 2021-04-29. [zarchiwizowane z tego adresu (2021-06-02)].
  16. Jacek Purchla, Matecznik Polski. Pozaekonomiczne czynniki rozwoju Krakowa w okresie autonomii galicyjskiej, wyd. 2, Kraków: Społeczny Instytut Wydawniczy Znak, 1992, ISBN 83-7006-392-6, OCLC 830058552.
  17. Jacek Purchla, Teatr i jego architekt. W stulecie gmachu Teatru Miejskiego w Krakowie = Das Theater und sein Architekt. Zum hundersten Jahrestag der Eröffnung des Juliusz-Słowacki-Theaters in Krakau, Kraków: Międzynarodowe Centrum Kultury, 1993, ISBN 83-85739-06-8, OCLC 830272279.
  18. Jacek Purchla, Europejski Miesiąc Kultury w Krakowie, czerwiec 1992 = European Cultural Month in Cracow, June 1992, Kraków: Międzynarodowe Centrum Kultury, 1993, ISBN 83-85739-03-3, OCLC 68630841.
  19. Jacek Purchla, Kraków - prowincja czy metropolia?, Kraków: Towarzystwo Autorów i Wydawców Prac Naukowych "Universitas", 1996, ISBN 83-7052-390-0, OCLC 830126434.
  20. Jacek Purchla, Heritrage and transformation, Kraków: International Cultural Centre; Małopolska School of Public Administration at the Cracow University of Economics, 2015, ISBN 83-89273-21-7, OCLC 169113715.
  21. Jacek Purchla, Międzynarodowe Centrum Kultury. Początek, Kraków: Międzynarodowe Centrum Kultury, 2015, ISBN 978-83-63463-41-0.
  22. Jacek Purchla, Miasto i polityka. Przypadki Krakowa, Kraków: Towarzystwo Autorów i Wydawców Prac Naukowych "Universitas", 2018, ISBN 978-83-242-3487-5.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Władysław Tyrański Kto jest kim w Krakowie, wyd. Kraków 2000

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]