Przejdź do zawartości

Anna Dymna

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Anna Dymna
Ilustracja
Anna Dymna (2024)
Data i miejsce urodzenia

20 lipca 1951
Legnica

Zawód

aktorka

Współmałżonek

1. Wiesław Dymny
2. Zbigniew Szota
3. Krzysztof Orzechowski

Lata aktywności

od 1969

Zespół artystyczny
Stary Teatr im. Heleny Modrzejewskiej w Krakowie
Odznaczenia
Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski Srebrny Krzyż Zasługi Złoty Medal „Zasłużony Kulturze Gloria Artis” Odznaka Honorowa Za Zasługi dla Ochrony Praw Dziecka Medal „Milito Pro Christo” Order Ecce Homo Order Uśmiechu Odznaka „Honoris Gratia”
Faksymile
Multimedia w Wikimedia Commons
Cytaty w Wikicytatach

Anna Dymna z domu Dziadyk[1] (ur. 20 lipca 1951 w Legnicy) – polska aktorka teatralna i filmowa, działaczka społeczna. Założycielka i prezes Fundacji Anny Dymnej „Mimo Wszystko”. Laureatka Orła za drugoplanową rolę kobiecą w filmie Excentrycy, czyli po słonecznej stronie ulicy.

Życiorys

[edytuj | edytuj kod]

Rodzina i wykształcenie

[edytuj | edytuj kod]

Jest córką Jana Dziadyka[2] i Janiny z domu Sądowicz. Matka była ekonomistką, a ojciec – inżynierem lotnikiem[3][4]. Miała dwóch braci: starszego Jana i młodszego Jerzego[5]. Jej rodzina pochodziła z Kresów Wschodnich – matka urodziła się w Brodach, a rodzina ojca wywodziła się z Kołomyi[6]. Prababka ze strony ojca (Jadwiga Rakowiecka) miała ormiańskie korzenie[7][8], a pradziadek ze strony matki (Wilhelm Pribnow) i dziadek ze strony ojca (Stefan Dziadyk) byli Węgrami[9][10]

W dzieciństwie mieszkała w kamienicy przy ul. Nowowiejskiej na krakowskim Zwierzyńcu[11]. Dorastała w ubogiej rodzinie[12], była chorowitym dzieckiem[13]. W domu rodzinnym zwracano się do niej imieniem Małgorzata[14]. W wieku dziecięcym zaczęła uczęszczać na zajęcia do Kociego Teatru Jana Niwińskiego, pod którego opieką rozwijała umiejętności aktorskie i recytatorskie również w okresie licealnym[4][15]. W teatrze tym zagrała m.in. główną rolę w spektaklu Sierotka Marysia[16]. W Krakowie ukończyła Szkołę Podstawową nr 34[17], VII Liceum Ogólnokształcące im. Zofii Nałkowskiej[18] i (w 1973) Państwową Wyższą Szkołę Teatralną im. Ludwika Solskiego[19]. Powtarzała trzeci rok studiów z uwagi na występowanie w filmach, co było wówczas uznawane za niedopuszczalne[20].

Kariera zawodowa

[edytuj | edytuj kod]

Lata 60. i 70.

[edytuj | edytuj kod]

Zadebiutowała jako aktorka teatralna w czerwcu 1969 rolą Isi, córki Gospodarza, w Weselu Stanisława Wyspiańskiego (reż. Lidia Zamkow) w Teatrze im. Juliusza Słowackiego w Krakowie[1][21]. Za swój występ w spektaklu – obejmujący m.im. monolog Chochoła[22] – zebrała przychylne recenzje, m.in. od Jakuba Mikołajczyka, pierwowzoru Kuby w Weselu[23]. W 1969 wzięła udział w profesjonalnej sesji zdjęciowej dla czasopisma „Przekrój”, a w następnym roku jej zdjęcie pojawiło się na okładce jednego z wrześniowych wydań tego periodyku[24]. W październiku 1970 premierę w Starym Teatrze w Krakowie miał spektakl Król Mięsopust z Anną Dymną w roli służącej Kasi[25], za którą otrzymała pozytywne recenzje od krytyków[26].

Wiesław i Anna Dymni

Karierę filmową rozpoczęła od zagrania głównych ról w 150 na godzinę (1971) Wandy Jakubowskiej i Pięciu i pół bladego Józka (1971) Henryka Kluby[27]. Na planie drugiej z tych produkcji poznała Wiesława Dymnego, którego barwna osobowość miała na nią istotny wpływ[28][29]. W latach 70. jej zdjęcia były często publikowane w prasie, m.in. na okładkach „Magazynu Filmowego”, „Panoramy” i „Filmu”[30]. Jeszcze przed ukończeniem studiów zagrała w następujących filmach: Diament radży (1971) Sylwestra Chęcińskiego, Jak daleko stąd, jak blisko (1972) Tadeusza Konwickiego, Szerokiej drogi, kochanie (1972) Andrzeja Piotrowskiego i Sekret (1973) Romana Załuskiego. Wystąpiła także w produkcjach NRD-owskich: Klucze (1972) i Z życia nicponia (1973)[31]. Odnowiła współpracę z Lidią Zamkow, grając w wyreżyserowanych przez nią spektaklach Teatru Telewizji: Natalię w Ludziach bezdomnych (1971) i Pannę Młodą w Weselu (1971)[32][33].

W kwietniu 1973, tuż przed obroną dyplomu, została etatową aktorką Starego Teatru w Krakowie, w którym wystąpiła m.in. jako Dziewczyna i Panna w Dziadach (reż. Konrad Swinarski), Kora i Małgorzata w Nocy listopadowej (reż. Andrzej Wajda), Ania w Wiśniowym sadzie (reż. Jerzy Jarocki), Anna w Warszawiance (reż. Henryk Tomaszewski) i Zosia w Weselu (reż. Jerzy Grzegorzewski)[34]. W latach 70. zagrała także hrabiankę Klarysę w serialu Janosik (1974) oraz Anię Pawlakównę (wnuczkę Pawlaków i Kargulów) w komediach Sylwestra Chęcińskiego: Nie ma mocnych (1974) i Kochaj albo rzuć (1975), wyniosłą i mało sympatyczną arystokratkę Melanię Barską w Trędowatej (1976) Jerzego Hoffmanna oraz Liesel w Kombinatorze Güntera Reischa (1978)[35]. Kontynuowała występy w Teatrze Telewizji, grając Zuzannę w Teresie Raquin (reż. Antoni Halor), Mary Boyle w Junonie i pawiu (reż. Tadeusz Lis), panienkę Angelę Moping w Małej przechadzce pana Lovedaya (reż. Stanisław Zajączkowski), prostytutkę-mitomankę Dianę w Wysokiej stawce (reż. Krystyna Meissner), Melisandę w Peleasie i Melisandzie (reż. Laco Adamík) oraz perwersyjną i zepsutą panienkę Lilę w Ich czworgu (reż. Tomasz Zygadło)[36][37]. W 1978 za rolę Kory w Nocy listopadowej otrzymała Nagrodę Przewodniczącego Komitetu ds. Radia i Telewizji[38].

Zagrała główną rolę w filmie Jerzego Hoffmanna Do krwi ostatniej… (1978)[39]. W 1979 w drodze na plan filmu Miklósa Jancsó Węgierska rapsodia (1979) uległa wypadkowi samochodowemu, wskutek którego doznała wstrząsu mózgu i licznych urazów ciała[40], m.in. przebicia płuc połamanymi żebrami, uszkodzenia kręgosłupa, pęknięcia miednicy i urwania palca prawej ręki[41].

Lata 80.

[edytuj | edytuj kod]

Po wielomiesięcznej rehabilitacji wróciła do pracy na planie serialu Jerzego Hoffmanna Do krwi ostatniej (1981)[42]. Zagrała także zepsutą i zmanierowaną Ludy w spektaklu Teatru Telewizji U mety (reż. Tadeusz Lis) oraz prostytutkę-mitomankę Dianę w Queen Mary (reż. Jerzy Bińczycki) w Starym Teatrze w Krakowie[43][44]. Za rolę Niny Zariecznej w Dziesięciu portretach z czajką w tle (reż. Jerzy Grzegorzewski) w Starym Teatrze w Krakowie otrzymała nagrodę aktorską na 20. Kaliskich Spotkaniach Teatralnych[45].

W 1982 otrzymała dyplom honorowy za zwycięstwo w plebiscycie tygodnika „Przekrój” dla najpopularniejszego aktora w Krakowie za lata 1946–1981[46] oraz Nagrodę Przewodniczącego Komitetu ds. Radia i Telewizji I stopnia za rolę Barbary Radziwiłłówny, litewskiej arystokratki i ukochanej Zygmunta II Augusta, w Królowej Bonie (1980–1981) Janusza Majewskiego[47]. Podczas kręcenia sceny jazdy na saniach uległa wypadkowi, wskutek którego doznała wstrząsu mózgu[48]. Na początku lat 80. zagrała także tytułową rolę francuskiej komunistki, zakochanej w niemieckim pisarzu i antyfaszyście, w Yvonne (1980), Marysię Wilczurównę, sierotę ze sklepu pasmanteryjnego na prowincji i zarazem córkę tytułowego Znachora (1981) Jerzego Hoffmanna, a także Magdalenę w Dolinie Issy (1982) Tadeusza Konwickiego[49][50]. Wykreowała kolejne role w Teatrze Telewizji: Katarzynę w Widoku z mostu (1980), ekscentryczną Laurę w Kordianie (1980) i żonę w Nie-Boskiej komedii (1982; reż. Zygmunt Hübner)[51]. Poza tym wcieliła się w postać Elektry w Orestei (1982; reż. Zygmunt Hübner) w Starym Teatrze w Krakowie[52].

Powróciła do roli litewskiej królowej w filmie Epitafium dla Barbary Radziwiłłówny (1983), do którego Janusz Majewski napisał scenariusz specjalnie dla niej[53]. Wkrótce doznała kolejnego wstrząsu mózgu, tym razem wskutek wypadku samochodowego w drodze na plan zdjęciowy paradokumentalnego filmu telewizyjnego Lucyny Smolińskiej Na odsiecz Wiedniowi (1983), w którym zagrała królową Marysieńkę Sobieską[54][55]. W 1983 zagrała Hannę P., wielką miłość Kazimierza Przerwy-Tetmajera w psychologicznym filmie biograficznym Jacka Koprowicza Przeznaczenie (1985) poświęconym życiu poety[56]. Również w 1983 wyróżniono ją Nagrodą Ministra Kultury i Sztuki II stopnia za osiągnięcia w twórczości teatralnej i filmowej[57]. W 1984 otrzymała nagrodę Złoty Ekran za twórczość telewizyjną w poprzednim roku (za występ w Na odsiecz Wiedniowi i paradokumentalnym widowisku telewizyjnym Polski listopad)[58][59]. W tym okresie zagrała jeszcze dwie monarchinie: królową Katarzynę Jagiellonkę w spektaklu telewizyjnym Ostatni z Jagiellonów i Elżbietę de Valois w sztuce Don Carlos (1984; reż. Laco Adamík) w Starym Teatrze w Krakowie[60]. Wystąpiła także jako Księżniczka Pirlipatka w spektaklu telewizyjnym Księżniczka na ziarnku grochu (1984; reż. Andrzej Maj)[61], a także zebrała przychylne recenzje za rolę Lavinii w trzyczęściowym widowisku telewizyjnym Żałoba przystoi Elektrze (reż. Jan Błeszyński)[52][62].

W 1985 otrzymała Nagrodę Państwową II stopnia Ministra Kultury i Sztuki[63]. Po narodzinach syna w 1985 znacznie przybrała na wadze, co wpłynęło na zmianę jej aktorskiego emploi – zaczęła grać kobiety doświadczone życiowo, poturbowane przez mężczyzn i los, targane namiętnościami oraz gotowe do poświęcenia i walki o uczucia[64]. W drugiej połowie lat 80. zagrała kolejne role w Starym Teatrze w Krakowie: Słodką Dziewuszkę w Korowodzie (reż. Mieczysław Grąbka), Świntusię Macabrescu w Gyubalu Wahazarzs, czyli na przełęczach bezsensu (reż. Romana Próchnicka), Podstolinę w Zemście (reż. Andrzej Wajda), gwiazdę filmową Wierę w Dzwonach (reż. Stanisław Nosowicz), Annę Wojnicew w Płatonowie (reż. Filip Bajon)[65]. Za rolę Adeli w Republice marzeń (reż. Rudolf Zioło) w krakowskim Starym Teatrze otrzymała nagrodę na 14. Opolskich Konfrontacjach Teatralnych „Klasyka Polska”[66]. Grała pokojówkę Justysię w objazdowej sztuce Mąż i żona (reż. Gustaw Holoubek), którą Teatr Scena na Piętrze w Poznaniu wystawił w ośrodkach polonijnych w Wielkiej Brytanii, USA, Kanadzie i Australii[67][68].

Do końca dekady wystąpiła także w kilku spektaklach Teatru Telewizji: jako amerykańska dziennikarka Helen Schwartz w Opowieściach Hollywoodu i Berta w Wygnańcach (oba w reżyserii Kazimierza Kutza[69], wyrozumiała Milena w Listach do Mileny i rozsądna Jo w Prometeuszu (oba w reż. Krzysztofa Babickiego) oraz madame Kławdia Chauchat w Czarodziejskiej górze/Wielkim Peeperkornie (reż. Tomasz Zygadło) i Antonietta, matka sześciorga dzieci i faszystka, która wdaje się w romans z homoseksualnym spikerem radiowym o antyfaszystowskich poglądach (Jan Englert) w Szczególnym dniu (reż. Grzegorz Warchoł)[70]. Zagrała także Baronową Sztygielową w filmie Andrzeja Domalika Schodami w górę, schodami w dół (1988)[71]. W latach 80. była zaangażowana również w programy poetyckie krakowskiego Teatru Poezji, dla którego recytowała wiersze takich autorów jak Czesław Miłosz, Kazimierz Przerwa-Tetmajer, Rainer Maria Rilke, Henryk Bardijewski, Adam Asnyk, Jan Lechoń, Maria Konopnicka, Adam Mickiewicz, Jan Twardowski, Osip Mandelsztam i Thomas S. Eliot[72].

Lata 90.

[edytuj | edytuj kod]

W 1990 została wykładowczynią zajęć z prozy w Państwowej Wyższej Szkole Teatralnej im. Ludwika Solskiego w Krakowie[73]. W tym samym roku zagrała główną rolę żeńską w telewizyjnej inscenizacji Mistrza i Małgorzaty (reż. Maciej Wojtyszko)[74] i Tarasowną, żonę Małachija Stakanczyka, w Reformatorze (reż. Krzysztof Orzechowski)[75]. Od 1990 przez ponad siedem lat grała mądrą, sprytną, przewrotną i kochliwą Telimenę w sztuce impresaryjnej Kochajmy się! (reż. Jan Englert), która została wystawiona ponad 300 razy, m.in. w Gdańsku, Kaliszu i Krakowie, a także w ośrodkach polonijnych w Chicago i Londynie, a także w Norwegii i Australii[76]. Za rolę Gospodyni w Weselu (1991; reż. Andrzej Wajda) w Starym Teatrze w Krakowie otrzymała nagrodę na 18. Opolskich Konfrontacjach Teatralnych „Klasyka Polska”[77][78]. W tym okresie zagrała w krakowskim Starym Teatrze również Praskowię w Śmierci Iwana Iljicza (1991; reż. Jerzy Grzegorzewski) i Hipolitę, żonę króla Tezeusza, w Śnie nocy letniej (1992; reż. Rudolf Zioło)[79].

W 1992 premierę miał poświęcony aktorce film biograficzny Marty Wegiel Pieczenie chleba[80]. W 1993 otrzymała nagrodę Złota Kaczka za całokształt twórczości[80], a premierę w Teatrze Ateneum w Warszawie miał kabaretowy spektakl Dymny. Piosenki, wiersze i wymyślania (reż. Maciej Wojtyszko), którego była współscenarzystką[81]. W 1994 za rolę podstarzałej wdowy Molly Bowser w telewizyjnej inscenizacji Palca Bożego (1993; reż. Teresa Kotlarczyk) otrzymała nagrodę na Festiwalu Polskiej Twórczości Telewizyjnej i Nagrodę im. Aleksandra Zelwerowicza od redakcji miesięcznika „Teatr”, którą dostała także za rolę Podstoliny w telewizyjnym spektaklu Zemsta (1994; reż. Olga Lipińska)[82][83]. Również w 1994 za rolę Katarzyny, znanej dziennikarki telewizyjnej, która mierzy się z problemem alkoholowym, w filmie Barbary Sass Tylko strach (1993) otrzymała Złotego Lwa za najlepszą pierwszoplanową rolę kobiecą na 18. Festiwalu Polskich Filmów Fabularnych w Gdyni[84]. Zagrała w dwóch spektaklach reżyserowanych przez Macieja Wojtyszkę w Starym Teatrze w Krakowie: Matrionę Czelcową w Miłości na Krymie (1994)[85] i Krystynę we Wznowieniu (1995), za którą otrzymała w 1996 nagrodę na 36. Kaliskich Spotkaniach Teatralnych – Festiwalu Sztuki Aktorskiej[86][87]. Wcieliła się w matkę w krótkometrażowym filmie erotycznym Janusza Majewskiego Diabelska edukacja (1995) oraz w prymitywną i pazerną Prudencję Duvernoy w telewizyjnym filmie Jerzego Antczaka Dama kameliowa (1995)[88].

W latach 90. występowała także w spektaklach Teatru Telewizji: zagrała pielęgniarkę Nathalie w Nocy Walpurgii (1991; reż. Kazimierz Kutz), Panią Kamińską w Szalbierzu (1991; reż. Tomasz Wiszniewski), Trudy Parks w Chwili sławy (1993; reż. Ireneusz Engler), Mysz w Calineczce (1994; reż. Artur Hofman), Lisette de Courval w Siostrzyczkach (1994; reż. Barbara Sass), Żonę w Idź na brzeg, widać ogień (1995; reż. Teresa Kotlarczyk), Anitę, portorykańską emigrantkę z parku dla bezdomnych[89], w Antygonie w Nowym Jorku (1995; reż. Kazimierz Kutz), ekstrawagancką właścicielkę pensjonatu Panią Dubbonet w Pająku (1995; reż. Mariusz Treliński), Macochę w Białym łabędziu (1995; reż. Krzysztof Babicki), aktorkę Irinę Sokoł w Balu błaznów (1996; reż. Waldemar Krzystek), Bertie Kaufmann w Idź do panny Törpe (1996; reż. Teresa Kotlarczyk, tytułową bohaterkę Wassy Żelaznowej (1996; reż. Barbara Sass), Kleopatrę Mamajewą w Naszym człowieku (1997; reż. Kazimierz Kutz), Martę Webb w Naszym mieście (1997; reż. Maria Zmarz-Koczanowicz), Panią Carghill w Mężu stanu (1997; reż. Andrzej Łapicki) i Matkę w Tak zwanej ludzkości w obłędzie (1998; reż. Jerzy Grzegorzewski)[90][91].

W marcu 1996 otrzymała Złotą Maskę dla najpopularniejszego i najbardziej lubianego aktora[87]. W drugiej połowie lat 90. zagrała także role serialowe: służącą Walunię w Bożej podszewce (1997) i Mariannę Kalinowską w Siedlisku (1998)[92]. Pod koniec lat 90. zagrała Katię Mann, żonę tytułowego bohatera spektaklu Tomasz Mann (1999; reż. Krzysztof Orzechowski) w Starym Teatrze w Krakowie i Doris w sztuce Po latach o tej samej porze (1999; reż. Teresa Kotlarczyk); a za drugą z tych ról otrzymała tytuł najprzyjemniejszej aktorki na 6. Ogólnopolskim Festiwalu Sztuk Przyjemnych i Nieprzyjemnych w Łodzi[93]. W 1999 i 2000 otrzymywała Złote Maski dla najpopularniejszego aktora w Krakowie[94].

Od 2000

[edytuj | edytuj kod]
Anna Dymna (2010)

W marcu 2000 w Krakowskim Teatrze Scena STU odbył się jej benefis, który był retransmitowany w TVP[95]. Aktorka w tym samym roku zagrała w kolejnych spektaklach Teatru Telewizji: Olimpię Rossini w Grzechu starości (reż. Maciej Wojtyszko) i Likandę Swiripiejewą w Historiach zakulisowych (reż. Zbigniew Zapasiewicz) i Gertrudę w sztuce Hamlet (reż. Krzysztof Jasiński w Krakowskim Teatrze Scena STU[96]. Wykreowała kolejne postacie w spektaklach Starego Teatru w Krakowie: Madame de Montreuil w Markizie de Sade (2000; reż. Tadeusz Bradecki) oraz Wandę w Spaghetti i mieczu (2000) i Panią Dyndalską w Damach i huzarach (2001) w reżyserii Kazimierza Kutza oraz Klitajmestrę w Orestei (2007) i Hajduczka w Trylogii (2009), dwóch krytycznie przyjętych spektaklach wyreżyserowanych przez Jana Klatę[97]. W 2001 wystąpiła w widowisku Serce moje gram przygotowanym z okazji 100. rocznicy premiery Wesela w Teatrze im. Juliusza Słowackiego w Krakowie[98].

Za rolę Baby w spektaklu Pieszo (2003; reż. Kazimierz Kutz) w Starym Teatrze w Krakowie otrzymała nagrodę publiczności na 42. Rzeszowskich Spotkaniach Teatralnych[99]. W 2004 otrzymała Złoty Medal „Zasłużony Kulturze Gloria Artis”, nagrodę Superwiktora dla wybitnej osobowości telewizyjnej, a także zajęła pierwsze miejsce w 11. edycji plebiscytu Złota Piątka Telerzeczypospolitej[100]. W 2005 zagrała Irenę Arkadinę w chłodno przyjętej przez krytyków Mewie (reż. Andrzej Domalik) w Teatrze im. Juliusza Słowackiego w Krakowie[101]. W drugiej połowie dekady wystąpiła jako Sarah Brown w spektaklu Teatru Telewizji Umarli ze Spoon River (2007; reż. Jolanta Ptaszyńska) i Pierwsza Kobieta w sztuce Iluzje (2009; reż. Iwan Wyrypajew) w Starym Teatrze w Krakowie[102].

Kontynuując karierę teatralną, wykreowała kolejne role filmowe: zagrała Marię Sawicką w Dużym zwierzęciu (2000) Jerzego Stuhra, Nenneke w Wiedźminie (2001) i Jagę w Starej baśni. Kiedy słońce było bogiem (2003)[103]. Następnie wystąpiła w filmach: Skazany na bluesa (2005), Samotność w sieci (2006) i Odwróceni.

Za rolę Bayerowej w komedii muzycznej Janusza Majewskiego Excentrycy, czyli po słonecznej stronie ulicy (2015) otrzymała Orła za najlepszą drugoplanową rolę kobiecą[104]. W 2022 ponownie była nominowana do tej nagrody, tym razem za rolę matki Krzyśka w filmie Iwony Siekierzyńskiej Amatorzy (2021)[104].

Działalność społeczna

[edytuj | edytuj kod]
Anna Dymna i aktorzy Teatru Radwanek podczas próby generalnej przedstawienia Komar i orkiestra (2009)
Aktorka na Festiwalu Zaczarowanej Piosenki (2009)

W 1990 zaangażowała się w kwesty Obywatelskiego Komitetu Ratowania Krakowa na cmentarzu Rakowickim[105]. Została ambasadorką Stowarzyszenia Debra Polska „Kruchy Dotyk” skupiającego osoby cierpiące na epidermolysis bullosa[106]. Pod koniec lat 90. rozpoczęła współpracę z Fundacją im. Brata Alberta poprzez tworzenie scenariuszy i reżyserowanie inscenizacji Teatru „Radwanek”, którego aktorami są osoby z niepełnosprawnościami[107]. Została patronką Ogólnopolskiego Konkursu Poezji Osób Niepełnosprawnych „Słowa, dobrze, że jesteście”[108]. Zasiadła w kapitule konkursu „Lodołamacze” dla najlepszych pracodawców osób niepełnosprawnych oraz Nagrody im. Jana Rodowicza „Anody” wręczanej „powstańcom dnia codziennego”[109].

W marcu 2003 premierę w TVP2 miał program edukacyjny Spotkajmy się, w którym rozmawiała z osobami niepełnosprawnymi i ciężko chorymi na temat miłości, akceptacji, samotności, szczęścia, wiary i nadziei[110][111].

We wrześniu 2003[112] założyła w Krakowie Fundację Anny Dymnej „Mimo Wszystko”[113], obejmując społecznie funkcję prezesa tej instytucji. W ramach podejmowanych działań fundacja wybudowała ośrodek „Dolina Słońca” dla osób niepełnosprawnych[114], zorganizowała projekt „Akademia Odnalezionych Nadziei” oraz wyprawy na Kilimandżaro, zajęła się realizacją wydarzeń kulturalnych takich jak: Ogólnopolski Festiwal Twórczości Teatralno-Muzycznej Osób Niepełnosprawnych „Albertiana” (2001), Ogólnopolskie Dni Integracji „Zwyciężać mimo wszystko” (2004), Festiwal Zaczarowanej Piosenki im. Marka Grechuty (2005) i koncerty walentynkowe (2009)[115]. Wraz z fundacją Anna Dymna włączała się w akcje Wielkiej Orkiestry Świątecznej Pomocy, Fundacji Ewy Błaszczyk Akogo?, Polskiej Fundacji Humanitarnej, Fundacji Dr Clown i Fundacji Andrzeja Brandstattera Pro Artis[116].

Zainicjowała odbywający się od stycznia 2002 w niedzielne przedpołudnia Krakowski Salon Poezji w Teatrze im. Juliusza Słowackiego, została jedną z jego prowadzących[117]. W 2012 zasiadła w jury 1. Ogólnopolskiego Konkursu Literackiego dla Lekarzy im. Profesora Andrzeja Szczeklika „Przychodzi wena do lekarza”[118].

Za swoją działalność dobroczynną otrzymała szereg nagród i wyróżnień[119].

Życie prywatne

[edytuj | edytuj kod]

W październiku 1972 zawarła związek małżeński z artystą Wiesławem Dymnym (zm. 1978)[120]. W styczniu 1982 wyszła za mąż za masażystę Zbigniewa Szotę, z którym ma syna Michała (ur. 1985)[121][122]. Jej trzecim mężem został aktor i reżyser teatralny Krzysztof Orzechowski[123]. Została matką chrzestną aktorki Heleny Englert[124]. Zamieszkała w Rząsce pod Krakowem[125].

Z okazji programu telewizyjnego poświęconego Wiesławowi Dymnemu w 20. rocznicę jego śmierci poprosiła Big Cyc, ulubiony zespół swojego syna, o napisanie trzech piosenek do tekstów pierwszego męża (Mam to w nosie, Łazik z Tormesu i Wszyscy święci), które znalazły się na albumie pt. Wszyscy święci.

Twórczość

[edytuj | edytuj kod]

Teatr

[edytuj | edytuj kod]

Filmografia

[edytuj | edytuj kod]

Odznaczenia i wyróżnienia

[edytuj | edytuj kod]
Odcisk dłoni w Alei Gwiazd w Międzyzdrojach
Ordery i odznaczenia
Nagrody artystyczne
  • 1978 – Nagroda Przewodniczącego Komitetu ds. Radia i Telewizji za rolę Kory w Nocy listopadowej[38][136]
  • 1979 – Nagroda Miasta Krakowa w dziedzinie upowszechniania kultury – nagroda dla młodego, wyróżniającego się twórcy za osiągnięcia w teatrze i filmie[137]
  • 1980 – 20. Kaliskie Spotkania Teatralne – nagroda aktorska za rolę Niny Zariecznej w Dziesięciu portretach z czajką w tle[45]
  • 1982 – Nagroda Przewodniczącego Komitetu ds. Radia i Telewizji I stopnia za rolę Barbary Radziwiłłówny w Królowej Bonie[46]
  • 1983 – Nagroda Ministra Kultury i Sztuki II stopnia[57]
  • 1985 – Nagroda Państwowa II stopnia Ministra Kultury i Sztuki[138]
  • 1984 – najpopularniejsza aktorka w plebiscycie tygodnika „Antena” z okazji 20-lecia polskiego filmu telewizyjnego[139]
  • 1984 – tytuł Gwiazdy Filmowego Sezonu'83” na 14. Lubuskim Lecie Filmowym w Łagowie[57]
  • 1988 – nagroda aktorska za rolę Adeli w Republice marzeń na 14. Opolskich Konfrontacjach Teatralnych Klasyka Polska[66]
  • 1993 – Złota Kaczka za całokształt twórczości[140]
  • 1993 – nagroda aktorska za rolę Gospodyni w Weselu na 18. Opolskich Konfrontacjach Teatralnych – Klasyka Polska[140]
  • 1994 – Nagroda im. Aleksandra Zelwerowicza za najlepszą kobiecą rolę sezonu (Podstoliny w Zemście i Molly Bowser w Palcu Bożym)[141]
  • 1994 – Złote Lwy Gdańskie za pierwszoplanową rolę kobiecą (w filmie Tylko strach) na 18. Festiwalu Filmów Fabularnych w Gdyni[140]
  • 1995 – Złota Kaczka dla najlepszej polskiej aktorki
  • 1996 – nagroda aktorska za rolę Krystyny we Wznowieniu na 36. Kaliskich Spotkaniach Teatralnych[87]
  • 1996, 1998, 1999 – Złota Maska dla najpopularniejszej aktorki w Krakowie[142]
  • 2000 – tytuł najprzyjemniejszej aktorki na 6. Ogólnopolskim Festiwalu Sztuk Przyjemnych i Nieprzyjemnych (za rolę w spektaklu Po latach o tej samej porze)[143]
  • 2003 – drugie miejsce w plebiscycie publiczności na 42. Rzeszowskich Spotkaniach Teatralnych (za rolę w Pieszo)[129]
  • 2004 – Superwiktor dla wybitnej osobowości telewizyjnej[100]
  • 2008 – nagroda „Wielki Ukłon”[144]
  • 2009 – Wiktor dla osobowości telewizyjnej
  • 2009 – Nagroda Wektor za „osiągnięcia biznesowe” od Konfederacji Pracodawców Polskich[134]|
  • 2016 – Orzeł za najlepszą drugoplanową rolę kobiecą (w filmie Excentrycy, czyli po słonecznej stronie ulicy)
  • 2016 – Złoty Szczeniak na 5. Festiwalu Aktorstwa Filmowego im. Tadeusza Szymkowa we Wrocławiu za najlepszą drugoplanową rolę kobiecą (w filmie Excentrycy, czyli po słonecznej stronie ulicy)[145]
  • 2016 – Złoty artKciuk, przyznany na Interdyscyplinarnym Festiwalu Sztuk Miasto Gwiazd w Żyrardowie
  • 2019 – nagroda ZAiKS-u za popularyzację polskiej twórczości rozrywkowej[146]
Pozostałe wyróżnienia
Anna Dymna odbierająca Nagrodę im. Andrzeja Bączkowskiego (2007)

Przypisy

[edytuj | edytuj kod]
  1. 1 2 Anna Dymna nie opuszcza teatru bo kocha go… jak męża. e-teatr.pl, 23 kwietnia 2019. [dostęp 2019-06-25].
  2. ↑ Perły Ziemi Myślenickiej. Przyczepa kempingowa z lat 60.. myslenice-itv.pl, 15 sierpnia 2020. [dostęp 2023-05-01].
  3. ↑ Baniewicz 1997 ↓, s. 15–17.
  4. 1 2 Nina Terentiew: Zwierzenia kontrolowane. Warszawa: Prószyński i S-ka, 2004, s. 141. ISBN 83-7337-452-3.
  5. ↑ Baniewicz 1997 ↓, s. 15.
  6. ↑ Baniewicz 1997 ↓, s. 18.
  7. ↑ Moja Dolina Issy. Z Anną Dymną rozmawia Beata Maciejkiewicz. [w:] Kwartalnik Filmowy (Nr 5) [on-line]. 1994. [dostęp 2018-06-12].
  8. ↑ Alicja Dołowska. Ona jest wiarą mocna. „Niedziela”. Nr 20, s. 15, 2006. [dostęp 2018-06-12].
  9. ↑ Baniewicz 1997 ↓, s. 17–18.
  10. ↑ Baniewicz 2014 ↓, s. 19, 23.
  11. ↑ Baniewicz 2014 ↓, s. 24.
  12. ↑ Baniewicz 2014 ↓, s. 15.
  13. ↑ Baniewicz 2014 ↓, s. 30.
  14. ↑ Baniewicz 2014 ↓, s. 15, 29.
  15. ↑ Baniewicz 1997 ↓, s. 21–22.
  16. ↑ Baniewicz 2014 ↓, s. 28.
  17. ↑ Baniewicz 2014 ↓, s. 29.
  18. ↑ Baniewicz 1997 ↓, s. 145.
  19. ↑ Baniewicz 2014 ↓, s. 425.
  20. ↑ Baniewicz 1997 ↓, s. 39, 145.
  21. ↑ Baniewicz 1997 ↓, s. 23, 26–27.
  22. ↑ Baniewicz 2014 ↓, s. 41–42.
  23. ↑ Baniewicz 1997 ↓, s. 28.
  24. ↑ Baniewicz 2014 ↓, s. 12, 36.
  25. ↑ Baniewicz 1997 ↓, s. 28–33.
  26. ↑ Baniewicz 2014 ↓, s. 52.
  27. ↑ Baniewicz 2014 ↓, s. 46, 48.
  28. ↑ Nina Terentiew: Zwierzenia kontrolowane. Warszawa: Prószyński i S-ka, 2004, s. 144–145. ISBN 83-7337-452-3.
  29. ↑ Baniewicz 2014 ↓, s. 100–103.
  30. ↑ Baniewicz 2014 ↓, s. 61–64.
  31. ↑ Baniewicz 1997 ↓, s. 33–34, 37.
  32. ↑ Baniewicz 1997 ↓, s. 27, 35–37.
  33. ↑ Baniewicz 2014 ↓, s. 59.
  34. ↑ Baniewicz 1997 ↓, s. 39–44, 50, 78–83.
  35. ↑ Baniewicz 1997 ↓, s. 13, 34–37, 47–49, 84–85.
  36. ↑ Baniewicz 1997 ↓, s. 92–93.
  37. ↑ Baniewicz 2014 ↓, s. 174–175.
  38. 1 2 Baniewicz 1997 ↓, s. 148.
  39. ↑ Baniewicz 1997 ↓, s. 132.
  40. ↑ Baniewicz 1997 ↓, s. 71–72.
  41. ↑ Baniewicz 2014 ↓, s. 131.
  42. ↑ Baniewicz 2014 ↓, s. 132.
  43. ↑ Baniewicz 1997 ↓, s. 72, 81–83.
  44. ↑ Baniewicz 2014 ↓, s. 133.
  45. 1 2 Baniewicz 2014 ↓, s. 431.
  46. 1 2 Baniewicz 2014 ↓, s. 433.
  47. ↑ Baniewicz 1997 ↓, s. 150.
  48. ↑ Baniewicz 1997 ↓, s. 73–74.
  49. ↑ Baniewicz 1997 ↓, s. 13, 34–37, 47–49, 85–86.
  50. ↑ Baniewicz 2014 ↓, s. 57, 163–165, 171.
  51. ↑ Baniewicz 2014 ↓, s. 177.
  52. 1 2 Baniewicz 1997 ↓, s. 96–98.
  53. ↑ Baniewicz 2014 ↓, s. 138, 166.
  54. ↑ Baniewicz 1997 ↓, s. 74, 88.
  55. ↑ Baniewicz 2014 ↓, s. 138.
  56. ↑ Baniewicz 2014 ↓, s. 217–218.
  57. 1 2 3 Baniewicz 2014 ↓, s. 434.
  58. ↑ Baniewicz 1997 ↓, s. 99, 151.
  59. ↑ Baniewicz 2014 ↓, s. 211–212.
  60. ↑ Baniewicz 1997 ↓, s. 88–89.
  61. ↑ Baniewicz 2014 ↓, s. 217.
  62. ↑ Baniewicz 2014 ↓, s. 208–209.
  63. ↑ Baniewicz 1997 ↓, s. 152.
  64. ↑ Baniewicz 2014 ↓, s. 224, 227, 232, 238.
  65. ↑ Baniewicz 2014 ↓, s. 227, 229–230, 239, 245.
  66. 1 2 Baniewicz 2014 ↓, s. 437.
  67. ↑ Baniewicz 1997 ↓, s. 105–107.
  68. ↑ Baniewicz 2014 ↓, s. 230, 232.
  69. ↑ Baniewicz 1997 ↓, s. 107–112.
  70. ↑ Baniewicz 2014 ↓, s. 217–218, 240, 248–249.
  71. ↑ Baniewicz 2014 ↓, s. 262.
  72. ↑ Baniewicz 2014 ↓, s. 211.
  73. ↑ Baniewicz 2014 ↓, s. 219–220, 439.
  74. ↑ Baniewicz 1997 ↓, s. 114, 120–122, 154.
  75. ↑ Baniewicz 2014 ↓, s. 248, 272.
  76. ↑ Baniewicz 2014 ↓, s. 249.
  77. ↑ Baniewicz 1997 ↓, s. 125–126, 155.
  78. ↑ Baniewicz 2014 ↓, s. 261, 441.
  79. ↑ Baniewicz 2014 ↓, s. 247, 273.
  80. 1 2 Baniewicz 1997 ↓, s. 155.
  81. ↑ Baniewicz 2014 ↓, s. 255.
  82. ↑ Baniewicz 1997 ↓, s. 106, 156.
  83. ↑ Baniewicz 2014 ↓, s. 8, 10, 230.
  84. ↑ Baniewicz 1997 ↓, s. 127, 157.
  85. ↑ Baniewicz 2014 ↓, s. 274.
  86. ↑ Baniewicz 1997 ↓, s. 158.
  87. 1 2 3 Baniewicz 2014 ↓, s. 445.
  88. ↑ Baniewicz 2014 ↓, s. 288.
  89. ↑ Baniewicz 2014 ↓, s. 237.
  90. ↑ Baniewicz 1997 ↓, s. 107–112, 158.
  91. ↑ Baniewicz 2014 ↓, s. 217, 266, 270, 272–273, 281, 285, 288.
  92. ↑ Baniewicz 2014 ↓, s. 288–289, 447.
  93. ↑ Baniewicz 2014 ↓, s. 296, 299, 449.
  94. ↑ Baniewicz 2014 ↓, s. 447–448.
  95. ↑ Baniewicz 2014 ↓, s. 448.
  96. ↑ Baniewicz 2014 ↓, s. 260, 284, 298–301.
  97. ↑ Baniewicz 2014 ↓, s. 299–303.
  98. ↑ Baniewicz 2014 ↓, s. 261–262.
  99. ↑ Baniewicz 2014 ↓, s. 302.
  100. 1 2 3 4 5 Baniewicz 2014 ↓, s. 452.
  101. ↑ Baniewicz 2014 ↓, s. 302–303.
  102. ↑ Baniewicz 2014 ↓, s. 287–288, 307.
  103. ↑ Baniewicz 2014 ↓, s. 296.
  104. 1 2 Anna Dymna w bazie filmpolski.pl. [dostęp 2023-04-25].
  105. ↑ Baniewicz 2014 ↓, s. 439.
  106. ↑ Ambasador Stowarzyszenia Debra. debra-kd.pl. [dostęp 2015-04-13].
  107. ↑ Baniewicz 2014 ↓, s. 370–371.
  108. ↑ Baniewicz 2014 ↓, s. 406.
  109. ↑ Baniewicz 2014 ↓, s. 409.
  110. ↑ Tomasz Raczek: Karuzela z idolami. Michałów-Grabina: Instytut Wydawniczy Latarnik, 2006, s. 62. ISBN 978-83-60000-15-1.
  111. ↑ Baniewicz 2014 ↓, s. 357–363.
  112. ↑ Baniewicz 2014 ↓, s. 11.
  113. ↑ Tomasz Raczek: Karuzela z idolami. Michałów-Grabina: Instytut Wydawniczy Latarnik, 2006, s. 63. ISBN 978-83-60000-15-1.
  114. ↑ Baniewicz 2014 ↓, s. 12.
  115. ↑ Baniewicz 2014 ↓, s. 375, 382, 392.
  116. ↑ Baniewicz 2014 ↓, s. 384–385.
  117. ↑ Baniewicz 2014 ↓, s. 342, 345, 351.
  118. ↑ Baniewicz 2014 ↓, s. 405.
  119. ↑ Baniewicz 2014 ↓, s. 316, 370, 449, 452.
  120. ↑ Baniewicz 1997 ↓, s. 39, 60–70.
  121. ↑ Baniewicz 1997 ↓, s. 74, 101, 150.
  122. ↑ Baniewicz 2014 ↓, s. 423.
  123. ↑ Baniewicz 1997 ↓, s. 101, 138.
  124. ↑ Karolina Kopeć: Anna Dymna jest matką chrzestną znanej aktorki. Dziś nie utrzymują kontaktu. interia.pl, 23 lipca 2025. [dostęp 2025-11-08].
  125. ↑ Anna Dymna. polki.pl. [dostęp 2015-04-11].
  126. ↑ „Nieobecni” od 29 grudnia w player.pl. wirtualnemedia.pl, 1 grudnia 2012. [dostęp 2020-12-01].
  127. ↑ Prezydent: To dobre lata dla polskiej kultury. prezydent.pl, 26 maja 2014. [dostęp 2014-05-26].
  128. ↑ Postanowienie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 września 2004 r. o nadaniu orderów i odznaczeń (M.P. z 2005 r. Nr 2, poz. 14 (ISAP)).
  129. 1 2 3 Baniewicz 2014 ↓, s. 451.
  130. ↑ Medal Gloria Artis dla twórców i działaczy kultury. wp.pl, 5 października 2005. [dostęp 2015-04-11].
  131. 1 2 Baniewicz 2014 ↓, s. 450.
  132. ↑ Noworoczny Koncert Kolęd i wręczenie Dyplomów „BENEMERENTI”. mon.gov.pl, 6 stycznia 2007. [dostęp 2015-04-11].
  133. ↑ Zarządzenie Nr 808/2009 Prezydenta Miasta Krakowa z dnia 17 kwietnia 2009 r. w sprawie nadania Odznaki „Honoris gratia” Pani Annie Dymnej. bip.krakow.pl. [dostęp 2025-03-27].
  134. 1 2 3 4 Baniewicz 2014 ↓, s. 455.
  135. ↑ Lista odznaczonych Odznaką RPD. brpd.gov.pl, grudzień 2023. [dostęp 2023-12-27].
  136. ↑ Baniewicz 2014 ↓, s. 430.
  137. ↑ Wręczenie nagród miasta. „Echo Krakowa”. Nr 115, s. 1, 25 maja 1979.
  138. ↑ Baniewicz 2014 ↓, s. 435.
  139. ↑ Anna Dymna przed Hansem Klossem. „Dziennik Polski”. Nr 206, s. 1, 31 sierpnia 1984. [dostęp 2021-05-14].
  140. 1 2 3 Baniewicz 2014 ↓, s. 441.
  141. ↑ Baniewicz 1997 ↓, s. 12.
  142. ↑ Baniewicz 2014 ↓, s. 445, 447–449.
  143. 1 2 Baniewicz 2014 ↓, s. 449.
  144. 1 2 3 4 5 6 Baniewicz 2014 ↓, s. 454.
  145. ↑ Michalina Łabacz i Bartłomiej Topa nagrodzeni we Wrocławiu na FAF. wyborcza.pl, 28 października 2016. [dostęp 2016-10-31].
  146. ↑ Laureaci Nagród ZAiKS-u. zaiks.org.pl. [dostęp 2025-03-27].
  147. ↑ Baniewicz 2014 ↓, s. 316, 370.
  148. 1 2 3 4 Baniewicz 2014 ↓, s. 453.
  149. ↑ Baniewicz 2014 ↓, s. 453–454.
  150. 1 2 3 4 5 6 7 8 Baniewicz 2014 ↓, s. 456.
  151. ↑ Ambasador Polszczyzny. rjp.pan.pl. [dostęp 2025-01-14].
  152. 1 2 Baniewicz 2014 ↓, s. 457.
  153. ↑ Anna Dymna laureatką medalu „Zasłużony dla Polszczyzny”. prezydent.pl, 19 lutego 2015. [dostęp 2025-03-27].
  154. ↑ Anna Dymna z doktoratem honoris causa Akademii Pedagogiki Specjalnej. Pisze go przez całe swe życie. dziennikpolski24.pl, 14 maja 2016. [dostęp 2017-04-03].
  155. ↑ 500 spotkanie Krakowskiego Salonu Poezji. dziennikteatralny.pl, 19 stycznia 2016. [dostęp 2021-05-29].
  156. ↑ Nagroda Polskiej Akademii Umiejętności im. Erazma i Anny Jerzmanowskich. pau.krakow.pl. [dostęp 2024-06-17].
  157. ↑ Sandomierz. Kamień Optymizmu dla Anny Dymnej, korona dla Janusza Kondratiuka. echodnia.eu, 5 maja 2019. [dostęp 2021-05-29].
  158. ↑ Nagroda im. Kazimierza Kutza dla Anny Dymnej. Uniwersytet Śląski w Katowicach, 17 lutego 2021. [dostęp 2022-02-15].
  159. ↑ Konstanty Gebert i Anna Dymna laureatami Nagrody Znaku i Hestii im. ks. Józefa Tischnera!. tischner.pl, 1 grudnia 2023. [dostęp 2024-02-04].
  160. ↑ Anna Dymna dołączyła do grona Honorowych Obywateli Miasta Krakowa – Magiczny Kraków. krakow.pl, 22 maja 2024. [dostęp 2024-05-22].
  161. ↑ Anna Dymna szczególnie wyróżniona w Poznaniu. epoznan.pl, 11 listopada 2024. [dostęp 2024-11-12].
  162. ↑ Wręczono Nagrody BohaterON 2024 im. Powstańców Warszawskich. dzieje.pl, 13 listopada 2024. [dostęp 2024-11-13].
  163. ↑ Dostała własne… krzesło. „Na żywo”. Nr 20, s. 2, 15 maja 2025.

Bibliografia

[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne

[edytuj | edytuj kod]
  • Anna Dymna w bazie IMDb (ang.). [dostęp 2015-04-11].
  • Anna Dymna w bazie Filmweb. [dostęp 2015-04-11].
  • Anna Dymna w bazie filmpolski.pl. [dostęp 2024-01-09].
  • Anna Dymna, [w:] Encyklopedia teatru polskiego (baza wiedzy: Osoby) [dostęp 2021-04-09].
  • Anna Dymna na zdjęciach w bazie Filmoteki Narodowej „Fototeka”. [dostęp 2015-04-11].
  • Anna Dymna. stary-teatr.krakow.pl. [dostęp 2015-04-11].
  • Fundacja Anny Dymnej „Mimo Wszystko”. mimowszystko.org. [dostęp 2015-04-11].
Źródło: „https://pl.wikipedia.org/w/index.php?title=Anna_Dymna&oldid=79613892”