Język dołgański

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Дулҕан
Obszar

Rosja (Kraj Krasnojarski)

Liczba mówiących

1050 (2010)[1]

Pismo/alfabet

cyrylica

Klasyfikacja genetyczna
Status oficjalny
UNESCO 3 zdecydowanie zagrożony
Ethnologue 6b zagrożony
Kody języka
ISO 639-3 dlg
IETF dlg
Glottolog dolg1241
Ethnologue dlg
WALS dol
Występowanie
Ilustracja

     język dołgański

W Wikipedii
Zobacz też: język, języki świata
Ta strona zawiera symbole fonetyczne MAF. Bez właściwego wsparcia renderowania wyświetlane mogą być puste prostokąty lub inne symbole zamiast znaków Unikodu.

Język dołgański (Дулҕан) – język z rodziny tureckiej, którym posługują się Dołganie. Jego użytkownicy zamieszkują południową część półwyspu Tajmyr w Rosji[2]. Według danych z 2010 r. posługuje się nim 1050 osób[1].

Bywa opisywany jako dialekt języka jakuckiego[2][3]. Sama społeczność ma odrębną tożsamość etniczną[4]. Nazwa „Dolgan” prawdopodobnie oznacza tyle, co „ludzie żyjący przy środkowym biegu rzeki”[4][5].

Wyróżnia się silnymi wpływami języka ewenkijskiego[2][4]. W użyciu jest także język rosyjski[1].

Jest zdecydowanie zagrożony wymarciem, do czego przyczynia się dominacja rosyjskiego; dodatkowo posługuje się nim niewielka społeczność[2]. Niemniej z danych Ethnologue (wyd. 22, 2019) wynika, że pozostaje w użyciu w sferze kontaktów rodzinnych i między znajomymi (choć nie jest w jednakowym stopniu znany wszystkim grupom wiekowym)[1]. Wciąż bywa używany przez dzieci[1][2], przy czym odnotowano, że zaczął być nauczany dopiero jako drugi język (w procesie edukacji szkolnej)[6]. Wśród Nganasan również bywa znany jako drugi język[1]; obie grupy utrzymują ze sobą bliskie kontakty (częste są małżeństwa mieszane)[6], a w II poł. XX w. nganasański był częściowo wypierany przez dołgański[7].

Historia[edytuj | edytuj kod]

Język dołgański zaczął być zapisywany alfabetem łacińskim w początkach XX wieku. Z czasem alfabet łaciński zastąpiono alfabetem cyrylickim używanym także do zapisu języka jakuckiego. Wpływ języka ewenkijskiego na dołgański stanowi powód rozgraniczenia języka dołgańskiego od jakuckiego[4]. Teksty w języku dołgańskim publikowano w gazetach, takich jak Tajmyr, natomiast w szkołach zaczęto używać języka dołgańskiego w latach 60. XX wieku[5].

Alfabet[edytuj | edytuj kod]

W 1933 r. wydano słownik w języku jakuckim, przystosowany do wykorzystania w dołgańskich szkołach. W 1961 r. nieliczne dołgańskie teksty publikowano w gazecie „Sowietskij Tajmyr”. W 1973 r. wydano pierwszą książkę w języku dołgańskim – kolekcję poezji Ogdy Aksjonowej. W tej kolekcji wykorzystani alfabet rosyjski z dodatkowymi grafemami Дь дь, Һ һ, Ҥ ҥ, Нь нь, Ө ө, Ү ү. W 1984 r. opublikowano pierwszy słownik języka dołgańskiego.

Alfabet pierwszych dołgańskich słowników przedstawiał się następująco: А а, Б б, В в, Г г, Д д, Дь дь, Е е, Ё ё, Ж ж, З з, И и, Иэ иэ, Й й, К к, Л л, М м, Н н, Ӈ ӈ, Нь нь, О о, Ө ө, П п, Р р, С с, Т т, У у, Уо уо, Ү ү, Үө үө, Ф ф, Х х, Һ һ, Ц ц, Ч ч, Ш ш, Щ щ, Ъ ъ, Ы ы, Ыа ыа, Ь ь, Э э, Ю ю, Я я[8].

Współczesny alfabet dołgański[9]
А а Б б В в Г г Д д Е е Ё ё Ж ж З з И и Й й К к Һ һ
Л л М м Н н Ӈ ӈ О о Ө ө П п Р р С с Т т У у Ү ү Ф ф
Х х Ц ц Ч ч Ш ш Щ щ Ъ ъ Ы ы Ь ь Э э Ю ю Я я

Fonologia[edytuj | edytuj kod]

Źródło:[10]

Samogłoski[edytuj | edytuj kod]

Przednie Tylne
Przymknięte i i: y y: ɯ ɯ: u u:
Średnie e e: ø ø: o o:
Otwarte a a:

Spółgłoski[edytuj | edytuj kod]

Dwuwargowe Zębowe Podniebienne Miękkopodn. Krtaniowe
Zwarte bezdźwięczne p t c k
dźwięczne b d ɟ ɡ
Szczelinowe s ɣ h
Zwarto-szczelin. bezdźwięczne
dźwięczne
Nosowe m n ɲ ŋ
Płynne r
Aproksymanty l j

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c d e f David M. Eberhard, Gary F. Simons, Charles D. Fennig (red.), Dolgan, [w:] Ethnologue: Languages of the World [online], wyd. 22, Dallas: SIL International, 2019 [zarchiwizowane z adresu 2019-06-06] (ang.).
  2. a b c d e Salminen 2007 ↓, s. 243.
  3. Bernard Comrie, The Languages of the Soviet Union, Cambridge: Cambridge University Press, 1981 (Cambridge language surveys), s. 53, ISBN 0-521-23230-9, ISBN 0-521-29877-6, OCLC 6627395 [dostęp 2023-09-22] (ang.).
  4. a b c d The Dolgans. The Red Book of the Peoples of the Russian Empire. [dostęp 2023-09-22]. (ang.).
  5. a b Dolgan language, pronunciation and language. www.omniglot.com. [dostęp 2017-02-02]. (ang.).
  6. a b Ziker 2014 ↓, s. 339.
  7. Wagner-Nagy 2023 ↓, s. 753.
  8. Aksjonowa Ogda, Бэсэлээ буквалар, Krasnojarsk: Красноярское кн. изд-во, 1990 [zarchiwizowane z adresu 2022-01-21].
  9. J. Aksienowa: Bukwar. Petersburg: 2001.
  10. S.I. Androsowa: Dołganskij język. 1997, s. 287. (ros.).

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]