Język dołgański

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Дулҕан
Obszar  Rosja (Kraj Krasnojarski)
Liczba mówiących 1050 (2010)[1]
Klasyfikacja genetyczna języki ałtajskie
Pismo/alfabet cyrylica
Status oficjalny
UNESCO 3 zdecydowanie zagrożony
Ethnologue 6b zagrożony
Kody języka
Kod ISO 639-2, ISO 639-2 tut
Kod ISO 639-3 dlg
IETF dlg
Glottolog dolg1241
Ethnologue dlg
WALS dol
Występowanie
Yakut and Dolgan languages.svg

     język dołgański

W Wikipedii
Zobacz też: język, języki świata
Ta strona zawiera symbole fonetyczne MAF. Bez właściwego wsparcia renderowania wyświetlane mogą być puste prostokąty lub inne symbole zamiast znaków Unikodu.

Język dołgański – język z podrodziny języków tureckich, używany przez około 1000 osób zamieszkałych na półwyspie Tajmyr w Rosji[2]. Użytkownicy języka to lud nazywany Dołganami. Słowo „Дулҕан” oznacza ludzi żyjących przy środkowym biegu rzeki i odnosi się prawdopodobnie do położenia geograficznego miejsca pochodzenia Dołgan[2].

Język ma charakter lokalny i jego występowanie jest ograniczone do wąskiego obszaru; w ciągu ostatnich lat spadła liczba osób posługujących się tym językiem. Według stanu z 2010 r. język liczył tylko około 1050 użytkowników[1]. Jednym z nowszych problemów języka dołgańskiego stało się jego słabe rozpowszechnienie wśród rodzin mieszanych małżeństw. Zamiast używania lokalnych języków każdego z rodziców, rodzina przyjmuje język rosyjski jako bardziej rozpowszechniony celem ułatwienia komunikacji między członkami rodziny oraz poza rodziną[3]. Skutkiem tego dzieci uczą się jedynie podstaw języka dołgańskiego lub jako drugiego języka, dlatego też język dołgański stopniowo zanika.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Język dołgański zaczął być zapisywany alfabetem łacińskim w początkach XX wieku. Z czasem alfabet łaciński zastąpiono alfabetem cyrylickim używanym także do zapisu pokrewnego języka jakuckiego. Wpływ języka ewenkijskiego na dołgański wyjaśnia powód rozgraniczenia języka dołgańskiego od jakuckiego[4]. Teksty w języku dołgańskim publikowano w gazetach, takich jak Tajmyr, natomiast w szkołach zaczęto używać języka dołgańskiego w latach 60. XX wieku[2].

Alfabet[edytuj | edytuj kod]

W 1933 r. wydano słownik w języku jakuckim, przystosowany do wykorzystania w dołgańskich szkołach. W 1961 r. nieliczne dołgańskie teksty publikowano w gazecie „Sowietskij Tajmyr”. W 1973 r. wydano pierwszą książkę w języku dołgańskim – kolekcję poezji Ogdy Aksjonowej. W tej kolekcji wykorzystani alfabet rosyjski z dodatkowymi grafemami Дь дь, Һ һ, Ҥ ҥ, Нь нь, Ө ө, Ү ү. W 1984 r. opublikowano pierwszy słownik języka dołgańskiego.

Alfabet pierwszych dołgańskich słowników przedstawiał się następująco: А а, Б б, В в, Г г, Д д, Дь дь, Е е, Ё ё, Ж ж, З з, И и, Иэ иэ, Й й, К к, Л л, М м, Н н, Ӈ ӈ, Ӈь ӈь, О о, Ө ө, П п, Р р, С с, Т т, У у, Уо уо, Ү ү, Үө үө, Ф ф, Х х, Һ һ, Ц ц, Ч ч, Ш ш, Щ щ, Ъ ъ, Ы ы, Ыа ыа, Ь ь, Э э, Ю ю, Я я[5].

Współczesny alfabet dołgański[6]:

А а Б б В в Г г Д д Е е Ё ё Ж ж З з И и Й й К к Һ һ
Л л М м Н н Ӈ ӈ О о Ө ө П п Р р С с Т т У у Ү ү Ф ф
Х х Ц ц Ч ч Ш ш Щ щ Ъ ъ Ы ы Ь ь Э э Ю ю Я я

Fonologia[edytuj | edytuj kod]

Źródło[7]:

Samogłoski[edytuj | edytuj kod]

Przednie Tylne
Przymknięte i i: y y: ɯ ɯ: u u:
Średnie e e: ø ø: o o:
Otwarte a a:

Spółgłoski[edytuj | edytuj kod]

Dwuwargowe Zębowe Podniebienne Miękkopodn. Krtaniowe
Zwarte bezdźwięczne p t c k
dźwięczne b d ɟ ɡ
Szczelinowe s ɣ h
Zwarto-szczelin. bezdźwięczne
dźwięczne
Nosowe m n ɲ ŋ
Płynne r
Aproksymanty l j

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b Dolgan. Ethnologue. [dostęp 2017-03-06].
  2. a b c Dolgan language, pronunciation and language. www.omniglot.com. [dostęp 2017-02-02].
  3. Marek, Stachowski. (2010). Considerations on the system and the origins of terms for the cardinal points in the Dolgan language. Incontri Linguistici, 33, 233-243. Retrieved from http://www.jstor.org/stable/pdf/3002797.pdf.
  4. The Red Book of the Peoples of the Russian Empire. www.eki.ee. [dostęp 2017-02-10].
  5. Aksjonowa Ogda: Бэсэлээ буквалар. Krasnojarsk: Красноярское кн. изд-во, 1990.
  6. J. Aksienowa: Bukwar. Petersburg: 2001.
  7. S.I. Androsowa: Dołganskij język. 1997, s. 287.